મહાભારત · અધ્યાય 13.236

ભગવન્દેવદેવેશ કથં દેયં તિલાન્વિતમ્ ।
તસ્ય તસ્ય ફલં બ્રૂહિ દત્તસ્ય ચ કૃતસ્ય ચ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

તિલકલ્પવિધિં દેવિ તન્મે શૃણુ સમાહિતા ॥

સમૃદ્ધૈરસમૃદ્ધૈર્વા તિલા દેયા વિશેષતઃ ।
તિલાઃ પવિત્રાઃ પાપઘ્નાઃ સુપુણ્યા ઇતિ સંસ્મૃતાઃ ॥

ન્યાયતસ્તુ તિલાઞ્શુદ્ધાન્સંહૃત્યાથ સ્વશક્તિનઃ । તિલરાશિં પુનઃ કુર્યાત્પર્વાતાભં સુરસ્નકમ્ ।
મહાન્તં યદિ વા સ્તોકં નાનાદ્રવ્યસમન્વિતમ્ ॥

સુવર્ણરજતાભ્યાં ચ મણિમુક્તાપ્રવાલકૈઃ । અલઙ્કૃત્ય યથાયોગં સપતાકં સવેદિકમ્ ।
સભૂષણં સવસ્ત્રં ચ શયનાસનસમ્મિતમ્ ॥

પ્રાયશઃ કૌમુદીમાસે પૌર્ણમાસ્યાં વિશેષતઃ ।
ભોજયિત્વા ચ વિધિવદ્બ્રાહ્મ્ણાનર્હતો બહૂન્ ॥

સ્વયં કૃતોપવાસશ્ચ વૃત્તશૌચસમન્વિતઃ ।
દદ્યાત્પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તિલરાશિં સદક્ષિણમ્ ॥

એકસ્યાપિ બહૂનાં વા દાતવ્યં ભૂતિમિચ્છતા ।
તસ્ય દાનફલં દેવિ અગ્નિષ્ટોમેન સંયુતમ્ ॥

કેવલં વા તિલૈરેવ ભૂમૌ કૃત્વા ગવાકૃતિમ્ । સવસ્ત્રકં સરત્નં ચ પુંસા ગોદાનકાઙ્ક્ષિણા ।
તદર્હાય પ્રદાતવ્યં તસ્ય ગોદાનતઃ ફલમ્ ॥

શરાવાંસ્તિલસમ્પૂર્ણાન્સહિરણ્યાન્સચમ્પકાન્ ।
નૃપોઽદદદ્બ્રાહ્મણાય સુ પુણ્યફલભાગ્ભવેત્ ॥

એવં તિલમયં દેયં નરેણ હિતમિચ્છતા ।
નાનાદાનફલં ભૂયઃ શૃણુ દેવિ સમાહિતા ॥

બલમાયુષ્યમારોગ્યમન્નદાનાલ્લભેન્નરઃ ।
પાનીયદસ્તુ સૌભાગ્યં રસજ્ઞાનં લભેન્નરઃ ॥

વસ્ત્રદાનાદ્વપુઃશોભામલઙ્કારં લભેન્નરઃ ।
દીપદો બુદ્ધિવૈશદ્યં દ્યુતિશોભાં લભેન્નરઃ ॥

રાજપીડાવિમોક્ષં તુ છત્રદો લભતે ફલમ્ । દાસીદાસપ્રદાનાત્તુ ભવેત્કર્માન્તભાઙ્નરઃ ।
દાસીદાસં ચ વિવિધં લભેત્પ્રેત્ય ગુણાન્વિતમ્ ॥

યાનાનિ વાહનં ચૈવ તદર્હાય દદન્નરઃ । પાદરોગપરિક્લેશાન્મુક્તઃ શ્વસનવાહવાન્ ।
વિચિત્ર રમણીયં ચ લભતે યાનવાહનમ્ ॥

પ્રતિશ્રયપ્રદાનં ચ તદર્હાય તદિચ્છતે ।
વર્ષાકાલે તુ રાત્રૌ વા લભેત્પક્ષબલં શુભમ્ ॥

સેતુકૂપતટાકાનાં કર્તા તુ લભતે નરઃ ।
દીર્ઘાયુષ્યં ચ સૌભાગ્યં તતા પ્રેત્ય ગતિં શુભાં ॥

વૃક્ષસંરોપકો યસ્તુ છાયાપુષ્પફલપ્રદઃ ।
પ્રેત્યભાવે લભેત્પુણ્યમભિગમ્યો ભવેન્નરઃ ॥

યસ્તુ સઙ્ક્રમકૃલ્લોકે નદીષુ જલહારિણામ્ ।
લભેત્પુણ્યફલં પ્રેત્ય વ્યસનેભ્યો વિમોક્ષણમ્ ॥

માર્ગકૃત્સતતં મર્ત્યો ભવેત્સન્તાનવાન્નરઃ ।
કાયદોષવિમુક્તસ્તુ તીર્થકૃત્સતતં ભવેત્ ॥

ઔષધાનાં પ્રદાનાત્તુ સતતં કૃપયાઽન્વિતઃ ।
ભવેદ્વ્યાધિવિહીનશ્ચ દીર્ઘાયુશ્ચ વિશેષતઃ ॥

અનાથાન્પોષયેદ્યસ્તુ કૃપણાન્ધકપઙ્ગુકાન્ ।
સ ચ પુણ્યફલં પ્રેત્ય લભતે કૃચ્છ્રમોક્ષણમ્ ॥

વેદગોષ્ઠાઃ શુભાઃ શાલા ભિક્ષૂણાં ચ પ્રતિશ્રયમ્ ।
યઃ કુર્યાલ્લભતે નિત્યં નરઃ પ્રેત્ય ફલં શુભમ્ ॥

પ્રાસાદવાસં વિવિધં યક્ષશોભાં લભેત્પુનઃ ।
વિવિધં વિવિધાકારં ભક્ષ્યભોજ્યગુણાન્વિતમ્ ॥

રમ્યં તં દૈવગોવાટં યઃ કુર્યાલ્લભતે નરઃ ।
પ્રેત્ય ભાવે શુભાં જાતિં વ્યાધિમોક્ષં તથૈવ ચ ॥

એવં નાનાવિધં દ્રવ્યં દાનકર્તા લભેત્ફલમ્ ॥
ઉમોવાચ ।

કૃતં દત્તં યથા યાવત્તસ્ય તલ્લભતે ફલમ્ ।
એતન્મે દેવદેવેશ તત્ર કૌતૂહલં મહત્ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

પ્રેત્યિભાવે શૃણુ ફલં દત્તસ્ય ચ કૃતસ્ય ચ । દાનં ષઙ્ગુણયુક્તં તુ તદર્હાય યથાવિધિઃ ।
યથાવિભવતો દાનં દાતવ્યમિતિ માનવૈઃ ॥

બુદ્ધિમાયુષ્યમારોગ્યં બલં ભાગ્યં તથાઽગમમ્ ।
રૂપેણ સપ્તધા ભૂત્વા માનુષ્યં ફલતિ ધ્રુવમ્ ॥

ઇદં દત્તમિદં દેયમિત્યેવં ફલકાઙ્ક્ષયા ।
યદ્દત્તં તત્તદેવ સ્યાન્ન તુ કિઞ્ચન લભ્યતે ॥

ધ્રુવં દેવ્યત્તમે દાનં મધ્યમે ત્વધમં ફલમ્ ॥