મહાભારત · અધ્યાય 13.127

કેન વર્ણવિભાગેન વિજ્ઞેયા કપિલા ભવેત્ ।
કતિ વા લક્ષણાન્યસ્યા દૃષ્ટાનિ મુનિભિઃ પુરા ॥
શ્રીવ્યાસ ઉવાચ ।

શૃણુ તાત યથા ગોષુ વિજ્ઞેયા કપિલા ભવેત્ । નેત્રયોઃ શૃઙ્ગયોશ્ચૈવ ખુરેષુ વૃષણેષુ ચ ।
કર્ણતો ઘ્રાણતશ્ચાપિ ષડ્વિધાઃ કપિલાઃ સ્મૃતાઃ ॥

એતેષાં લક્ષણાનાં તુ યદ્યેકમપિ દૃશ્યતે ।
કપિલાં તાં વિજાનીયાદેવમાહુર્મનીષિણઃ ॥

આગ્નેયી નેત્રકપિલા ખુરૈર્માહેશ્વરી ભવેત્ ।
ગ્રીવાયાં વૈષ્ણવી જ્ઞેયા પૂષ્ણો ઘ્રાણાદજાયત ॥

કર્ણતસ્તુ વસન્તેન સ્વયોનિમભિજાયતે ।
ગાયત્ર્યાશ્ચ વૃષણયોરુત્પત્તિઃ ષડ્ગુણા સ્મૃતા ॥

એવં ગાવશ્ચ વિપ્રાશ્ચ ગાયત્રી સત્યમેવ ચ ।
વસન્તશ્ચ સુવર્ણશ્ચ એકતઃ સમજાયત ॥

નેત્રયોઃ કપિલાં યસ્તુ વાહયેત દુહેત વા ।
સ પાપકર્મા નરકં પ્રતિષ્ઠાં પ્રતિપદ્યતે ॥

નરકાદ્વિપ્રમુક્તસ્તુ તિર્યગ્યોનિં નિષેવતે ।
યદા લભેત માનુષ્યં જાત્યન્ધો જાયતે નરઃ ॥

શૃઙ્ગયોઃ કપિલાં યસ્તુ વાહયેત દુહેત વા ।
તિર્યગ્યોનિં સ લભતે જાયમાનઃ પુનઃ પુનઃ ॥

ખુરેષુ કપિલાં યસ્તુ વાહયેત દુહેત વા ।
તમસ્યપારે મજ્જેત ધનહીનો નરાધમઃ ॥

કપિલાં વાલધાનેષુ વાહયેત દુહેત વા ।
નિરાશ્રયઃ સદા ચૈવ જાયતે યદિ ચેત્કૃમિઃ ॥

કર્ણેન કપિલાં યસ્તુ જાનન્નપ્યુપજીવતિ । સહસ્રશઃ શુચિર્ભુત્વા માનુષ્યં પ્રાપ્નુયાદથ ।
ચણ્ડાલઃ પાપયોનિશ્ચ જાયતે સ નરાધમઃ ॥

ઘ્રાણેન કપિલાં યસ્તુ પ્રમાદાદુપજીવતિ ।
સોઽપિ વર્ષસહસ્રાણિ તિર્યગ્યોનૌ પ્રજાયતે ॥

વ્યાધિગ્રસ્તો જડો રોગી ભવેન્માનુષ્યમાગતઃ ॥

મધુસર્પિસ્સુગન્ધાસ્તુ કપિલાઃ શાસ્ત્રતઃ સ્મૃતાઃ ।
એતાઃ સમુપજીવેત સોઽપિ તિર્યક્ષુ જાયતે ॥

સ્થાવરત્વમનુપ્રાપ્તો યદિ માનુષ્યતાં લભેત્ ।
અલ્પાયુઃ સ ભવેજ્જાતો હીનવર્ણકુલોદ્ભવઃ ॥

યે તુ પાપા હ્યસૂયન્તે કપિલાં વાહયન્તિ ચ ।
નિરયેષુ પ્રતિષ્ઠન્તે યાવદાભૂતસમ્પ્લવમ્ ॥