મહાભારત · અધ્યાય 13.248

એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ શ્રોતુકામઃ સ્વયં પ્રભુઃ ।
અનુકૂલાં પ્રિયાં ભાર્યાં પાર્શ્વસ્તામભ્યભાષત ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

પરાવરજ્ઞે ધર્માણાં તપોવનનિવાસિનામ્ । દીક્ષાવિધિદમોપેતે સતતં વ્રતચારિણિ ।
પૃચ્છામિ ત્વાં વરારોહે પૃષ્ટા વદ મમેપ્સિતમ્ ॥

સાવિત્રી બ્રહ્મણઃ પત્ની કૌશિકસ્ય શચી શુભા ।
લક્ષ્મીર્વિષ્ણોઃ પ્રિયા ભાર્યા ધૃતિર્ભાર્યા યમસ્ય તુ ॥

માર્કણ્ડેયસ્ય ધૂમોર્ણા ઋદ્ધિર્વૈશ્રવણસ્ય તુ ।
વરુણસ્ય પ્રિયા ગૌરી સવિતુશ્ચ સુવર્ચલા ॥

રોહિણી શશિનો ભાર્યા સ્વાહા ચાગ્નેરનિન્દિતા ।
કાશ્યપસ્યાદિતિશ્ચૈવ વસિષ્ઠસ્યાપ્યરુન્ધતી ॥

એતાશ્ચાન્યાશ્ચ દેવ્યસ્તુ સર્વાસ્તાઃ પતિદેવતાઃ ।
શ્રૂયન્તે લોકવિખ્યાતાસ્ત્વયા ચૈવ સહોષિતાઃ ॥

તાભિશ્ચ પૂજિતાઽપિ ત્વમનુવૃત્ત્યનુભાષણૈઃ ।
તસ્માત્તુ પરિપૃચ્છામિ ધર્મજ્ઞે લોકસમ્મતે ॥

સ્ત્રીધર્મં શ્રોતુમિચ્છામિ ત્વયૈવ સમુદાહૃતમ્ ।
સધ્રમચારિણી મે ત્વં લોકસન્ધારિણી તથા ॥

અયં હિ સ્ત્રીગણસ્ત્વાં તુ અનુયાતિ ન મુઞ્ચતિ ।
ત્વત્પ્રસાદાદ્ધિતં શ્રોતું સ્ત્રીવૃત્તં શુભલક્ષણમ્ ॥

ત્વયા ચોક્તં વિશેષેણ ગુણભૂતં હિ તિષ્ઠતિ ।
સ્ત્રિય એવ સદા લોકે સ્ત્રીગણસ્ય ગતિઃ પ્રિયે ॥

શશ્વદ્ગૌર્ગોષુ ગચ્છેત નાન્યત્ર રમતે નરઃ ।
એવં લોકગતિર્દેવિ આદિપ્રભૃતિ વર્તતે ॥

પ્રમદોક્તં તુ યત્કિઞ્ચિત્તત્સ્ત્રીષુ બહુમન્યતે ।
ન તથા મન્યતે સ્ત્રીષુ પુરુષોક્તમનિન્દિતે ॥

ત્વયૈષ વિદિતો હ્યર્થઃ સ્ત્રીણાં ધર્મઃ સનાતનઃ ।
તસ્માત્ત્વાં પ્રતિ પૃચ્છામિ પૃષ્ટા વદ મમેપ્સિતમ્ ॥
નારદ ઉવાચ ।

એવમુક્તા તદા દેવી મહાદેવેન શોભના । સોદ્વેગા ચ સલજ્જા ચ નાવદત્તત્ર કિઞ્ચન ।
પુનઃ પુનસ્તદા દેવી દેવઃ કિમિતિ ચાબ્રવીત્ ॥
ઉમોવાચ ।

ભગવન્દેવદેવેશ સુરાસુરનમસ્કૃત । ત્વદન્તિકે મયા વક્તું સ્ત્રીણાં ધર્મઃ કથં ભવેત્ ॥ મહેશ્વર ઉવાચ ।

મન્નિયોગાદવશ્યં તુ વક્તવ્યં તુ મમ પ્રિયે ॥
ઉમોવાચ ।

ઇમા નદ્યો મહાદેવ સર્વતીર્થોદકાન્વિતાઃ ।
ઉપસ્પર્શનહેતોસ્ત્વાં ન ત્યજન્તિ સમીપતઃ ॥

એતાભિઃ સહ સમ્મન્ત્ર્ય પ્રવક્ષ્યામિ તવેપ્સિતમ્ ।
અયુક્તં સત્સુ તન્ત્રેષુ તાનતિક્રમ્ય ભાષિતુમ્ ॥

મયા સમ્માનિતાશ્ચૈવ ભવિષ્યન્તિ સરિદ્વરાઃ ॥
નારદ ઉવાચ ।

ઇતિ મત્વા મહાદેવી નદીર્દેવીઃ સમાહ્વયત્ ।
વિપાશાં ચ વિતસ્ત્યાં ચ ચન્દ્રભાગાં સરસ્વતીમ્ ॥

શતદ્રું દેવિક્તાં સિન્ધું ગૌતમીં કૌશિકીં તથા ।
યમુનાં નર્મદાં ચૈવ કાવેરીમથ નિમ્નગામ્ ॥

તથા દેવનદીં ગઙ્ગાં શ્રેષ્ઠાં ત્રિપથગાં શુભામ્ । સર્વતીર્થોદકવહાં સર્વપાપવિનાશિનીમ્ ।
એતા નદીઃ સમાહૂય સમુદ્વીક્ષ્યેદમબ્રવીત્ ॥
ઉમોવાચ ।

હે પુણ્યાઃ સરિતઃ શ્રેષ્ઠાઃ સર્વપાપવિનાશિકાઃ ।
જ્ઞાનવિજ્ઞાનસમ્પન્નાઃ શૃણુધ્વં વચનં મમ ॥

અયં ભગવતા પ્રશ્ન ઉક્તઃ સ્ત્રીધર્મમાશ્રિતઃ ।
ન ચૈકયા મયા સાદ્યં તસ્માદ્વસ્ત્વાનયામ્યહમ્ ॥

યુષ્માભિસ્તદ્વિચાર્યૈવં વક્તુમિચ્છામિ શોભનાઃ ।
તત્કથં દેવદેવાય વાચ્યઃ સ્ત્રીધર્મ ઉત્તમઃ ॥
નારદ ઉવાચ ।

ઇતિ પૃષ્ટાસ્તથા દેવ્યા મહાનદ્યશ્ચકમ્પિરે ।
તાસાં શ્રેષ્ઠતમા ગઙ્ગા વચનં ત્વવેમબ્રવીત્ ॥

ધન્યાશ્ચાનુગૃહીતાઃ સ્મ અનેન વચનેન તે ।
યા ત્વં સુરાસુરૈર્માન્યા નદીરાદ્રિયસેઽનઘે ॥

તવૈવાર્હતિ કલ્યાણિ એવં સાન્ત્વપ્રસાદનમ્ । અશક્યમપિ યે મૂર્ખાઃ સ્વાત્મસમ્ભાવનાયુતાઃ ।
વાક્યં વદન્તિ સંસત્સુ સ્વયમેવ યથેષ્ટતઃ ॥

શક્તો યશ્ચાનહંવાદી સુદુર્લભતમો મતઃ ॥

ત્વં હિ શક્તા સતી દેવી વક્તું પ્રશ્નમશેષતઃ ।
વ્યાહર્તું નેચ્છસિ સ્ત્રીત્વાત્સમ્પૂજયતિ નસ્તથા ॥

ત્વં હિ દેવિ મહાદેવી ઊહાપોહવિશારદા ।
દિવ્યજ્ઞાનયુતા દેવિ દિવ્યજ્ઞાનેન્ધનૈધિતા ॥

ત્વમેવાર્હસિ તદ્વક્તું સ્ત્રીણાં વૃત્તં શુભાશુભમ્ । યાચામહે વયં શ્રોતુમમૃતં ત્વન્મુખોદ્ગતમ્ ।
કુરુ દેવપ્રિયં દેવિ વદ સ્ત્રીધર્મમુત્તમમ્ ॥
નારદ ઉવાચ ।

એવં પ્રસાદિતા દેવી ગઙ્ગયા લોકપૂજ્યયા ।
પ્રાહ ધર્મમશેષેણ સ્ત્રીધર્મં સુરસુન્દરી ॥
ઉમોવાચ ।

ભગવન્દેવદેવેશ સુરેશ્વર મહેશ્વર । ત્વત્પ્રસાદાત્સુરશ્રેષ્ઠ તવૈવ પ્રિયકામ્યયા ।
તમહં કીર્તયિષ્યામિ યથાવચ્છ્રોતુમિચ્છસિ ॥