મહાભારત · અધ્યાય 13.116

પવિત્રાણાં પવિત્રં યચ્છ્રેષ્ઠં લોકે ચ યદ્ભવેત્ ।
પાવનં પરમં ચૈવ તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ગાવો મહાર્થાઃ પુણ્યાશ્ચ તારયન્તિ ચ માનવાન્ ।
ધારયન્તિ પ્રજાશ્ચેમા હવિષા પયસા તથા ॥

ન હિ પુણ્યતમં કિઞ્ચિદ્ગોભ્યો ભરતસત્તમ ।
એતાઃ પુણ્યાઃ પવિત્રાશ્ચ ત્રિષુ લોકેષુ સત્તમાઃ ॥

દેવાનામુપરિષ્ટાચ્ચ ગાવઃ પ્રતિવસન્તિ વૈ ।
દત્ત્વા ચૈતાસ્તારયતે યાન્તિ સ્વર્ગં મનીષિણઃ ॥

માન્ધાતા યૌવનાશ્વશ્ચ યયાતિર્નહુષસ્તથા ।
ગા વૈ દદન્તઃ સતતં સહસ્રશતસમ્મિતાઃ ॥

ગતાઃ પરમકં સ્થાનં દેવૈરપિ સુદુર્લભમ્ ।
અપિ ચાત્ર પુરાવૃત્તં કથયિષ્યામિ તેઽનઘ ॥

ઋષીણામુત્તમં ધીમાન્કૃષ્ણદ્વૈપાયનં શુકઃ ।
અભિવાદ્યાહ્નિકં કૃત્વા શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ ॥

પિતરં પરિપપ્રચ્છ દૃષ્ટલોકપરાવરમ્ ।
કો યજ્ઞઃ સર્વયજ્ઞાનાં વરિષ્ઠોઽભ્યુપલક્ષ્યતે ॥

કિઞ્ચ કૃત્વા પરં સ્થાનં પ્રાપ્નુવન્તિ મનીષિણઃ ।
કેન દેવાઃ પવિત્રેણ સ્વર્ગમશ્નન્તિ વા વિભો ॥

કિઞ્ચ યજ્ઞસ્ય યજ્ઞત્વં ક્વ ચ યજ્ઞઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ । દાનાનામુત્તમં કિઞ્ચ કિઞ્ચ સત્રમિતઃ પરમ્ ।
પવિત્રાણાં પવિત્રં ચ યત્તદ્બ્રૂહિ મહામુને ॥

એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં વ્યાસઃ પરમધર્મવિત્ ।
પુત્રાયાકથયત્સર્વં તત્ત્વેન ભરતર્ષભ ॥

ગાવઃ પ્રતિષ્ઠા ભૂતાનાં તથા ગાવઃ પરાયણમ્ ।
ગાવઃ પુણ્યાઃ પવિત્રાશ્ચ ગોધનં પાવનં તથા ॥

પૂર્વમાસન્નંશૃઙ્ગા વૈ ગાવ ઇત્યનુશશ્રુમ ।
શૃઙ્ગાર્થે સમુપાસન્ત તાઃ કિલ પ્રભુમવ્યયમ્ ॥

તતો બ્રહ્મા તુ ગાઃ સત્રમુપવિષ્ટાઃ સમીક્ષ્ય હ ।
ઈપ્સિતં પ્રદદૌ તાભ્યો ગોભ્યઃ પ્રત્યેકશઃ પ્રભુઃ ॥

તાસાં શૃઙ્ગાણ્યજાયન્ત તસ્યા યાદૃઙ્ભનોગતમ્ ।
નાનાવર્ણાઃ શૃઙ્ગવન્ત્યસ્તા વ્યરોચન્ત પુત્રક ॥

બ્રહ્મણા વરદત્તાસ્તા હવ્યકવ્યપ્રદાઃ શુભાઃ ।
પુણ્યાઃ પવિત્રાઃ સુભગા દિવ્યસંસ્થાનલક્ષણાઃ ॥

ગાવસ્તેજો મહદ્દિવ્યં ગવાં દાનં પ્રશસ્યતે ।
યે ચૈતાઃ સમ્પ્રયચ્છન્તિ સાધવો વીતમત્સરાઃ ॥

તે વૈ સુકૃતિનઃ પ્રોક્તાઃ સર્વદાનપ્રદાશ્ચ તે ।
ગવાં લોકં તથા પુણ્યમાપ્નુવન્તિ ચ તેઽનઘ ॥

યત્ર વૃક્ષા મધુફલા દિવ્યપુષ્પફલોપગાઃ ।
પુષ્પાણિ ચ સુગન્ધીનિ દિવ્યાનિ દ્વિજસત્તમ ॥

સર્વા મણિભયી ભૂમિઃ સર્વકાઞ્ચનવાલુકાઃ ।
સર્વર્તુસુખસંસ્પર્શા નિષ્પઙ્કા નિરજાઃ શુભાઃ ॥

રક્તોત્પલવનૈશ્ચૈવ મણિખણ્ડૈર્હિરણ્મયૈઃ ।
તરુણાદિત્યસઙ્કાશૈર્ભાન્તિ તત્ર જલાશયાઃ ॥

મહાર્હમણિપત્રૈશ્ચ કાઞ્ચનપ્રભકેસરૈઃ ।
નીલોત્પલવિમિશ્રૈશ્ચ સરોભિર્બહુપઙ્કજૈઃ ॥

કરવીરવનૈઃ ફુલ્લૈઃ સહસ્રાવર્તસંવૃતૈઃ ।
સન્તાનકવનૈઃ ફુલ્લૈર્વૃક્ષેશ્ચ સમલઙ્કૃતાઃ ॥

નિર્મિલાભિશ્ચ મુક્તાભિર્મણિભિશ્ચ મહાપ્રભૈઃ ।
ઉદ્ભૂતપુલિનાસ્તત્ર જાતરૂપૈશ્ચિ નિમ્નગાઃ ॥

સર્વરત્નમયૈશ્ચિત્રૈરવગાઢા દ્રુમોત્તમૈઃ ।
જાતરૂપમયૈશ્ચાન્યૈર્હુતાશનસમપ્રભૈઃ ॥

સૌવર્ણિ ગિરયસ્તત્ર મણિરત્નશિલોચ્ચયાઃ ।
સર્વરત્નમયૈર્ભાન્તિ શૃઙ્ગૈશ્ચારુભિરુચ્છ્રિતૈઃ ॥

નિત્યપુષ્પફલાસ્તત્ર નગાઃ પત્રરથાકુલાઃ ।
દિવ્યગન્ધરસૈઃ પુષ્પૈઃ ફલૈશ્ચ ભરતર્ષભ ॥

રમન્તે પુણ્યકર્માણસ્તત્ર નિત્યં યુધિષ્ઠિર ।
સર્વકામસમૃદ્ધાર્થા નિઃશોકા ગતમન્યવઃ ॥

વિમાનેષુ વિચિત્રેષુ રમણીયેષુ ભારત ।
મોદન્તે પુણ્યકર્માણો વિરહન્તો યશસ્વિનઃ ॥

ઉપક્રીડન્તિ તાન્રાજઞ્શુભાશ્ચાપ્સરસાં ગણાઃ ।
એતાન્લોકાનવાપ્નોતિ ગાં દત્ત્વા વૈ યુધિષ્ઠિર ॥

યાસામધિપતિઃ પૂષા મારુતો બલવાન્બલે ।
ઐશ્વર્યે વરુણો રાજા તા માં પાન્તુ યુગન્ધરાઃ ॥

સુરૂપા બહુરૂપાશ્ચ વિશ્વરૂપાશ્ચ માતરઃ ।
પ્રાજાપત્યા ઇતિ બ્રહ્મઞ્જપેન્નિત્યં યતવ્રતઃ ॥

ગાશ્ચ શુશ્રૂષતે યશ્ચ સમન્વેતિ ચ સર્વશઃ ।
તસ્મૈ તુષ્ટાઃ પ્રયચ્છન્તિ વરાનપિ સુદુર્લભાન્ ॥

દ્રુહ્યેન મનસા વાઽપિ ગોષુ તા હિ સુખપ્રદાઃ ।
અર્ચયેત સદા ચૈવ નમસ્કારૈશ્ચ પૂજયેત્ ॥

દાન્તઃ પ્રીતમના નિત્યં ગવાં વ્યુષ્ટિં તથાઽશ્નુતે ।
ત્ર્યહમુષ્ણં પિબેન્મૂત્રં ત્ર્યહમુષ્ણં પિબેત્પયઃ ॥

ગવામુષ્ણં પયઃ પીત્વા ત્ર્યહમુષ્ણં ઘૃતં વિબેત્ ।
ત્ર્યહમુષ્ણં ઘૃતં પીત્વા વાયુભક્ષો ભવેત્ર્યહમ્ ॥

યોન દેવાઃ પવિત્રેણિ ભુઞ્જતે લોકમુત્તમમ્ ।
યત્પવિત્રં પવિત્રાણાં તદ્ધૃતં શિરસા વહેત્ ॥

ઘૃતેન જુહુયાદગ્નિં ઘૃતેન સ્વસ્તિ વાચયેત્ ।
ઘૃતં પ્રાશેદ્ધૃતં દદ્યાદ્ગવાં પુષ્ટિં તથાઽશ્નુતે ॥

નિર્હૃતૈશ્ચ યવૈર્ગોભિર્માસં પ્રશ્રિતયાવકઃ ।
બ્રહ્મહત્યાસમં પાપં સર્વમેતેન શુધ્યતે ॥

પરાભવાર્થં દૈત્યાનાં દેવૈઃ શૌચમિદં કૃતમ્ ॥
તે દેવત્વમપિ પ્રાપ્તાઃ સંસિદ્ધાશ્ચ મહાબલાઃ ॥

ગાવઃ પવિત્રાઃ પુણ્યાશ્ચ પાવનં પરમં મહત્ ।
તાશ્ચ દત્ત્વા દ્વિજાતિભ્યો નરઃ સ્વર્ગમુપાશ્નુતે ॥

ગવાં મધ્યે શુચિર્ભૂત્વા ગોમતીં મનસા જપેત્ ।
પૂતાભિરદ્ભિરાચમ્યિ શુચિર્ભવતિ નિર્મલઃ ॥

અગ્નિમધ્યે ગવાં મધ્યે બ્રાહ્મણાનાં ચ સંસદિ ।
વિદ્યાવેદપ્રતસ્નાતા બ્રાહ્મણાઃ પુણ્યકર્મિણઃ ॥

અધ્યાપયેરઞ્શિષ્યાન્વૈ ગોમતીં યજ્ઞસમ્મિતામ્ ।
ત્રિરાત્રોપોષિતો ભૂત્વા ગોમતીં લભતે વરમ્ ॥

પુત્રિકામશ્ચ લભતે પુત્રં ધનમથાપિ વા ॥
પતિકામા ચ ભર્તારં સર્વકામાંશ્ચ માનવઃ ॥

ગાવસ્તુષ્ટાઃ પ્રયચ્છન્તિ સેવિતા વૈ ન સંશયઃ । એવમેતાં મહાભાગા યજ્ઞિયાઃ સર્વકામદાઃ ।
રોહિણ્ય ઇતિ જાનીહિ નૈતાભ્યો વિદ્યતે પરમ્ ॥

ઇત્યુક્તઃ સ મહાતેજાઃ શુકઃ પિત્રા મહાત્મના ।
પૂજયામાસ તાં નિત્યં તસ્માત્ત્વમપિ પૂજય ॥