મહાભારત · અધ્યાય 13.157

કથં વૈ સ વિપન્નશ્ચ કથં વૈ પાતિતો ભુવિ ।
કથં દેવેન્દ્રતાં પ્રાપ્તસ્તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

એવં તયોઃ સંવદતોઃ ક્રિયાસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
સર્વા એવ પ્રવર્તન્તે યા દિવ્યા યાશ્ચ માનુષાઃ ॥

તથૈવ દીપદાનાનિ સર્વોપકરણાનિ વૈ ।
બલિકર્મ ચ યચ્ચાન્યદ્વત્સકાશ્ચ પૃથગ્વિધાઃ ॥

સર્વાસ્તસ્ય સમુત્પન્ના દેવેન્દ્રસ્ય મહાત્મનઃ ।
દેવલોકે નૃલોકે ચ સદાચારપુરસ્કૃતાઃ ॥

તાશ્ચોદ્ભવન્તિ રાજેન્દ્ર સમૃદ્ધ્યૈ ગૃહમેધિનઃ ।
ધૂપપ્રદાનૈર્દીપૈશ્ચ નમસ્કારૈસ્તથૈવ ચ ॥

યથા સિદ્ધસ્ય ચાન્નસ્ય ગૃહ્ય ચાગ્રં પ્રદીયતે ।
બલયશ્ચ ગૃહોદ્દેશે તતઃ પ્રીયન્તિ દેવતાઃ ॥

યથા ચ ગૃહિણસ્તોષો ભવેદ્વૈ બલિકર્મણિ ।
તથા શતગુણા પ્રીતિર્દેવતાનાં પ્રજાયતે ॥

એવં ધૂપપ્રદાનં ચ દીપદાનં ચ સાધવઃ ।
પ્રયચ્છતિ નમસ્કારૈર્યુક્તમાત્મગુણાવહમ્ ॥

સ્નાનેનાદ્ભિશ્ચ યત્કર્મ ક્રિયતે વૈ વિપશ્ચિતા ।
નમસ્કારપ્રયુક્તેન તેન પ્રીણન્તિ દેવતાઃ ॥

પિતરશ્ચ મહાભાગા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ ।
ગૃહ્યાશ્ચ દેવતાઃ સર્વાઃ પ્રીયન્તે વિધિનાઽર્ચિતાઃ ॥

ઇત્યેતાં બુદ્ધિમાસ્થાય નહુષઃ સ નરેશ્વરઃ ।
સુરેન્દ્રત્વં મહત્પ્રાપ્ય કૃતવાનેતદદ્ભુતમ્ ॥

કસ્ય ચિત્ત્વથ કાલસ્ય ભાગ્યક્ષય ઉપસ્થિતે ।
સર્વમેતદવજ્ઞાય ન ચકાર યથાવિધિ ॥

તતઃ સ પરિહીણોઽભૂત્સુરેન્દ્રો બલદર્પતઃ । ધૂપદીપાદિકવિધિં ન યથાવચ્ચકાર હ ।
તતોઽસ્ય યજ્ઞવિષયો રક્ષોભિઃ પરિબાધ્યતે ॥

અથાગસ્ત્યમૃષિશ્રેષ્ઠં વાહનાયાજુહાવ હ ।
દ્રુતં સરસ્વતીકૂલાત્સ્મયન્નિવ મહાબલઃ ॥

તતો ભૃગુર્મહાતેજા મૈત્રાવરુણિમબ્રવીત્ । નિમીલયસ્વ નયને જટાં યાવદ્વિશામિ તે ।
સુરેન્દ્રપતનાયેતિ સ ચ નેત્ર ન્યમીલયત્ ॥

તતોઽગસ્ત્યસ્યાથ જટાં દૃષ્ટ્વા પ્રાવિશદચ્યુતઃ ।
ભૃગુઃ સ સુમહાતેજાઃ પાતનાય નૃપસ્ય ચ ॥

તતઃ સ દેવરાટ્ પ્રાપ્તસ્તમૃષિં વાહનાય વૈ । તતોઽગસ્ત્યઃ સુરપતિં વાક્યમાહ વિશામ્પતે ।
યોજયસ્વેતિ માં ક્ષિપ્રં કં ચ દેશં વહામિ તે ॥

યત્ર વક્ષ્યસિ તત્ર ત્વાં નયિષ્યામિ સુરાધિપ ।
ઇત્યુક્તો નરહુષસ્તેન યોજયામાસ તં મુનિમ્ ॥

ભૃગુસ્તસ્ય જટાન્તસ્થો બભૂવ હૃષિતો ભૃશમ્ । ન ચાપિ દર્શનં તસ્ય ચકાર સ ભૃગુસ્તદા ।
વરદાનપ્રભાવજ્ઞો નહુષસ્ય મહાત્મનઃ ॥

ન ચુકોપ તદાઽગસ્ત્યો યુક્તોઽપિ નહુષેણ વૈ । તં તુ રાજા પદૈકેન ચોદયામાસ ભારત ।
શ્રુતિઃ સ્મૃતિઃ પ્રમાણં વા નેતિવાદેન દેવરાટ્ ॥

ન ચુકોપ સ ધર્માત્મા તતઃ પાદેન દેવરાટ્ ।
અગસ્ત્યસ્ય તદા ક્રુદ્ધો વામેનાભ્યહનચ્છિરઃ ॥

તસ્મિઞ્શિરસ્યભિહતે સ જટાન્તર્ગતો ભૃગુઃ ।
શશાપ બલવત્ક્રુદ્ધો નહુષં પાપચેતસમ્ ॥

યસ્માત્પદાઽવધીઃ ક્રોધાચ્છિરસીમં મહામુનિમ્ ।
તસ્માદાશુ મહીં ગચ્છ સર્પો ભૂત્વા સુદુર્મતે ॥

શપ્તોઽથ સ તદા તેન સર્પો ભૂત્વા પપાત હ ।
અદૃષ્ટેનાથ ભૃગુણા ભૂતલે ભરતર્ષભ ॥

ભૃગું હિ યદિ સોઽદ્રાક્ષીન્નહુષઃ પૃથિવીપતે ।
સ શક્તોનાઽભવિષ્યદ્વૈ પાતને તસ્ય તેજસા ॥

સ તુ તૈસ્તૈઃ પ્રદાનૈશ્ચ તપોભિર્નિયમૈસ્તથા ।
પતિતોઽપિ મહારાજ ભૂતલે સ્મૃતિમાનભૂત્ ॥

પ્રસાદયામાસ ભૃગું શાપાન્તો મે ભવેદિતિ । તતોઽગસ્ત્યઃ કૃપાવિષ્ટઃ પ્રાસાદયત તં ભૃગુમ્ ।
શાપાન્તાર્થં મહારાજ સ ચ પ્રાદાત્કૃપાન્વિતઃ ॥
ભૃગુરુવાચ ।

રાજા યુધિષ્ઠિરો નામ ભવિષ્યતિ કુરૂદ્વહઃ ।
સ ત્વાં મોક્ષયિતા શાપાદિત્યુક્ત્વાઽન્તરધીયત ॥

અગસ્ત્યોઽપિ મહાતેજાઃ કૃત્વા કાર્યં શતક્રતોઃ ।
સ્વમાશ્રમપદં પ્રાયાત્પૂજ્યમાનો દ્વિજાતિભિઃ ॥

નહુષોઽપિ ત્વયા રાજંસ્તસ્માચ્છાપાત્સમુદ્ધૃતઃ ।
જગામ બ્રહ્મભવનં પશ્યતસ્તે જનાધિપ ॥

તદા સ પાતયિત્વા તં નહુષં ભૂતલે ભૃગુઃ ।
જગામ બ્રહ્મભવનં બ્રહ્મણે ચ ન્યવેદયત્ ॥

તતઃ શક્રં સમાનાય્ય દેવાનાહ પિતામહઃ । વરદાનાન્મમ સુરા નહુષો રાજ્યમાપ્તવાન્ ।
સ ચાગસ્ત્યેન ક્રુદ્ધેન ભ્રંશિતો ભૂતલં ગતઃ ॥

ન ચ શક્યં વિના રાજ્ઞા સુખં વર્તયિતું ક્વચિત્ ।
તસ્માદયં પુનઃ શક્રો દેવરાજ્યેઽભિષિચ્યતામ્ ॥

એવં સમ્ભાષમાણં તુ દેવાઃ પાર્થ પિતામહમ્ ।
એવમસ્ત્વિતિ સંહૃષ્ટાઃ પ્રત્યૂચુસ્તં નરાધિપ ॥

સોઽભિષિક્તો ભગવતા દેવરાજ્યે ચ વાસવઃ ।
બ્રહ્મણા રાજશાર્દૂલ યથાપૂર્વં વ્યરોચત ॥

એવમેતત્પુરાવૃત્તં નહુષસ્ય વ્યતિક્રમાત્ ।
સ ચ તૈરેવ સંસિદ્ધો નહુષઃ કર્મભિઃ પુનઃ ॥

તસ્માદ્દીપાઃ પ્રદાતવ્યાઃ સાયં વૈ ગૃહમેધિભિઃ । દિવ્યં ચક્ષુરવાપ્નોતિ પ્રેત્ય દીપસ્ય દાયકઃ ।
પૂર્ણચન્દ્રપ્રતીકાશા દીપદાશ્ચ ભવન્ત્યુત ॥

યાવદક્ષિનિમેષાણિ જ્વલન્તે તાવતીઃ સમાઃ ।
રૂપવાન્બલવાંશ્ચાપિ નરો ભવતિ દીપદઃ ॥

ય ઇદં શૃણુયાદ્વાપિ પઠતે યો દ્વિજોત્તમઃ ।
બ્રહ્મલોકમવાપ્નોતિ સ ચ વૈ નાત્ર સંશયઃ ॥