મહાભારત · અધ્યાય 13.179

અકામાશ્ચ સકામાશ્ચ યે હતાઃ સ્મ મહામૃધે ।
કાં યોનિં પ્રતિપન્નાસ્તે તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥

દુઃખં પ્રાણપરિત્યાગઃ પુરુષાણાં મહામૃધે ।
જાનામિ ચાહં ધર્મજ્ઞ પ્રાણત્યાગં સુદુષ્કરમ્ ॥

સમૃદ્દે વાઽસમૃદ્ધે વા શુભે વા યદિ વાઽશુભે । સંસારેઽસ્મિન્સદાજાતાઃ પ્રાણિનોઽભિરતાઃકથમ્
કારણં તત્ર મે બ્રૂહિ સર્વજ્ઞો હ્યસિ મે મતઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

સમૃદ્ધે વાઽસમૃદ્ધે વા શુભે વા યદિ વાઽશુભે ।
સંસારેઽસ્મિન્સમે જાતાઃ પ્રાણિનઃ પૃથિવીપતે ॥

નિરતા યેન ભાવેન તત્ર મે શૃણુ કારણમ્ ।
સમ્યક્ચાયમનુપ્રશ્નસ્ત્વયોક્તસ્તુ યુધિષ્ઠિર ॥

અત્ર તે વર્તયિષ્યામિ પુરાવૃત્તમિદં નૃપ ।
દ્વૈપાયનસ્ય સંવાદં કીટસ્ય ચ યુધિષ્ઠિર ॥

બ્રહ્મિભૂતશ્ચરન્વિપ્રઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનઃ પુરા ।
દદર્શ કીટં ધાવન્તં શીઘ્રં શકટવર્ત્મનિ ॥

ગતિજ્ઞઃ સર્વભૂતાનાં રુતજ્ઞશ્ચ શરીરિણામ્ ।
સર્વજ્ઞસ્ત્વરિતં દૃષ્ટ્વા કીટં વચનમબ્રવીત્ ॥

કીટ સન્ત્રસ્તરૂપોઽસિ ત્વરિતશ્ચૈવ લક્ષ્યસે ।
ક્વ ચ વાસસ્તદાચક્ષ્વ કુતસ્તે ભયમાગતમ્ ॥
કીટ ઉવાચ ।

શકટવ્રજસ્ય મહતો ઘોષં શ્રુત્વા ભયં મમ ।
આગતં વૈ મહાબુદ્ધે સ્વન એષ હિ દારુણઃ ॥

શ્રૂયતે તુ સ મા હન્યાદિતિ હ્યસ્માદપક્રમે ।
શ્વસતાં ચ શૃણોમ્યેનં ગોવૃષાણાં પ્રતોદ્યતામ્ ॥

વહતાં સુમહાભારં સન્નિકર્ષે સ્વનં પ્રભો ।
નૃણાં ચ સંવાહયતાં શ્રૂયન્તે વિવિધાઃ સ્વનાઃ ॥

વોઢુમસ્મદ્વિધેનૈવ ન શક્યઃ કીટયોનિના ।
તસ્માદતિક્રમામ્યેષ ભયાદસ્માત્સુદારુણાત્ ॥

દુઃખં હિ મૃત્યુર્ભૂતાનાં જીવિતં ચ સુદુર્લભમ્ ।
અતો ભીતઃ પલાયામિ ગચ્છેયં નાપદં યથા ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ઇત્યુક્તઃ સ તુ સં પ્રાહ કુતઃ કીટ સુખં તવ ।
મરણં તે સુખં મન્યે તિર્યગ્યોનૌ હિ વર્તસે ॥

શબ્દં સ્પર્શં રસં ગન્ધં ભોગાંશ્ચોચ્ચાવચાન્બહૂન્ ।
નાભિજાનાસિ કીટ ત્વં શ્રેયો મરણમેવ તે ॥
કીટ ઉવાચ ।

સર્વત્ર નિરતો જીવ ઇહાપિ ચ સુખં મમ ।
ચેતયામિ મહાપ્રાજ્ઞ તસ્માદિચ્છામિ જીવિતુમ્ ॥

ઇહાપિ વિષયઃ સર્વો યથાદેહં પ્રવર્તિતઃ ।
મનુષ્યાસ્તિર્યગાશ્ચૈવ પૃથગ્ભોગા વિશેષતઃ ॥

અહમાસં મનુષ્યો વૈ શૂદ્રો બહુધનઃ પ્રભો ।
અબ્રહ્મણ્યો નૃશંસશ્ચ કદર્યો બુદ્ધિજીવનઃ ॥

વાક્્શ્લક્ષ્ણો હ્યકૃતપ્રજ્ઞો દ્વેષ્ટા વિશ્વસ્ય કર્મણઃ ।
મિથોગુપ્તનિધિર્નિત્યં પરસ્વહરણે રતઃ ॥

ભૃત્યાતિથિજનશ્ચાપિ ગૃહેઽપર્યશિતો મયા ।
માત્સર્યાત્સ્વાદુકામેન નૃશંસેન બુભુક્ષતા ॥

દેવાર્થં પિતૃયજ્ઞાર્થં ન ચ શ્રાદ્ધં કૃતં મયા ।
ન દત્તમન્નકામેષુ દત્તમન્નં લુનામિ ચ ॥

ગુપ્તં શરણમાશ્રિત્ય ભયેષુ શરણાગતાન્ ।
ત્યક્ત્વાઽકસ્માન્નિશાયાં ચ ન દત્તમભયં મયા ॥

ધનં ધાન્યં પ્રિયાન્દારાન્યાનં વાસસ્તથાઽદ્ભુતમ્ ।
શ્રિયં દૃષ્ટ્વા મનુષ્યાણામસૂયામિ નિરર્થકમ્ ॥

ઈર્ષ્યુઃ પરસુખં દૃષ્ટ્વા અન્યસ્ય ન બુભૂષકઃ ।
ત્રિવર્ગહન્તા ચાન્યેષામાત્મકામાનુવર્તકઃ ॥

નૃશંસગુણભૂયિષ્ઠં પુરા કર્મ કૃતં મયા ।
સ્મૃત્વા તદનુતપ્યેઽહં હિત્વા પ્રિયમિવાત્મજમ્ ॥

શુભાનાં નાભિજાનામિ કૃતાનાં કર્મણાં ફલમ્ ।
માતા ચ પૂજિતા વૃદ્ધા બ્રાહ્મણશ્ચાર્ચિતો મયા ॥

સકૃજ્જાતિગુણોપેતઃ સઙ્ગત્યા ગૃહમાગતઃ ।
અતિથિઃ પૂજિતો બ્રહ્મંસ્તેન માં નાજહાત્સ્મૃતિઃ ॥

કર્મણામેવ ચૈવાહં સુખાશામિવ લક્ષયે ।
તચ્છ્રોતુમહમિચ્છામિ ત્વત્તઃ શ્રેયસ્તપોધન ॥