મહાભારત · અધ્યાય 13.221

ભગવન્દેવદેવેશ ભૂતપાલ નમોસ્તુ તે ।
હ્રસ્વાઙ્ગાશ્ચૈવ વક્રાઙ્ગાઃ કુબ્જા વામનકાસ્તથા ॥

અપરે માનુષા દેવ દૃશ્યન્તે કુણિબાહવઃ ।
કેન કર્મવિપાકેન તન્મે શંસિતુમર્હસિ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

યે પુરા મનુજા દેવિ લોભમોહસમન્વિતાઃ ।
ધાન્યમાનાન્વિકુર્વન્તિ ક્રયવિક્રયકારણાત્ ॥

કુલદોષં તદા દેવિ ધૃતમાનેષુ નિત્યશઃ ।
અર્ધાપકર્ષણં ચૈવ સર્વેષાં ક્રયવિક્રયે ॥

અઙ્ગદોષકરા યે તુ પરેષાં કોપકારણાત્ ।
માંસાદાશ્ચૈવ યે મૂર્ખા અયથાવત્પ્રથાઃ સદા ॥

એવંયુક્તસમાચારાઃ પુનર્જન્મનિ શોભને ।
હ્રસ્વાઙ્ગા વામનાશ્ચૈવ કુબ્જાશ્ચૈવ ભવન્તિ તે ॥
ઉમોવાચ ।

ભગવન્માનુષાઃ કેચિદ્દૃશ્યન્તે માનુષેષુ વૈ । ઉન્મત્તાશ્ચ પિશાચાશ્ચ પર્યટન્તો યતસ્તતઃ ।
કેન કર્મવિપાકેન તન્મે શંસિતુમર્હસિ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

યે પુરા મનુજા દેવિ દર્પાહન્કારસંયુતાઃ ।
બહુધા પ્રલપન્ત્યેવ હસન્તિ ચ પરાન્ભૃશમ્ ॥

મોહયન્તિ પરાન્ભોગૈર્મદનૈર્લોભકારણાત્ । વૃદ્ધાન્ગુરૂંશ્ચ યે મૂર્ખા વૃથૈવાપહસન્તિ ચ ।
શૌણ્ડા વિદગ્ધાઃ શાસ્ત્રેષુ સદૈવાનૃતવાદિનઃ ॥

એવંયુક્તસમાચારાઃ પુનર્જન્મનિ શોભને ।
ઉન્મત્તાશ્ચ પિશાચાશ્ચ ભવન્ત્યેવ ન સંશયઃ ॥
ઉમોવાચ ।

ભગવન્માનુષાઃ કેચિન્નિરપત્યાઃ સુદુઃખિતાઃ । યતન્તો ન લભન્ત્યેવ અપત્યાનિ યતસ્તતઃ ।
કેન કર્મવિપાકેન તન્મે શંસિતુમર્હસિ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

યે પુરા મનુજા દેવિ સર્વપ્રાણિષુ નિર્દયાઃ ।
ઘ્નન્તિ બાલાંશ્ચ ભુઞ્જન્તે મૃગાણાં પક્ષિણામપિ ॥

ગુરુવિદ્વેષિણશ્ચૈવ પરપુત્રાભ્યસૂયકાઃ ।
પિતૃપૂજાં ન કુર્વન્તિ યથોક્તાં ચાષ્ટકાદિભિઃ ॥

એવંયુક્તસમાચારાઃ પુનર્જન્મનિ શોભને । માનુષ્યં વા ચિરાત્પ્રાપ્ય નિરપત્યા ભવન્તિ તે ।
પુત્રશોકયુતાશ્ચાપિ નાસ્તિ તત્ર વિચારણા ॥
ઉમોવાચ ।

ભગવન્માનુષાઃ કેચિત્પ્રદૃશ્યન્તે સુદુઃખિતાઃ ।
ઉદ્વેગવાસનિરતાઃ સોદ્વેગાશ્ચ યતવ્રતાઃ ॥

નિત્યં શોકસમાવિષ્ટા દુર્ગતાશ્ચ તથૈવ ચ ।
કેન કર્મવિપાકેન તન્મે શંસિતુમર્હસિ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

યે પુરા મનુજા નિત્યમુત્ક્રોશનપરાયણાઃ ।
ભીષયન્તિ પરાનિત્યં વિકુર્વન્તિ તથૈવ ચ ॥

ઋણવૃદ્ધિકરાશ્ચૈવ દરિદ્રેભ્યો યથેષ્ટતઃ ।
ઋણાર્થમભિગચ્છન્તિ સતતં વૃદ્ધિરૂપકાઃ ॥

ઉદ્વિજન્તે હિ તાન્દૃષ્ટ્વા ધારકાઃ સ્વાર્થકારણાત્ ।
અતિવૃદ્ધિર્ન કર્તવ્યા દરિદ્રેભ્યો યથેષ્ટતઃ ॥

યે શ્વભિઃ ક્રીડમાનાશ્ચ ત્રાસયન્તિ વને મૃગાન્ ।
પ્રાણિહિંસાં તથા દેવિ કુર્વન્તિ ચ યતસ્તતઃ ॥

યેષાં ગૃહેષુ વૈ શ્વાનસ્ત્રાસયન્તિ વૃથા નરાન્ ।
એવંયુક્તસમાચારાઃ કાલધર્મગતાઃ પુનઃ ॥

પીડિતા યમદણ્ડેન નિરયસ્થાશ્ચિરં પ્રિયે ।
કથઞ્ચિત્પ્રાપ્ય માનુષ્યં તત્ર તે દુઃખસંયુતાઃ ॥

કુદેશે દુઃખભૂયિષ્ઠે વ્યાઘાતશતસઙ્કુલે ।
જાયન્તે તત્ર શોચન્તઃ સોદ્વેગાશ્ચ યતસ્તતઃ ॥
ઉમોવાચ ।

ભગવન્માનુષાઃ કેચિદૈશ્વર્યજ્ઞાનસંયુતાઃ । મ્લેચ્છભૂમિષુ દૃશ્યન્તે મ્લેચ્છૈશ્વર્યસમન્વિતાઃ ।
કેન કર્મવિપાકેન તન્મે શંસિતુમર્હસિ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

યે પુરા મનુજા દેવિ ધનધાન્યસમન્વિતાઃ ।
અયથાવત્પ્રયચ્છન્તિ શ્રદ્ધાવર્જિતમેવ વા ॥

અપાત્રેભ્યશ્ચ યે દાનં શૌચમઙ્ગલવર્જિતાઃ ।
દદત્યેવ ચ યે મૂર્ખાઃ શ્લાઘયાઽવજ્ઞયાઽપિ વા ॥

એવંયુક્તસમાચારાઃ પુનર્જન્મનિ શોભને । કુદેશે મ્લેચ્છભૂયિષ્ઠે દુર્ગમે વનસન્કટે ।
મ્લેચ્છાધિપત્યં સમ્પ્રાપ્ય જાયન્તે તત્રતત્ર વૈ ॥
ઉમોવાચ ।

ભગવન્ભગનેત્રઘ્ન માનુષેષુ ચ કેચન ।
ક્લીબા નપુંસકાશ્ચૈવ દૃશ્યન્તે ષણ્ડકાસ્તથા ॥

નીચકર્મરતા નીચા નીચસક્યાસ્તથા ભુવિ ।
કેન કર્મવિપાકેન તન્મે શંસિતુમર્હસિ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

તદહં તે પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ કલ્યાણિ કારણમ્ ॥

યે પુરા મનુજા ભૂત્વા ઘોરકર્મરતાસ્તથા ।
પશુપંસ્ત્વોપગાતેન જીવન્તિ ચ રમન્તિ ચ ॥

પુંસ્ત્વોપઘાતિનશ્ચૈવ નરાણાં કોપકારણાત્ ।
યે ધૂર્તાઃ સ્ત્રીષુ ગચ્છન્તિ અયથાવદ્યથેષ્ટતઃ ॥

કામવિઘ્નકરા યે તુ દ્વેષપૈશુન્યકારણાત્ । એવંયુક્તસમાચારાઃ કાલધર્મં ગતાસ્તુ તે ।
દણ્ડિતા યમદણ્ડેન નિરયસ્થાશ્ચિરં પ્રિયે ॥

યદિ ચેન્માનુષં જન્મ લભેરંસ્તે તથાવિધાઃ ।
ક્લીબા વર્ષવરાશ્ચૈવ ષણ્ડકાશ્ચ ભવન્તિ તે ॥

નીચકર્મપરા લોકે નિર્લજ્જા વીતસમ્ભ્રમાઃ ।
પરાન્દીનાન્બહિષ્કૃત્ય તે ભવન્તિ સ્વકર્મણા ॥

યદિ ચેત્સમ્પ્રપશ્યેરંસ્તે મુચ્યન્તે હિ કલ્મષાત્ ।
અત્રાપિ તે પ્રમાદ્યેયુઃ પતન્તિ નરકાલયે ॥

સ્ત્રીણામપિ તથા દેવિ યથા પુંસાં તુ કર્મજમ્ ।
ઇતિ તે કથિતં દેવિ ભૂયઃ શ્રોતું કિમિચ્છસિ ॥