મહાભારત · અધ્યાય 12.97

ક્ષત્રધર્માદ્ધિ પાપીયાન્ન ધર્મોઽસ્તિ નરાધિપ ।
અપયાને ચ યુદ્ધે ચ રાજા હન્તિ મહાજનમ્ ॥

અથ સ્મ કર્મણા કેન લોકાઞ્જયતિ પાર્થિવઃ ।
વિદ્વઞ્જિજ્ઞાસમાનાય પ્રબ્રૂહિ ભરતર્ષભ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

નિગ્રહેણ ચ પાપાનાં સાધૂનાં સન્ગ્રહેણ ચ ।
યજ્ઞૈર્દાનૈશ્ચ રાજાનો ભવન્તિ શુચયોઽમલાઃ ॥

ઉપરુન્ધન્તિ રાજાનો ભૂતાનિ વિજયાર્થિનઃ ।
ત એવ વિજયં પ્રાપ્ય વર્ધયન્તિ પુનઃ પ્રજાઃ ॥

અપવિધ્યન્તિ પાપાનિ દાનયજ્ઞતપોબલૈઃ ।
અનુગ્રહેણ ભૂતાનાં પુણ્યમેષાં વિવર્ધતે ॥

યથૈવ ક્ષેત્રનિર્યાતા નિર્યાતં ક્ષેત્રમેવ ચ ।
હિનસ્તિ ધાન્યકક્ષં ચ ન ચ ધાન્યં વિનશ્યતિ ॥

એવં શસ્ત્રાણિ મુઞ્ચન્તો ઘ્નન્તિ વધ્યાનનેકધા ।
તસ્યૈષા નિષ્કૃતિર્દૃષ્ટા ભૂતાનાં ભાવનં પુનઃ ॥

યો ભૂતાનિ સદાઽનર્થાદ્વધાત્ક્લેશાચ્ચ રક્ષતિ ।
દસ્યુભ્યઃ પ્રાણદાનાત્સ ધનદઃ સુખદો વિરાટ્ ॥

સ સર્વયજ્ઞારીજાનો રાજાઽથાભયદક્ષિણૈઃ ।
અનુભૂયેહ ભદ્રાણિ પ્રાપ્નોતીન્દ્રસલોકતામ્ ॥

બ્રાહ્મણાર્થે સમુત્પન્ને યોઽભિનિષ્પત્ય યુધ્યતિ ।
આત્માનં યૂપમુત્સૃજ્ય સ યજ્ઞોઽનન્તદક્ષિણઃ ॥

અભીતો વિકિરઞ્શત્રૂન્પ્રતિગૃહ્ય શરાંસ્તથા ।
ન તસ્માન્ત્રિદશાઃ શ્રેયો ભુવિ પશ્યન્તિ કિઞ્ચન ॥

તસ્ય શસ્ત્રાણિ યાવન્તિ ત્વચં ભિન્દન્તિ સંયુગે ।
તાવતઃ સોઽશ્નુતે લોકાન્સર્વકામદુહોઽક્ષયાન્ ॥

યદસ્ય રુધિરં ગાત્રાદાહવે સમ્પ્રવર્તતે ।
સહ તેનૈવ સ્રાવેણ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

યાનિ દુઃખાનિ સહતે પ્રાણાનામતિપાતને ।
ન તપોઽસ્તિ તતો ભૂય ઇતિ ધર્મવિદો વિદુઃ ॥

પૃષ્ઠતો ભીરવઃ સઙ્ખ્યે વર્તન્તે ધર્મપૂરુષાઃ ।
શૂરાચ્છરણમિચ્છન્તઃ પર્જન્યાદિવ જીવનમ્ ॥

યદિ શૂરં તથા ક્ષેમે પ્રતીક્ષેરન્યથા ભયે ।
પ્રતિરૂપં જનાઃ કુર્યુર્ન ચ તદ્વર્તતે તથા ॥

યદિ તે કૃતમાજ્ઞાય નમસ્કુર્યુઃ સદૈવ તમ્ ।
યુક્તં ન્યાય્યં ચ કુર્યુસ્તે ન ચ તદ્વર્તતે તથા ॥

પુરુષાણાં સમાનાનાં દૃશ્યતે મહદન્તરમ્ ।
સન્ગ્રામેઽનીકવેલાયામુત્કૃષ્ટેષુ પતત્સુ ચ ॥

પતત્યભિમુખં શૂરઃ પરાન્ભીરુઃ પલાયતે ।
આસ્થાય સ્વર્ગ્યમધ્વાનં સહાયાન્વિષમે ત્યજન્ ॥

મા સ્મ તાંસ્તાદૃશાંસ્તાત જનિષ્ટાઽધર્મપૂરુષાન્ ॥

યે સહાયાન્રણે હિત્વા સ્વસ્તિમન્તો ગૃહાન્યયુઃ ।
અસ્વસ્તિ તેભ્યઃ કુર્વન્તિ દેવા ઇન્દ્રપુરોગમાઃ ॥

ત્યાગેન યઃ સહાયાનાં સ્વાન્પ્રાણાંસ્ત્રાતુમિચ્છતિ । તં હન્યુઃ કાષ્ઠલોહૈર્વા દહેયુર્વા કટાગ્નિના ।
પશુવન્મારયેયુર્વા ક્ષત્રિયા યે સ્યુરીદૃશાઃ ॥

અધર્મઃ ક્ષત્રિયસ્યૈષ યચ્છય્યામરણં ભવેત્ ।
વિસૃજઞ્શ્લેષ્મપિત્તાનિ કૃપણં પરિદેવયન્ ॥

અવિક્ષતેન દેહેન પ્રલયં યોઽધિગચ્છતિ ।
ક્ષત્રિયો નાસ્ય તત્કર્મ પ્રશંસન્તિ પુરાવિદઃ ॥

ન ગૃહે મરણં તાત ક્ષત્રિયાણાં પ્રશસ્યતે ।
શૌણ્ડીરાણામશૌણ્ડીર્યમધર્મં કૃપણં ચ તત્ ॥

ઇદં કૃચ્છ્રમહો દુઃખં પાપીય ઇતિ નિષ્ટનન્ ।
પ્રતિધ્વસ્તમુખઃ પૂતિરમાત્યાનનુશોચયન્ ॥

અરોગાણાં સ્પૃહયતે મુહુર્મૃત્યુમપીચ્છતિ ।
વીરો દૃપ્તો મનસ્વી ચ નેદૃશં મૃત્યુમર્હતિ ॥

રણેષુ કદનં કૃત્વા સુહૃદ્ભિઃ પ્રતિપૂજિત ।
તીક્ષ્ણૈઃ શસ્ત્રૈરભિક્લિષ્ટઃ ક્ષત્રિયો મુત્યુમર્હતિ ॥

શૂરો હિ સત્વમન્યુભ્યામાવિષ્ટો યુધ્યતે મશમ્ ।
કૃત્યમાનાનિ ગાત્રાણિ પરૈર્નૈવાવબુધ્યતે ॥

સ સઙ્ખ્યે નિધનં પ્રાપ્ય પ્રશસ્તં લોકપૂજિતમ્ ।
સ્વધર્મં વિપુલં પ્રાપ્ય શક્રસ્યૈતિ સલોકતામ્ ॥

સર્વોપાયૈ રણમુખમાતિષ્ઠંસ્ત્યક્તજીવિતઃ ।
પ્રાપ્નોતીન્દ્રસ્ય સાલોક્યં શૂરઃ પૃષ્ઠમદર્શયન્ ॥

યત્રયત્ર હતઃ શૂરઃ શત્રુભિઃ પરિવારિતઃ ।
અક્ષયાંલ્લભતે લોકાન્યદિ દૈન્યં ન સેવતે ॥