મહાભારત · અધ્યાય 13.170

યદ્વરં સર્વતીર્થાનાં તદ્બ્રવીહિ પિતામહ ।
યત્ર ચૈવ પરં શૌચં તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

સર્વાણિ ખલુ તીર્થાનિ ગુણવન્તિ મનીષિણઃ ।
યત્તુ તીર્થં ચ શૌચં ચ તન્મે શૃણુ સમાહિતઃ ॥

અગાધે વિમલે શુદ્ધે સત્યતીર્થે ધૃતિહ્રદે ।
સ્નાતવ્યં માનસે તીર્થે સત્વમાલમ્બ્ય શાશ્વતમ્ ॥

તીર્થશૌચં તપો જ્ઞાનં માર્દવં સત્યમાર્જવમ્ ।
અહિંસા સર્વભૂતાનામાનૃશંસ્યં દમઃ શમઃ ॥

નિર્મમા નિરહઙ્કારા નિર્દ્વન્દ્વા નિષ્પરિગ્રહાઃ ।
યોગિનસ્તીર્થભૂતાસ્તે તીર્થં પરમમુચ્યતે ॥

નારાયણેઽથ રુદ્રે વા ભક્તિસ્તીર્થં પરં મતમ્ ।
શૌચલક્ષણમેતત્તે સર્વત્રૈવાન્વવેક્ષતઃ ॥

રજસ્તમઃસત્વમથો યેષાં નિર્ધૂતમાત્મના । તીર્થમાચારશુદ્ધિશ્ચ સ્વમાર્ગપરિમાર્ગણમ્ ।

સર્વત્યાગેષ્વભિરતાઃ સર્વજ્ઞાઃ સમદર્શિનઃ ।
શૌચષ્વેતેષ્વભિરતાસ્તે તીર્થશુચયોઽપિ ચ ॥

નોદકક્લિન્નગાત્રસ્તુ સ્નાત ઇત્યભિધીયતે ।
સ સ્નાતો યો દમસ્નાતઃ સ બાહ્યાભ્યન્તરઃ શુચિઃ ॥

અદૃષ્ટેષ્વનપેક્ષા યે પ્રાપ્તેષ્વર્થેષુ નિર્મમાઃ ।
શૌચમેવ પરં તેષાં યેષાં નોત્પદ્યતે સ્પૃહા ॥

પ્રજ્ઞાનં શૌચમેવેહ શરીરસ્ય વિશેષતઃ ।
તથા નિષ્કિઞ્ચનત્વં ચ મનસશ્ચ પ્રસન્નતા ॥

વૃત્તં શૌચં મહાશૌચં તીર્થશૌચમતઃ પરમ્ ।
જ્ઞાનોત્પન્નં ચ યચ્છૌચં તચ્છૌચં પરમં સ્મૃતમ્ ॥

મનસા ચ પ્રદીપ્તેન બ્રહ્મજ્ઞાનજલેન ચ ।
સ્નાતા યે માનસે તીર્થે તજ્જ્ઞાઃ ક્ષેત્રજ્ઞદર્શનાઃ ॥

સમારોપિતશૌચસ્તુ નિત્યં ભવસમન્વિતઃ ।
કેવલં ગુણસમ્પન્નઃ શુચિરેવ નરઃ સદા ॥

શરીરસ્થાનિ તીર્થાનિ પ્રોક્તાન્યેતાનિ ભારત ।
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ પુણ્યાનિ શૃણુ તાન્યપિ ॥

શરીરસ્ય યથોદ્દેશઃ શરીરોપરિ નિર્મિતાઃ ।
તથા પૃથિવ્યા ભાગાશ્ચ પુણ્યાનિ સલિલાનિ ચ ॥

કીર્તનાચ્ચૈવ તીર્થસ્ય સ્નાનાચ્ચ પિતૃતર્પણાત્ । શોધ્યં હિ પાતકં તીર્થે પૂતા યાન્તિ સુખં દિવમ્ ।

પરિગ્રહાચ્ચ સાધૂનાં પૃથિવ્યાશ્ચૈવ તેજસા ।
અતીવ પુણ્યભાગાસ્તે સલિલસ્ય ચ તેજસા ॥

મનસશ્ચ પૃથિવ્યાશ્ચ પુણ્યાસ્તીર્થાસ્તથાપરે ।
ઉભયોરેવ યઃ સ્નાયાત્સ સિદ્ધિં શીઘ્રમાપ્નુયાત્ ॥

યથા ફલં ક્રિયાહીનં ક્રિયા વા ફલવર્જિતા ।
નેહ સાધયતે કાર્યં સમાયુક્તા તુ સિધ્યતિ ॥

એવં શરીરશૌચેન તીર્થશૌચેન ચાન્વિતઃ ।
શુચિઃ સિદ્ધિમવાપ્નોતિ દ્વિવિધં શૌચમુત્તમમ્ ॥