મહાભારત · અધ્યાય 13.158

બ્રાહ્મણસ્વાનિ યે મન્દા હરન્તિ ભરતર્ષભ ।
નૃશંસકારિણો યોનિં કાં તે ગચ્છન્તિ માનવાઃ ॥
ભીષ્ય ઉવાચ ।

પાતકાનાં પરં હ્યેતદ્બ્રહ્મસ્વહરણં બલાત્ ।
સાન્વયાસ્તે વિનશ્યન્તિ ચણ્ડાલાઃ પ્રેત્ય ચેહ ચ ॥

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમમ્ ।
ચણ્ડાલસ્ય ચ સંવાદં ક્ષત્રબન્ધોશ્ચ ભારત ॥
રાજોવાચ ।

વૃદ્ધરૂપોઽસિ ચણ્ડાલ બાલવચ્ચ વિચેષ્ટસે ।
શ્વખરાણાં રજઃસેવી કસ્માદુદ્વિજસે ગવામ્ ॥

સાધુભિર્ગર્હિતં કર્મ ચણ્ડાલસ્ય વિધીયતે ।
કસ્માદ્ગોરજસા ધ્વસ્તમઙ્ગં તોયેન સિઞ્ચસિ ॥
ચણ્ડાલ ઉવાચ ।

બ્રાહ્મણસ્ય ગવાં રાજન્પ્રયાન્તીનાં રજઃ પુરા ।
સોમમુદ્ધ્વંસયામાસ તં સોમમપિબન્દ્વિજાઃ ॥

ભૃત્યાનામપિ રાજ્ઞસ્તુ રજસા ધ્વંસિતં મખે ।
તત્પાનાચ્ચ દ્વિજાઃ સર્વે ક્ષિપ્રં નરકમાવિશન્ ॥

દીક્ષિતશ્ચ સ રાજાઽપિ ક્ષિપ્રં નરકમાવિશત્ ।
સહ તૈર્યાજકૈઃ સર્વૈર્બ્રહ્મસ્વમુપજીવ્ય તત્ ॥

યેઽપિ તત્રાપિબન્ક્ષીરં ઘૃતં દધિ ચ માનવાઃ ।
બ્રાહ્મણાઃ સહરાજન્યાઃ સર્વે નરકમાવિશન્ ॥

જઘ્નુસ્તાઃ પયસા પુત્રાંસ્તથા પૌત્રાન્વિધૂય તાન્ ।
પશૂનવેક્ષમાણશ્ચ સાધુવૃત્તેન દમ્પતી ॥

અહં તત્રાવસં રાજન્બ્રહ્મચારી જિતેન્દ્રિયઃ । તાસાં મે રજસા ધ્વસ્તં ભૈક્ષમાસીન્નરાધિપ

ચણ્ડાલોઽહં તતો રાજન્ભુક્ત્વા તદભવં નૃપ ।
બ્રહ્મસ્વહારી ન નૃપઃ સોઽપ્રતિષ્ઠાં ગતિં યયૌ ॥

તસ્માદ્ધરેન્ન વિપ્રસ્વં કદાચિદપિ કિઞ્ચન ।
ન પશ્યેન્નાનુમોદેચ્ચ ન હર્તું કિઞ્ચિદાહરેત્ ॥

બ્રહ્મસ્વં રજસા ધ્વસ્તં ભુક્ત્વા માં પશ્ય યાદૃશમ્ ।
તસ્માત્સોમોઽપ્યવિક્રેયઃ પુરુષેણ વિપશ્ચિતા ॥

એતદ્ધિ ધનમુત્કૃષ્ટં દ્વિજાનામવિશેષતઃ ।
વિક્રયં ત્વિહ સોમસ્ય ગર્હયન્તિ મનીષિણઃ ॥

યે ચૈનં ક્રીણતે તાત યે ચ વિક્રીણતે જનાઃ ।
તે તુ વૈવસ્વતં પ્રાપ્ય રૌરવં યાન્તિ સર્વશઃ ॥

સોમં તુ રજસા ધ્વસ્તં વિક્રીણન્વિધિપૂર્વકમ્ ।
શ્રોત્રિયો વાર્ધુષી ભૂત્વા નચિરં સ વિનશ્યતિ ॥

નરકં ત્રિંશતં પ્રાપ્ય સ્વવિષ્ઠામુપજીવતિ । બ્રહ્મસ્વહારી નરકાન્યાતનાશ્ચાનુભૂય તુ ।
મલેષુ ચ કૃમિર્ભૂત્વા શ્વવિષ્ઠામુપજીવતી ॥

શ્વચર્યામતિમાનં ચ સખિદારેષુ વિપ્લવમ્ ।
તુલયાધારયદ્ધર્મો હ્યતિમાનોઽતિરિચ્યતે ॥

મ્લાનં માં વિકલં પશ્ય વિવર્ણં હરિણં કૃશમ્ ।
અતિમાનેનિ માં પશ્ય પાપાં ગતિમુપાગતમ્ ॥

અહં વૈ વિપુલે તાત કુલે દનસમન્વિતે ।
પૌરાણે જન્મનિ વિભો જ્ઞાનવિજ્ઞાનપારગઃ ॥

અભવં તત્ર જાનાનો હ્યેતાન્દોષાન્મદાત્સદા ।
સંરબ્ધ એવ ભૂતાનાં પૃષ્ઠમાંસમભક્ષયમ્ ॥

સોઽહં વૈ વિદિતઃ સર્વૈર્દૂરગો વનિનો વને । સાધૂનાં પરિભાવેપ્સુર્વિપ્રાણાં ગર્વિતો ધનૈઃ ।
ઇમામવસ્થાં સમ્પ્રાપ્તઃ પશ્ય કાલસ્ય પર્યયમ્ ॥

આદીપ્તમિવ ચૈલાન્તં ભ્રમરૈરિવ ચાર્દિતમ્ ।
ધાવમાનં સુસંરબ્દં ફશ્ય માં રજસાઽન્વિતમ્ ॥

સ્વાધ્યાયૈસ્તુ મહાત્પાપં હરન્તિ ગૃહમેધિનઃ ।
દાનૈઃ પૃથગ્વિધૈશ્ચાપિ વિપ્રજાત્યાં મનીષિણઃ ॥

તથા પાપકૃતં વિપ્રમાશ્રમસ્તં મહીપતે ।
સર્વસઙ્ગવિનિર્મુક્તં છન્દાંસ્યુત્તારયન્ત્યુત ॥

અહં હિ પાપયોન્યાં વૈ પ્રસૂતઃ ક્ષત્રિયર્ષભ ।
નિશ્ચયં નાધિગચ્છામિ કથં મુચ્યેયમિત્યુત ॥

જાતિસ્મરત્વં ચ મમ કેનચિત્પૂર્વકર્મણા ।
શુભને યેન મોક્ષં વૈ પ્રાપ્તુમિચ્છામ્યહં નૃપ ॥

ત્વમિમં સમ્પ્રપન્નાય સંશયં બ્રૂહિ પૃચ્છતે ।
ચણ્ડાલત્વાત્કથમહં મુચ્યેયમિતિ સત્તમ ॥
રાજોવાચ ।

ચણ્ડાલ પ્રતિજાનીહિ યેન મોક્ષમવાપ્સ્યસિ ।
બ્રાહ્મણાર્થે ત્યજન્પ્રાણાન્ગતિમિષ્ટામવાપ્સ્યસિ ॥

દત્ત્વા શરીરં ક્રવ્યાદ્ભ્યો રણાગ્નૌ દ્વિજહેતુકમ્ ।
હિત્વા પ્રાણાન્પ્રમોક્ષસ્તે નાન્યથા મોક્ષમર્હસિ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ઇત્યુક્તઃ સ તદા તેન બ્રહ્મસ્વાર્થે પરન્તપ ।
હિત્વા રણમુખે પ્રાણાન્ગતિમિષ્ટામવાપ હ ॥

તસ્માદ્રક્ષ્યં ત્વયા પુત્ર બ્રહ્મસ્વં ભરતર્ષભ ।
યદીચ્છસિ મહાબાહો શાશ્વતીં ગતિમાત્મનઃ ॥