મહાભારત · અધ્યાય 13.111

વિધિં ગવાં પરં શ્રોતુમિચ્છામિ નૃપ તત્ત્વતઃ ।
યેન તાઞ્શાશ્વતાઁલ્લોકાનર્થિનાં પ્રાપ્નુયાદિહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ન ગોદાનાત્પરં કિઞ્ચિદ્વિદ્યતે વસુધાધિપ ।
ગૌર્હિ ન્યાયાગતા દત્તા સદ્યસ્તારયતે કુલમ્ ॥

સતામર્થે સમ્યગુત્પાદિતો યઃ સ વૈ ક્લૃપ્તઃ સમ્યગાભ્યઃ પ્રજાભ્યઃ ।
તસ્માત્પૂર્વં હ્યાદિકાલપ્રવૃત્તં ગોદાનાર્થં શૃણુ રાજન્વિધિં મે ॥

પુરા ગોષ્ઠે નિલીનાસુ ગોષુ સન્દિગ્ધદર્શિના ।
માન્ધાત્રા પ્રકૃતં પ્રશ્નં બૃહસ્પતિરભાષત ॥

દ્વિજાનામન્ત્ર્ય સત્કૃત્ય પ્રોક્તં કાલમુપોષ્ય ચ ।
ગોદાનાર્થે પ્રયુઞ્જીત રોહિણીં નિયતવ્રતઃ ॥

આહ્વાનં ચ પ્રયુઞ્જીત સમઙ્ગે બહુલેતિ ચ ।
પ્રવિશ્ય ચ ગવાં મધ્યમિમાં શ્રુતિમુદાહરેત્ ॥

ગૌર્મે માતા વૃષભઃ પિતા મે દિવં ગર્ભં જગતી મે પ્રતિષ્ઠા ।
પ્રપદ્યૈવં શર્વરીમુષ્ય ગોષુ પુનર્વાણીમુત્સૃજેદ્ગોપ્રદાને ॥

સ તામેકાં નિશાં ગોભિઃ સમસખ્યઃ સમવ્રતઃ ।
ઐકાત્મ્યગમનાત્સદ્યઃ કલુષાદ્વિપ્રમુચ્યતે ॥

ઉત્સૃષ્ટવૃષવત્સા હિ પ્રદેયા સૂર્યદર્શને ।
ત્રિદિવં પ્રતિપત્તવ્યમર્થવાદાશિષસ્તવ ॥

ઊર્જસ્વિન્ય ઊર્જમેધાશ્ચ યજ્ઞે ગર્ભોઽમૃતસ્ય જગતશ્ચ પ્રતિષ્ઠા ।
ક્ષિતે રોહઃ પ્રવહઃ શશ્વદેવ । પ્રાજાપત્યાઃ સર્વમિત્યર્થવાદાઃ ॥

ગાવો મમૈનઃ પ્રણુદન્તુ સૌર્યા- સ્તથા સૌમ્યાઃ સ્વર્ગયાનાય સન્તુ ।
આત્માનં મે માતૃવચ્ચાશ્રયન્તુ તથાઽનુક્તાઃ સન્તુ સર્વાશિષો મે ॥

શોષોત્સર્ગે કર્મભિર્દેહમોક્ષે સરસ્વત્યઃ શ્રેયસે સમ્પ્રવૃત્તાઃ ।
યૂયં નિત્યં સર્વપુણ્યોપવાહ્યાં દિશધ્વં મે ગતિમિષ્ટાં પ્રસન્નાઃ ॥

યા વૈ યૂયં સોઽહમદ્યૈવ ભાવો યુષ્માન્દત્ત્વા ચાહમાત્મપ્રદાતા ।
મનશ્ચ્યુતા મન એવોપપન્નાઃ સન્ધુક્ષધ્વં સૌમ્યરૂપાગ્ર્યદેહાઃ ॥

દાનસ્યાગ્રે પૂર્વમેતદ્વદેત ગવાં દાતા વિધિવત્પર્વદૃષ્ટમ્ ।
પ્રતિબ્રૂયાચ્છેષમર્ધન્દ્વિજાતિઃ પ્રતિગૃહ્ણન્વૈ ગોપ્રદાને વિધિજ્ઞઃ ॥

ગાં દદાનીતિ વક્તવ્યમર્ઘ્યમુત્સૃજ્ય સુવ્રતઃ ।
ઊઢવ્યા ભરિતવ્યા ચ વૈષ્ણવીતિ ચ ચોદયેત્ ॥

નામ સઙ્કીર્તયેત્તસ્યા યથાસંખ્યોત્તરં સ વૈ ।
ફલં ષટ્ત્રિંશદષ્ટૌ ચ સહસ્રાણિ ચ વિંશતિઃ ॥

એવમેતાન્ગુણાન્વિદ્યાદ્ગવાદીનાં યથાક્રમમ્ ।
ગોપ્રદાતા સમાપ્નોતિ સમસ્તાનષ્ટમે ક્રમે ॥

ગોદઃ શીલી નિર્ભયશ્ચાર્ઘદાતા ન સ્યાદ્દુઃખી વસુદાતા ચ કામમ્ ।
ઉપસ્યોઢા ભારતે યશ્ચ વિદ્વા- ન્વિખ્યાતાસ્તે વૈષ્ણવાશ્ચન્દ્રલોકાઃ ॥

ગા વૈ દત્ત્વા ગોવ્રતી સ્યાત્ત્રિરાત્રં નિશાં ચૈકાં સંવસેતેહ તાભિઃ ।
કામ્યાષ્ટભ્યાં વર્તિતવ્યં ત્રિરાત્રં રસૈર્વા ગોઃ શકૃતા પ્રશ્નવૈર્વા ॥

દેવવ્રતી સ્યાદ્વૃષભપ્રદાને વેદાવાપ્તિર્ગોયુગસ્ય પ્રદાને ।
તથા ગવાં વિધિમાસાદ્ય યજ્વા લોકાનગ્ર્યાન્વિન્દતે ગોવિધિજ્ઞઃ ॥

કામાન્સર્વાન્પાર્થિવાનેકસંસ્થા- ન્યો વૈ દદ્યાત્કામદુઘાં ચ ધેનુમ્ ।
સમ્યક્તાઃ સ્યુર્હવ્યકવ્યૌઘવત્ય સ્તાસામુક્ષ્ણાં જ્યાયસાં સમ્પ્રદાનમ્ ॥

ન ચાશિષ્યાયાવ્રતાયોપકુર્યા- ન્નાશ્રદ્દધાનાય ન વક્રબુદ્ધયે ।
ગુહ્યો હ્યયં સર્વલોકસ્ય ધર્મો નેમં ધર્મં યત્ર તત્ર પ્રજલ્પેત્ ॥

સન્તિ લોકે શ્રદ્દધાના મનુષ્યાઃ સન્તિ ક્ષુદ્રા રાક્ષસમાનુષેષુ ।
એષામેતદ્દીયમાનં હ્યનિષ્ટં યે નાસ્તિક્યં ચાશ્રયન્તેઽલ્પપુણ્યાઃ ॥

બાર્હસ્પત્યં વાક્યમેતન્નિશમ્ય યે રાજાનો ગોપ્રદાનાનિ દત્ત્વા ।
લોકાન્પ્રાપ્તાઃ પુણ્યશીલાઃ પ્રવૃત્તા- સ્તાન્મે રાજન્કીર્ત્યમાનાન્નિબોધ ॥

ઉશીનરો વિશ્વગશ્વો નૃગશ્ચ ભગીરથો વિશ્રુતો યૌવનાશ્વઃ ।
માન્ધાતા વૈ મુચુકુન્દશ્ચ રાજા ભૂરિદ્યુમ્નો નૈષધઃ સોમકશ્ચ ॥

પુરૂરવા ભરતશ્ચક્રવર્તી યસ્યાન્વવાયે ભરતાઃ સર્વ એવ ।
તથા વીરો દાશરથિશ્ચ રામો યે ચાપ્યન્યે વિશ્રુતાઃ કીર્તિમન્તઃ ॥

તથા રાજા પૃથુકર્મા દિલીપો દિવં પ્રાપ્તો ગોપ્રદાનૈર્વિધિજ્ઞઃ ।
યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપસા રાજધર્મૈ- ર્માન્ધાતાઽભૂદ્ગોપ્રદાનૈશ્ચ યુક્તઃ ॥

તસ્માત્પાર્થ ત્વમપીમાં મયોક્તાં બાર્હસ્પતીં ભારતીં ધારયસ્વ ।
દ્વિજાગ્ર્યેભ્યઃ સમ્પ્રયચ્છસ્વ પ્રીતો ગાઃ પુણ્યા વૈ પ્રાપ્ય રાજ્યં કુરૂણામ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તથા સર્વં કૃતવાન્ધર્મરાજો ભીષ્મેણોક્તો વિધિવદ્ગોપ્રદાને
સ માન્ધાતુર્વેદ દેવોપદિષ્ટં સમ્યગ્ધર્મં ધારયામાસ રાજા ॥

ઇતિ નૃપ સતતં ગવાં પ્રદાને યવશકલાન્સહ ગોમયૈઃ પિબાનઃ ।
ક્ષિતિતલશયનઃ શિખી યતાત્મા વૃષ ઇવ રાજવૃષસ્તદા બભૂવ ॥

નરપતિરભવત્સદૈવ તાભ્યઃ પ્રયતમનાસ્ત્વભિસંસ્તુવંશ્ચ ગા વૈ ।
નૃપતિધુરિ ચ ગામયુક્ત ભૂપ- સ્તુરગવરૈરગમચ્ચ યત્ર તત્ર ॥