મહાભારત · અધ્યાય 13.174

અધર્મસ્ય ગતિર્બ્રહ્મન્કથિતા મે ત્વયાઽનઘ ।
ધર્મસ્ય તુ ગતિં શ્રોતુમિચ્છામિ વદતાંવર ॥

કૃત્વા કર્માણિ પાપાનિ કથં યાન્તિ શુભાં ગતિમ્ ।
કર્મણા ચ કૃતેનેહ કેન યાન્તિ શુભાં ગતિમ્ ॥
બૃહસ્પતિરુવાચ ।

કૃત્વા પાપાનિ કર્માણિ અધર્મવશમાગતઃ ।
મનસા વિપરીતેન નિરયં પ્રતિપદ્યતે ॥

મોહાદધર્મં યઃ કૃત્વા પુનઃ સમનુતપ્યતે ।
મનઃસમાધિસંયુક્તો ન સ સેવેત દુષ્કૃતમ્ ॥

[યથાયથા મનસ્તસ્ય દુષ્કૃતં કર્મ ગર્હતે ।
તથાતથા શરીરં તુ તેનાધર્મેણ મુચ્યતે ॥

યદિ વ્યાહરતે રાજન્વિપ્રાણાં ધર્મવાદિનામ્ । તતોઽધર્મકૃતાત્ક્ષિપ્રમપવાદાત્પ્રમુચ્યતે ॥ ]

યથાયથા નરઃ સમ્યગધ્રમમનુભાષતે । સમાહિતેન મનસા વિમુચ્યેત તથાતથા ।
ભુજઙ્ગ ઇવ નિર્મોકાત્પૂર્વભુક્તાજ્જરાન્વિતાત્ ॥

દત્ત્વા વિપ્રસ્ય દાનાનિ વિવિધાનિ સમાહિતઃ ।
મનઃસમાધિસંયુક્તઃ સુગતિં પ્રતિપદ્યતે ॥

પ્રદાનાનિ તુ વક્ષ્યામિ યાનિ દત્ત્વા યુધિષ્ઠિર ।
નરઃ કૃત્વાઽપ્યકાર્યાણિ તતો ધર્મેણ યુજ્યતે ॥

સર્વેષામેવ દાનાનામન્નં શ્રેષ્ઠમુદાહૃતમ્ ।
પૂર્વમન્નં પ્રદાતવ્યમૃજુના ધર્મમિચ્છતા ॥

પ્રાણા હ્યન્નં મનુષ્યાણાં તસ્માજ્જન્તુશ્ચ જાયતે ।
અન્ને પ્રતિષ્ઠિતો લોકસ્તસ્માદન્નં પ્રશસ્યતે ॥

અન્નમેવ પ્રશંસન્તિ દેવર્ષિપિતૃમાનવાઃ ।
અન્નસ્ય હિ પ્રદાનેન સ્વર્ગમાપ્નોતિ માનવઃ ॥

ન્યાયલબ્ધં પ્રદાતવ્યં દ્વિજાતિભ્યોઽન્નમુત્તમમ્ ।
સ્વાધ્યાયસમુપેતેભ્યઃ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥

યસ્ય હ્યન્નમુપાશ્નન્તિ બ્રાહ્મણાનાં શતં દશ ।
હૃષ્ટેન મનસા દત્તં ન સ તિર્યગ્ગતિર્ભવેત્ ॥

બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રાણિ દશ ભોજ્ય નરર્ષભ ।
નરોઽધર્માત્પ્રમુચ્યેત યોગેષ્વભિરતઃ સદા ॥

ભૈક્ષ્યેણાન્નં સમાહૃત્ય દદ્યાદન્નં દ્વિજેષુ વૈ ।
સુવર્ણદાનાત્પાપાનિ નશ્યન્તિ સુબહૂન્યપિ ॥

દત્ત્વા વૃત્તિકરીં ભૂમિં પાતકેનાપિ મુચ્યતે ।
પારાયણૈશ્ચ વેદાનાં મુચ્યતે પાતકૈર્દ્વિજઃ ॥

ગાયત્ર્યાશ્ચૈવ લક્ષેણ ગોસહસ્રસ્ય તર્પણાત્ ।
વેદાર્થં જ્ઞાપયિત્વા તુ શુદ્ધાન્વિપ્રાન્યથાર્થતઃ ॥

સર્વત્યાગાદિભિશ્ચૈવ મુચ્યતે પાતકૈર્દ્વિજઃ ।
સર્વાતિથ્યં પરં હ્યેષાં તસ્માદ્દાનં પરં સ્મૃતમ્ ॥

અહિંસન્બ્રાહ્મણસ્વાનિ ન્યાયેન પરિપાલ્ય ચ ।
ક્ષત્રિયસ્તરસા પ્રાપ્તમન્નં યો વૈ પ્રયચ્છતિ ॥

દ્વિજેભ્યો વેદવૃદ્ધેભ્યઃ પ્રયતઃ સુસમાહિતઃ ।
તેનાપોહતિ ધર્માત્મન્દુષ્કૃતં કર્મ પાણ્ડવ ॥

ષડ્ભાગપરિશુદ્ધં ચ કૃષેર્ભાગમુપાર્જિતમ્ ।
વૈશ્યોઽદદદ્દ્વિજાતિભ્યઃ પાપેભ્યઃ પરિમુચ્યતે ॥

અવાપ્ય પ્રાણસન્દેહં કાર્કશ્યેન સમાર્જિતમ્ ।
અન્નં દત્ત્વા દ્વિજાતિભ્યઃ શૂદ્રઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥

ઔરસેન બલેનાન્નમર્જયિત્વાઽવિહિંસકઃ ।
યઃ પ્રયચ્છતિ વિપ્રેભ્યો ન સ દુર્ગાણિ પશ્યતિ ॥

ન્યાયેનૈવાપ્તમન્નં તુ નરો હર્ષસમન્વિતઃ ।
દ્વિજેભ્યો વેદવૃદ્ધેભ્યો દત્ત્વા પાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥

અન્નમૂર્જસ્કરં લોકે દત્ત્વોર્જસ્વી ભવેન્નરઃ ।
સતાં પન્થાનમાવૃત્ય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

શૂદ્રાન્નં નૈવ ભોક્તવ્યં વિપ્રૈર્ધર્મપરાયણૈઃ ।
આપદ્યેવ સ્વદાસાનાં ભોક્તવ્યં સ્વયમુદ્યતૈઃ ॥

દાનવદ્ભિઃ કૃતઃ પન્થા યેન યાન્તિ મનીષિણઃ ।
તે હિ પ્રાણસ્ય દાતારસ્તેભ્યો ધર્મઃ સનાતનઃ ॥

સર્વાવસ્થં મનુષ્યેણ ન્યાયેનાન્નમુપાર્જિતમ્ ।
કાર્યં પાત્રાગતં નિત્યમન્નં હિ પરમા ગતિઃ ॥

અન્નસ્ય હિ પ્રદાનેન નરો રૌદ્રં ન સેવતે ।
તસ્માદન્નં પ્રદાતવ્યમન્યાયપરિવર્જિતમ્ ॥

યતેદ્બ્રાહ્મણપૂર્વં હિ ભોક્તુમન્નં ગૃહી સદા ।
અવન્ધ્યં દિવસં કુર્યાદન્નપાનીયદાનતઃ ॥

ભોજયિત્વા દશશતં નરો વેદવિદાં નૃપ ।
ન્યાયવિદ્ધર્મવિદુષામિતિહાસવિદાં તથા ॥

ન યાતિ નરકં ઘોરં સંસારાંશ્ચ ન સેવતે ।
સર્વકામસમાયુક્તઃ પ્રેત્ય ચાપ્યશ્નુતે સુખમ્ ॥

એવં સુખસમાયુક્તો રમતે વિગતજ્વરઃ ।
રૂપવાન્કીર્તિમાંશ્ચૈવ ધનવાંશ્ચોપપદ્યતે ॥

એતત્તે સર્વમાખ્યાતમન્નદાનફલં મહૂત્ ।
મૂલમેતત્તુ ધર્માણાં પ્રદાનાનાં ચ ભારત ॥