મહાભારત · અધ્યાય 13.222

ભગવન્દેવદેવેશ શૂલપાણે વૃષધ્વજ । પુંશ્ચલ્ય ઇવ યા સ્ત્રીષુ નીચવૃત્તિરતાઃ સ્મૃતાઃ ।
કેન કર્મવિપાકેન તન્મે શંસિતુમર્હસિ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

યાઃ પુરા મનુજા દેવિ બુદ્ધિમોહસમન્વિતાઃ ।
કામરાગસમાયુક્તાઃ પતીનતિચરન્તિ વૈ ॥

પ્રતિકૂલપરા યાસ્તુ પતીન્પ્રતિ યથા તથા ।
શૌચં લજ્જાં તુ વિસ્મૃત્ય યથેષ્ટપરિચારણાઃ ॥

એવંયુક્તસમાચારા યમલોકે સુદણ્ડિતાઃ । યદિ વૈ માનુષં જન્મ લભેરંસ્તાસ્તથાવિધાઃ ।
બહુસાધારણા એવ પુંશ્ચલ્યશ્ચ ભવન્તિ તાઃ ॥

પૌશ્ચલ્યં યત્તુ તદ્વૃત્તં સ્ત્રીણાં કષ્ટતમં સ્મૃતમ્ ।
તતઃપ્રભૃતિ તા દેવિ પતન્ત્યેવ ન સંશયઃ ॥

શોચન્તિ ચેત્તુ તદ્વૃત્તં મનસા હિતમાપ્નુયુઃ ॥
ઉમોવાચ ।
ભગવન્દેવદેવેશ પ્રમદા વિધવા ભૃશમ્ ।

દૃશ્યન્તે માનુષા લોકે સર્વકલ્યાણવર્જિતાઃ ।
કેન કર્મવિપાકેન તન્મે શંસિતુમર્હસિ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

યાઃ પુરા મનુજા દેવિ બુદ્ધિમોહસમન્વિતાઃ ।
કુટુમ્બં તત્ર વે પત્યુર્નાશયન્તિ વૃથા તથા ॥

વિષદાશ્ચાગ્નિદાશ્ચૈવ પતીન્પ્રતિ સુનિર્દયાઃ ।
અન્યાસાં હિ પતીન્યાન્તિ સ્વપતિદ્વેષકારણાત્ ॥

એવંયુક્તસમાચારા યમલોકે સુદણ્ડિતાઃ । નિરયસ્થાશ્ચિરં કાલં કથઞ્ચિત્પ્રાપ્ય માનુષમ્ ।
તત્ર તા ભોગરહિતા વિધવાસ્તુ ભવન્તિ વૈ ॥
ઉમોવાચ ।

ભગવન્પ્રમદા લોકે પત્યૌ જ્ઞાતિષુ સત્સુચ । લિઙ્ગિન્યઃ સમ્પ્રદૃશ્યન્તે પાષણ્ડં મતમાશ્રિતાઃ ।
કેન કર્મવિપાકેન તન્મે શંસિતુમર્હસિ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

યાઃ પુરા ભાવદોષેણિ લોભમોહસમન્વિતાઃ ।
પરદ્રવ્યપરા લોભાત્પરેષાં દ્રવ્યહારકાઃ ॥

અભ્યસૂયાપરા યાસ્તુ સપત્નીનાં પ્રદૂષકાઃ ।
ઈર્ષ્યાપરાઃ કોપનાશ્ચ બન્ધૂનાં વિફલાઃ સદા ॥

એવંયુક્તસમાચારાઃ પુનર્જન્મનિ તાઃ સ્ત્રિયઃ । અલક્ષણસમાયુક્તાઃ પાષણ્ડં ધર્મમાશ્રિતાઃ ।
સ્ત્રિયઃ પ્રવ્રાજશીલાશ્ચ ભવન્ત્યેવ ન સંશયઃ ॥
ઉમોવાચ ।

ભગવન્માનુષાઃ કેચિત્કારુવૃત્તિસમાશ્રિતાઃ । પ્રદૃશ્યન્તે મનુષ્યેષુ નીચકર્મરતાસ્તથા ।
કેન કર્મવિપાકેન તન્મે શંસિતુમર્હતિ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

યે પુરા મનુજા દેવિ સ્તબ્ધમાનયુતા ભૃશમ્ ।
દર્પાહઙ્કારસંયુક્તાઃ કેવલાત્મપરાયણાઃ ॥

તાદૃશા માનુષા દેવિ પુનર્જન્મનિ શોભને ।
કાત્વો નટગન્ધર્વાઃ સમ્ભવન્તિ યથા તથા ॥

નાપિતા બન્દિનશ્ચૈવ તથા વૈતાલિકાઃ પ્રિયે ।
એવમ્ભૂતાસ્ત્વધોવૃત્તિં જીવન્ત્યાશ્રિત્ય માનવાઃ ॥

પરપ્રસાધનકરાસ્તે પરૈઃ કૃતવેતનાઃ ।
પરાવમાનસ્ય ફલં ભુઞ્જતે પૌર્વદૈહિકમ્ ॥
ઉમોવાચ ।

ભગવન્દેવદેવેશ માનુષેષ્વેવ કેચન ।
દાસભૂતાઃ પ્રદૃશ્યન્તે સર્વકર્મપરા ભૃશમ્ ॥

આઘાતભર્ત્સનસહાઃ પીડ્યમાનાશ્ચ સર્વશઃ ।
કેન કર્મવિપાકેન તન્મે શંસિતુમર્હસિ ॥
મહેશ્વર ઉવાચ ।

તદહં તે પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ કલ્યાણિ કારણમ્ ॥

યે પુરા મનુજા દેવિ પરેષાં વિત્તહારકાઃ ।
ઋણવૃદ્ધિકરં કૃષ્યા ન્યાસદત્તં તથૈવ ચ ॥

નિક્ષેપકારણાદ્દત્તપરદ્રવ્યાપહારિણઃ ।
પ્રમાદાદ્વિસ્મૃતં નષ્ટં પરેષાં ધનહારકાઃ ॥

વધબન્ધપરિક્લેશૈર્દાસત્વં કુર્વતે પરાન્ ।
તાદૃશા મરણં પ્રાપ્તા દણ્ડિતા યમશાસનૈઃ ॥

કથઞ્ચિત્પ્રાપ્ય માનુષ્યં તત્ર તે દેવિ સર્વથા ।
દાસભૂતા ભવિષ્યન્તિ જન્મપ્રભૃતિ માનવાઃ ॥

તેષાં કર્માણિ કુર્વન્તિ યેષાં તે ધનહારકાઃ ।
આસમાપ્તેઃ સ્વપાપસ્ય કુર્વન્તીતિ વિનિશ્ચયઃ ॥

પશુભૂતાસ્તથા ચાન્યે ભવન્તિ ધનહારકાઃ । તત્તથા ક્ષીયતે કર્મ તેષાં પૂર્વાપરાધજમ્ ।
અતોઽન્યથા ન તચ્છક્યં કર્મ ભોક્તું સુરાસુરૈઃ ॥

કિન્તુ મોક્ષવિધિસ્તેષાં સર્વતા તત્પ્રસાદનમ્ ।
અયથાવન્મોક્ષકામઃ પુનર્જન્મનિ ચેષ્યતે ॥

મોક્ષકામી યથાન્યાયં કુર્વન્કર્માણિ સર્વશઃ ।
ભર્તુઃ પ્રસાદમાકાઙ્ક્ષેદાયાસાન્સર્વથા સહન્ ॥

પ્રીતિપૂર્વં તુ યો ભર્ત્રા મુક્તો મુક્તઃ સ્વપાપતઃ ।
તથાભૂતાન્કર્મકરાન્સદા સન્તોષયેત્પતિઃ ॥

યથાર્હં કારયેત્કર્મ દણ્ડકારણતઃ ક્ષિપેત્ ।
વૃદ્ધાન્બાલાંસ્તથા ક્ષીણાન્પાલયન્ધર્મમાપ્નુયાત્ ॥

ઇતિ તે કથિતં દેવિ ભૂયઃ શ્રોતું કિમિચ્છસિ ॥