મહાભારત · અધ્યાય 13.120

કઃ ફેનપેતિ નામ્નાઽસૌ કથં વા ભક્ષિતઃ પુરા ।
મૃત ઉજ્જીવિતઃ કસ્માત્કથં ગોલોકમાશ્રિતઃ ॥

વિરુદ્વે માનુષે લોકે તથા સમયવર્ત્મસુ । ક્રતે દૈવં હિ દુષ્પ્રપં માનુષેષુ વિશેષતઃ ।
સંશયો મે મહાનત્ર તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ ॥ ભીષ્મ ઉવાચ ।

શ્રૂયતે ભાર્ગવે વંશે સુમિત્રો નામ ભારત ।
વેદાધ્યયનસમ્પન્નો વિપુલે તપસિ સ્થિતઃ ॥

વાનપ્રસ્થાશ્રમે યુક્તઃ સ્વકર્મનિરતઃ સદા ।
વિનયાચારતત્વજ્ઞઃ સર્વધર્માર્થકોવિદઃ ॥

યત્નાત્ત્રિષવણસ્નાયી સન્ધ્યોપાસનતત્પરઃ ।
અગ્નિહોત્રરતઃ ક્ષાન્તો જપઞ્જુહ્વચ્ચ નિત્યદાઃ ॥

પિતૃદેવાંશ્ચ નિયતમતિર્થીંશ્ચ સ પૂજયન્ ।
પ્રાણસન્ધારણાર્થં ચ યત્કિઞ્ચિદુપહારયન્ ॥

ગિરિસ્ત્રિશિખરો નામ યતઃ પ્રભવતે નદી ।
કુલજેતિ પુરાણેષુ વિશ્રુતા રુદ્રનિર્મિતા ॥

તસ્યાસ્તીરે સમે દેશે પુષ્પમાલાસમાકુલે ।
વન્યૌષધિદ્રુમોપેતે નાનાપક્ષિમૃગાયુતે ॥

વ્યપેતદંશમશકે ધ્વાઙ્ક્ષગૃધ્રૈરસેવિતે ।
કૃષ્ણદર્ભતૃણપ્રાયે સુરમ્યે જ્યોતિરશ્મિનિ ॥

સર્વોન્નતૈઃ સમૈઃ શ્યામૈર્યાજ્ઞીયૈસ્તરુભિર્વૃતે । તત્રાશ્રમપદં પુણ્યં ભૃગૂણામભવત્પુરા ।

ઉવાસ તત્ર નિયતઃ સુમિત્રો નામ ભાર્ગવઃ ।
યથોદ્દિષ્ટેન પૂર્વેષાં ભૃગૂણાં સાધુવર્ત્મના ॥

તસ્મા આઙ્ગિરસઃ કશ્ચિદ્દદૌ ગાં શર્કરીં શુભામ્ ।
વર્ષાસુ પશ્ચિમે માસિ પૌર્ણમાસ્યાં શુચિવ્રતઃ ॥

સ તાં લબ્ધ્વા ધર્મશીલશ્ચિન્તયામાસ તત્પરઃ ।
સુમિત્રઃ પરયા ભક્ત્યા જનનીમિવ માતરમ્ ॥

તેન સન્ધુક્ષ્યમાણા સા રોહિણી કામરૂપિણી ।
પ્રવૃદ્ધિમગમચ્છ્રેષ્ઠા પ્રાણતશ્ચ સુદર્શના ॥

સિરાવિમુક્તપાર્શ્વાન્તા વિપુલાં કાન્તિમુદ્વહત્ ।
શ્યામપાર્શ્વાન્તપૃષ્ઠા સા સુરભિર્મધુપિઙ્ગલા ॥

બૃહતી સૂક્ષ્મરોમાન્તા રૂપોદગ્રા તનુત્વચા ।
કૃષ્ણપુચ્છા શ્વેતવક્ત્રા સમવૃત્તપયોધરા ॥

પૃષ્ઠોન્નતા પૂર્વનતા શઙ્કુકર્ણી સુલોચના ।
દીર્ઘજિહ્વા હ્રસ્વશૃઙ્ગી સમ્પૂર્ણદશનાન્તરા ॥

માંસાધિકગલાન્તા સા પ્રસન્ના શુભદર્શના ।
નિત્યં શમયુતા સ્નિગ્ધા સમ્પૂર્ણોદાત્તનિસ્વના ॥

પ્રાજાપત્યૈર્ગવાં નિત્યં પ્રશસ્તૈર્લક્ષણૈર્યુતા ।
યૌવનસ્થેવ વનિતા શુશુભે રૂપશોભયા ॥

વૃષેણોપગતા સા તુ કલ્યા મધુરદર્શના ।
મિથુનં જનયામાસ તુલ્યરૂપમિવાત્મનઃ ॥

સંવર્ધયામાસ સ તાં સવત્સાં ભાર્ગવો મુનિઃ ।
તયોઃ પ્રજાધિસંસર્ગાત્સહસ્રં ચ ગવામભૂત્ ॥

ગવાં જાતિસહસ્રાણિ સમ્ભૂતાનિ પરસ્પરમ્ ।
ઋષભાણાં ચ રાજેન્દ્ર નૈવાન્તઃ પ્રતિદૃશ્યતે ॥

તૈરાશ્રમપદં રમ્યમરણ્યં ચૈવ સર્વશઃ ।
સમાકુલં સમભવન્મેઘૈરિવ નભસ્થલમ્ ॥

કાનિ ચિત્પદ્મવર્ણાનિ કિંશુકાભાનિ કાનિચિત્ ।
રુક્મવર્ણાનિ ચાન્યાનિ ચન્દ્રાંશુસદૃશાનિ ચ ॥

તથા રાજતવર્ણાનિ કાનિચિલ્લોહિતાનિ વૈ । નીલલોહિતતામ્રાણિ કૃષ્ણાનિ કપિલાનિ ચ ।
નાનારાગવિચિત્રાણિ યૂથાનિ કુલયૂથપ ॥

ન ચ ક્ષીરં સુતસ્નેહાદ્વત્સાનામુપજીવતિ ।
ભાર્ગવઃ કેવલં ચાસીદ્ગવાં પ્રાણાયને રતઃ ॥

તથા શુશ્રૂષતસ્તસ્ય ગવાં હિતમવેક્ષતઃ ।
વ્યતીયાત્સુમાહાન્કાલો વત્સોચ્છિષ્ટેન વર્તતઃ ॥

ક્ષુત્પિપાસાપરિશ્રાન્તઃ સતતં પ્રસ્રવં ગવામ્ ।
વત્સૈરુચ્છિષ્ટમુદિતં બહુક્ષીરતયા બહુ ॥

પીતવાંસ્તેન નામાસ્ય ફેનપેત્યભિવિશ્રુતમ્ ।
ગૌતમસ્યાભિનિષ્પન્નમેવં નામ યુધિષ્ઠિર ॥