મહાભારત · અધ્યાય 13.154

ગાર્હસ્થ્યં ધર્મમખિલં પ્રબ્રૂહિ ભરતર્ષભ ।
ઋદ્ધિમાપ્નોતિ કિં કૃત્વા મનુષ્ય ઇહ પાર્થિવ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્ર તે વર્તયિષ્યામિ પુરાવૃત્તં જનાધિપ ।
વાસુદેવસ્ય સંવાદં પૃથિવ્યાશ્ચૈવ ભારત ॥

સંસ્તુત્ય પૃથિવીં દેવીં વાસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
પપ્રચ્છ ભરતશ્રેષ્ઠ માં ત્વં યત્પૃચ્છસેઽદ્ય વૈ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

ગાર્હસ્થ્યં ધર્મમાશ્રિત્ય મયા વા મદ્વિધેન વા ।
કિમવશ્યં ધરે કાર્યં કિં વા કૃત્વા સુખં ભવેત્ ॥
પૃથિવ્યુવાચ ।

ઋષયઃ પિતરો દેવા મનુષ્યાશ્ચૈવ માધવ ।
પૂજ્યાશ્ચૈવાર્ચનીયાશ્ચ યથા ચૈવ નિબોધ મે ॥

સદા યજ્ઞેન દેવાંશ્ચ સદાઽતિથ્યેન માનુષાન્ ।
છન્દતસ્તર્પણેનાપિ પિતૄન્યુઞ્જન્તિ નિત્યશઃ ॥

તેન હ્યૃષિગણાઃ પ્રીતા બ્રહ્મચયેણિ ચાનઘ ।
નિત્યમગ્નિં પરિચરેદભુક્ત્વા બલિકર્મ ચ ॥

કુર્યાત્તથૈવ દેવાન્વૈ પ્રિયં મે મધુસૂદન ।
કુર્યાદહરહઃ શ્રાદ્ધમન્નાદ્યેનોદકેન ચ ॥

પયોમૂલફલૈર્વાઽપિ પિતૄણાં પ્રીતિમાવહેત્ ।
સિદ્ધાન્નાદ્વૈશ્વદેવં વૈ કુર્યાદગ્નૌ યથાવિધિ ॥

આગ્નીષોમં વૈશ્વદેવં ધાન્વન્તર્યમનન્તરમ્ ।
પ્રજાનાં પતયે ચૈવ પૃથગ્ઘોમો વિધીયતે ॥

તથૈવ ચાનુપૂર્વ્યેણ બલિકર્મ પ્રયોજયેત્ ।
દક્ષિણાયાં યમાયેતિ પ્રતીચ્યાં વરુણાય ચ ॥

સોમાય ચાપ્યુદીચ્યાં વૈ વાસ્તુમધ્યે પ્રજાપતેઃ ।
ધન્વન્તરેઃ પ્રાગુદીચ્યાં પ્રાચ્યાં શક્રાય માધવ ॥

મનુષ્યેભ્ય ઇતિ પ્રાહુર્બલિં દ્વારિ ગૃહસ્ય વૈ ।
મરુદ્ભ્યો દૈવતેભ્યશ્ચ બલિમન્તર્ગૃહે હરેત્ ॥

તથૈવ વિશ્વેદેવેભ્યો બલિમાકાશતો હરેત્ ।
નિશાચરેભ્યો ભૂતેભ્યો બલિં નક્તં યથા હરેત્ ॥

એવં કૃત્વા બલિં સમ્યગ્દદ્યાદ્ભિક્ષાં દ્વિજાય વૈ ।
અલાભે બ્રાહ્મણસ્યાગ્નાવગ્રમુદ્ધૃત્ય નિક્ષિપેત્ ॥

યદા શ્રાદ્ધં પિતૃભ્યોપિ દાતુમિચ્છેત માનવઃ ।
તદા પશ્ચાત્પ્રકુર્વીત નિવૃત્તે શ્રાદ્ધકર્મણિ ॥

પિતૄન્સન્તર્પયિત્વા તુ બલિં કુર્યાદ્વિધાનતઃ ।
વેશ્વદૈવં તતઃ કુર્યાત્પશ્ચાદ્બ્રાહ્મ્ણભોજનમ્ ॥

તતોઽન્નેનાવશેષેણ ભોજયેદતિથીનપિ । અર્ઘ્યપૂર્વં મહારાજ તતઃ પ્રીણાતિ માનવાન્ ।
અનિત્યં હિ સ્થિતો યસ્માત્તસ્માદતિથિરુચ્યતે ॥

આચાર્યસ્ય પિતુશ્ચૈવ સખ્યુરાપ્તસ્ય ચાતિથેઃ ।
ઇદમસ્તિ ગૃહે મહ્યમિતિ નિત્યં નિવેદયેત્ ॥

તે યદ્વદેયુસ્તત્કુર્યાદિતિ ધર્મો વિધીયતે ।
ગૃહસ્થઃ પુરુષઃ કૃષ્ણ શિષ્ટાશી ચ સદા ભવેત્ ॥

રાજર્ત્વિજં સ્નાતકં ચ ગુરું શ્વશુરમેવ ચ ।
અર્ચયેન્મધુપર્કેણ પરિસંવત્સરોષિતાન્ ॥

શ્વભ્યશ્ચ શ્વપચેભ્યશ્ચ વયોભ્યશ્ચાવપેદ્ભુવિ ॥

વૈશ્વદેવં હિ નામૈતત્સાયં પ્રાતર્વિધીયતે ॥

એતાંસ્તુ ધર્માન્ગાર્હસ્થ્યાન્યઃ કુર્યાદનસૂયકઃ ।
સ ઇહર્દ્ધિં પરાં પ્રાપ્ય પ્રેત્ય લોકે મહીયતે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ઇતિ ભૂમેર્વચઃ શ્રુત્વા વાસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
તથા ચકાર સતતં ત્વમપ્યેવં સદાઽચર ॥

એતદ્ગૃહસ્થધર્મં ત્વં ચેષ્ટમાનો જનાધિપ ।
ઇહ લોકે યશઃ પ્રાપ્ય પ્રેત્ય સ્વર્ગમવાપ્સ્યસિ ॥