મહાભારત · અધ્યાય 12.9

મુહૂર્તં તાવદેકાગ્રો મનઃ શ્રોત્રેઽન્તરાત્મનિ ।
ધારયન્નપિ તે શ્રુત્વા રોચતે વચનં મમ ॥

સાર્થગમ્યમહં માર્ગં ન જાતુ ત્વત્કૃતે પુનઃ ।
ગચ્છેયં તં ગમિષ્યામિ હિત્વા ગ્રામ્યસુખાન્યુત ॥

ક્ષેમ્યશ્ચૈકાકિના ગમ્યઃ પન્થા કોસ્તીતિ પૃચ્છ મામ્ ।
અથવા નેચ્છસિ પ્રષ્ટુમપૃચ્છન્નપિ મે શૃણુ ॥

હિત્વા ગ્રામ્યસુખાચારં તપ્યમાનો મહત્તપઃ ।
અરણ્યે ફલમૂલાશી ચરિષ્યામિ મૃગૈઃ સહ ॥

જુહ્વાનોઽગ્નિં યથાકાલમુભૌ કાલાવુપસ્પૃશન્ ।
કૃશઃ પરિમિતાહારશ્ચર્મચીરજટાધરઃ ॥

શીતવાતાતપસહઃ ક્ષુત્પિપાસાશ્રમક્ષમઃ ।
તપસા વિધિદૃષ્ટેન શરીરમુપશોષયન્ ॥

મનઃકર્ણસુખા નિત્યં શ્રૃણ્વન્નુચ્ચાવચા ગિરઃ । મુદિતાનામરણ્યેષુ નદતાં મૃગપક્ષિણામ્ ।

આજિઘ્રન્પેશલાન્ગન્ધાન્ફુલ્લાનાં વૃક્ષવીરુધામ્ ॥
નાનારૂપાન્વને પશ્યન્રમણીયાન્વનૌકસઃ ॥

વાનપ્રસ્થજનસ્યાપિ દર્શનં કૂલવાસિનઃ ।
નાપ્રિયાણ્યાચરિષ્યામિ કિમ્પુનર્ગ્રામવાસિનામ્ ॥

એકાન્તશીલી વિમૃશન્પક્વાપક્વેન વર્તયન્ ।
પિતૄન્દેવાંશ્ચ વન્યેન વાગ્ભિરદ્ભિશ્ચ તર્પયન્ ॥

એવમારણ્યશાસ્ત્રાણામુગ્રમુગ્રતરં વિધિમ્ ।
સેવમાનઃ પ્રતીક્ષિષ્યે દેહસ્યાસ્ય સમાપનમ્ ॥

અથવૈકોઽહમેકાહમેકૈકસ્મિન્વનસ્પતૌ ।
ચરન્ભૈક્ષં મુનિર્મુણ્ડઃ ક્ષપયિષ્યે કલેવરમ્ ॥

પાંસુભિઃ સમભિચ્છન્નઃ શૂન્યાગારપ્રતિશ્રયઃ ।
વૃક્ષમૂલનિકેતો વા ત્યક્તસર્વપ્રિયાપ્રિયઃ ॥

ન શોચન્ન પ્રહૃષ્યંશ્ચ તુલ્યનિન્દાત્મસંસ્તુતિઃ ।
નિરાશીર્નિર્મમો ભૂત્વા નિર્દ્વન્દ્વો નિષ્પરિગ્રહઃ ॥

આત્મારામઃ પ્રસન્નાત્મા જડાન્ધબધિરાકૃતિઃ ।
અકુર્વાણઃ પરૈઃ કાઞ્ચિત્સંવિદં જાતુ કૈરપિ ॥

જઙ્ગમાજઙ્ગમાન્સર્વાનવિહિંસંશ્ચતુર્વિધાન્ ।
પ્રજાઃ સર્વાઃ સ્વધર્મસ્થાઃ સમઃ પ્રાણભૃતઃ પ્રતિ ॥

ન ચાપ્યવહસન્કઞ્ચિન્ન કુર્વન્ભ્રુકુટીઃ ક્વચિત્ ।
પ્રસન્નવદનો નિત્યં સર્વેન્દ્રિયસુસંયતઃ ॥

અપૃચ્છન્કસ્યચિન્માર્ગં પ્રવ્રજન્નેવ કેનચિત્ ।
ન દેશં ન દિશં કાઞ્ચિદ્ગન્તુમિચ્છન્વિશેષતઃ ॥

ગમને નિરપેક્ષશ્ચ પશ્ચાદનવલોકયન્ ।
ઋજુઃ પ્રણિહિતો ગચ્છન્સ્ત્રીસંસ્થાપરિવર્જકઃ ॥

સ્વભાવસ્તુ પ્રયાત્યગ્રે પ્રભવન્ત્યશનાન્યપિ ।
દ્વન્દ્વાનિ ચ વિરુદ્ધાનિ તાનિ સર્વાણ્યચિન્તયન્ ॥

અલ્પં વા સ્વાદુ વા ભોજ્યં પૂર્વાલાભેન જાતુચિત્ ।
અન્યેષ્વપિ ચરઁલ્લાભમલાભે સપ્ત પૂરયન્ ॥

વિધૂમે ન્યસ્તમુસલે વ્યઙ્ગારે ભુક્તવજ્જને ।
અતીતપાત્રસઞ્ચારે કાલે વિગતભિક્ષુકે ॥

એકકાલં ચરન્ભૈક્ષં ત્રીનથ દ્વે ચ પઞ્ચ વા ।
સ્નેહપાશં વિમુચ્યાહં ચરિષ્યામિ મહીમિમામ્ ॥

અલાભે સતિ વા લાભે સમદર્શી મહાતપાઃ ।
ન જિજીવિષુવત્કિઞ્ચિન્ન મુમૂર્ષુવદાચરન્ ॥

જીવિતં મરણં ચૈવ નાભિનન્દન્ન ચ દ્વિપન્ । વાસ્યૈકં તક્ષતો બાહું ચન્દનેનૈકપુક્ષતઃ ।
નાકલ્યાણં ન કલ્યાણં ચિન્તયન્નુભયોસ્તયોઃ ॥

યાઃ કાશ્ચિજ્જીવતા શક્યાઃ કર્તુમભ્યુદયક્રિયાઃ ।
સર્વાસ્તાઃ સમભિત્યજ્ય નિમેષાદિવ્યવસ્થિતઃ ॥

તેષુ નિત્યમસક્તશ્ચ ત્યક્તસર્વેન્દ્રિયક્રિયઃ ।
અપરિત્યક્તસન્કલ્પઃ સુનિર્ણિક્તાત્મકલ્મપઃ ॥

વિમુક્તઃ સર્વસઙ્ગેભ્યો વ્યતીતઃ સર્વવાગુરાઃ ।
ન વશે કસ્યચિત્તિષ્ઠન્સધર્મા માતરિશ્વનઃ ॥

વીતરાગશ્ચરન્નેવં તુષ્ટિં પ્રાપ્સ્યામિ માનસીમ્ ।
તૃષ્ણયા હિ મહત્પાપમજ્ઞાનાદસ્મિ કારિતઃ ॥

કુશલાકુશલાન્યેકે કૃત્વા કર્માણિ માનવાઃ ।
કાર્યકારણસંશ્લિષ્ટં સ્વજનં નામ બ્રિભ્રતિ ॥

આયુપોઽન્તે પ્રહાયેદં ક્ષીણપ્રાણં કલેવરમ્ ।
પ્રતિગૃહ્ણાતિ તત્પાપં કર્તુઃ કર્મફલં હિ તત્ ॥

એવં સંસારચક્રેઽસ્મિન્વ્યાવિદ્ધે રથચક્રવત્ ।
સમેતિ ભૂતગ્રામોઽયં ભૂતગ્રામેણ કાર્યવાન્ ॥

જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિવેદનાભિરભિદ્રુતમ્ ।
અપારમિવ ચાસ્વસ્થં સંસારં ત્યજતઃ સુખમ્ ॥

દિવઃ પતત્સુ દેવેષુ સ્થાનેભ્યશ્ચ મહર્ષિષુ ।
કો હિ નામ ભવેનાર્થી ભવેત્કારણતત્ત્વવિત્ ॥

કૃત્વા હિ વિવિધં કર્મ તત્તદ્વિવિધલક્ષણમ્ ।
પાર્થિવૈર્નૃપતિઃ સ્વલ્પૈઃ કારણૈરેવ બધ્યતે ॥

તસ્માત્પ્રજ્ઞામુતમિદં ચિરાન્માં પ્રત્યુપસ્થિતમ્ ।
તત્પ્રાપ્ય પ્રાર્થયે સ્થાનમવ્યયં શાશ્વતં ધ્રુવમ્ ॥

એતયા સન્તતં ધૃત્યા ચરન્નેવમ્પ્રકારયા । જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિવેદનાભિરભિદ્રુતમ્ ।
દેહં સંસ્થાપયિષ્યામિ નિર્ભયં માર્ગમાસ્થિતઃ ॥