મહાભારત · અધ્યાય 12.95

અથ યો વિજિગીષેત ક્ષત્રિયઃ ક્ષત્રિયં યુધિ ।
કસ્તસ્ય વિજયે ધર્મો હ્યેતં પૃષ્ટો બ્રવીહિ મે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

સસહાયોઽસહાયો વા રાષ્ટ્રમાગમ્ય ભૂમિપઃ ।
બ્રૂયાદહં યો રાજેતિ રક્ષિષ્યામિ ચ વઃ સદા ॥

મમ ધર્મબલિં દત્ત કિંવા માં પ્રતિપત્સ્યથ ।
તે ચોક્તમાગતં તત્ર ઘૃણીયુઃ કુશલં ભવેત્ ॥

તે ચેદક્ષત્રિયાઃ સન્તો વિરુધ્યેરન્કથઞ્ચન ।
સર્વોપાયૈર્નિયન્તવ્યા વિકર્મસ્થા નરાધિપ ॥

અશસ્ત્રં ક્ષત્રિયં મત્વા શસ્ત્રં ગૃહ્ણાત્યથાપરઃ ।
ત્રાણાયાપ્યસમર્થં તં મન્યમાનમતીવ ચ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

અથઃ યઃ ક્ષત્રિયો રાજા ક્ષત્રિયં પ્રત્યુપાવ્રજેત્ ।
કથં સમ્પ્રતિયોદ્ધવ્યસ્તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

નાસન્નહ્યો નાકવચો યોદ્ધવ્યઃ ક્ષત્રિયો રણે ।
એક એકેન ભાવ્યશ્ચ વિસૃજેતિ ક્ષિપામિ ચ ॥

સ ચેત્સન્નદ્ધ આગચ્છેત્સન્નદ્ધવ્યં તતો ભવેત્ ।
સ ચેત્સસૈન્ય આગચ્છેત્સસૈન્યસ્તમથાહ્વયેત્ ॥

સ ચેન્નિકૃત્યા યુધ્યેત નિકૃત્યા પ્રતિયોધયેત્ ।
અથ ચેદ્ધર્મતો યુધ્યેદ્ધર્મેણૈવ નિવારયેત્ ॥

નાશ્વેન રથિનં યાયાદુદિયાદ્રથિનં રથી ।
વ્યસને ન પ્રહર્તવ્યં ન ભીતાય જિતાય ચ ॥

નેષુર્લિપ્તો ન કર્ણી સ્યાદસતામેતદાયુધમ્ ।
યથાર્થમેવ યોદ્ધવ્યં ન ક્રુદ્ધ્યેત જિઘાંસતઃ ॥

નાસ્ત્યેકસ્ય ગજો યુદ્ધે ગજશ્ચેકસ્ય વિદ્યતે ।
ન પદાતિર્ગજં યુધ્યેન્ન ગતેન પદાતિનમ્ ॥

હસ્તિના યોધયેન્નાગં કદાચિચ્છિક્ષિતો હયઃ । દિવ્યાસ્ત્રબલસમ્પન્નઃ કામં યુધ્યેત સર્વદા ।
નાગે ભૂમૌ સમે ચૈવ રથેનાશ્વેન વા પુનઃ ॥

રામરાવણયોર્યુદ્ધે હરયો વૈ પદાતયઃ ।
લક્ષ્મણશ્ચ મહાભાગસ્તથા રાજન્વિભીષણઃ ॥

રાવણસ્યાન્તકાલે ચ રથેનૈન્દ્રેણ રાધવઃ ।
નિજઘાન દુરાચારં રાવણં પાપકારિણમ્ ॥

દિવ્યાસ્ત્રબલસમ્પન્ને સર્વમેતદ્વિધીયતે । દેવાસુરેષુ સર્વેષુ દૃષ્ટમેતત્પુરાતનૈઃ ॥

[સાધૂનાં તુ યદા ભેદાત્સાધુશ્ચેદ્વ્યસની ભવેત્.] નિષ્પ્રાણો નાભિહન્તવ્યો નાનપત્યઃ કથઞ્ચન ।
ભગ્નશસ્ત્રો વિપન્નશ્ચ કૃત્તજ્યો હતવાહનઃ ।

ચિકિત્સ્યઃ સ્યાત્સ્વવિષયે પ્રાપ્યો વા સ્વગૃહે ભવેત્ ।
નિર્વ્રણશ્ચ સ ભોક્તવ્ય એષ ધર્મઃ સનાતનઃ ॥

તસ્માદ્ધર્મેણ યોદ્ધવ્યમિતિ સ્વાયમ્ભુવોઽબ્રવાત્ ।
સત્સુ નિત્યઃ સતાં ધર્મસ્તમાસ્થાય ન નાશયેત્ ॥

યો વૈ જયત્યધર્મેણ ક્ષત્રિયો ધર્મસન્ગરઃ ।
આત્માનમાત્મના હન્તિ પાપો નિકૃતિજીવનઃ ॥

કર્મ ચૈતદસાધૂનાં સાધૂન્યોઽસાધુના જયેત્ ।
ધર્મેણ નિધનં શ્રેયો ન જયઃ પાપકર્મણા ॥

નાધર્મશ્ચરિતો રાજન્સદ્યઃ ફલતિ ગૌરિવ ।
મૂલાનિ ચ પ્રશાખાશ્ચ દહન્સમધિગચ્છતે ॥

પાપેન કર્મણા વિત્તં લબ્ધ્વા પાપઃ પ્રહૃષ્યતિ ।
સ વર્ધમાનસ્તેનૈવ પાપઃ પાપે પ્રસજ્જતિ ॥

ન ધર્મોઽસ્તીતિ મન્વાનઃ શુચીનવહસન્નિવ । અશ્રદ્દધાનશ્ચ ભવેદ્વિનાશમુપગચ્છતિ
સ બદ્ધો વારુણૈઃ પાશૈરમર્ત્યૈરવમન્યતે ।

મહાદૃતિરિવાધ્માતઃ સ્વકૃતેનૈવ વર્ધતે ।
તતઃ સમૂલો હ્રિયતે નદીકૂલાદિવ દ્રુમા ॥

અથૈનમભિનિન્દન્તિ ભિન્નં કુમ્ભમિવાશ્યાનિ ।
તસ્માદ્ધર્મેણ વિજયં કોશં લિપ્સેત ભૂમિપઃ ॥