મહાભારત · અધ્યાય 12.10

શ્રોત્રિયસ્યેવ તે રાજન્મન્દકસ્યાવિપશ્ચિતઃ ।
અનુવાકહતા બુદ્ધિર્નૈષા તત્ત્વાર્થદર્શિની ॥

આલસ્યે કૃતચિત્તસ્ય રાજધર્માનસૂયતઃ ।
વિનાશે ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં કિં ફલં ભરતર્ષભ ॥

ક્ષમાઽનુકમ્પા કારુણ્યમાનૃશંસ્યં ન વિદ્યતે ।
ક્ષાત્રમાચરતો માર્ગમપિ બન્ધોસ્ત્વદન્તરે ॥

યદીમાં ભવતો બુદ્ધિં વિદ્યામ વયમીદૃશીમ્ ।
શસ્ત્રં નૈવ ગ્રહીષ્યામો ન વધિષ્યામ કઞ્ચન ॥

ભૈક્ષમેવાચરિષ્યામ શરીરસ્યાવિમોક્ષણાત્ ।
ન ચેદં દારુણં યુદ્ધમભવિષ્યન્મહીક્ષિતામ્ ॥

પ્રાણસ્યાન્નમિદં સર્વમિતિ વૈ કવયો વિદુઃ ।
સ્થાવરં જઙ્ગમં ચૈવ સર્વં પ્રાણસ્ય ભોજનમ્ ॥

આદદાનસ્ય ચેદ્રાજ્યં યે કેચિત્પરિપન્થિનઃ ।
હન્તવ્યાસ્ત ઇતિ પ્રાજ્ઞાઃ ક્ષત્રધર્મવિદો વિદુઃ ॥

તે સદોષા હતાઽસ્માભિરન્નસ્ય પરિપન્થિનઃ ।
તાન્હત્વા ભુઙ્ક્ષ્વ ધર્મેણ યુધિષ્ઠિર મહીમિમામ્ ॥

યથા હિ પુરુષઃ ખાત્વા કૂપમપ્રાપ્ય ચોદકમ્ ।
પઙ્કદિગ્ધો નિવર્તેત્ કર્મેદં નસ્તથોપમમ્ ॥

યથાઽરુહ્ય મહાવૃક્ષમપહૃત્ય તતો મધુ ।
અપ્રાશ્ય નિધનં ગચ્છેત્કર્મેદં નસ્તથોપમમ્ ॥

યથા મહાન્તમધ્વાનમાશયા પુરુષઃ પતન્ ।
સ નિરાશો નિવર્તેત કર્મૈતન્નસ્તથોપમમ્ ॥

યથા શત્રૂન્ઘાતયિત્વા પુરુષઃ કુરુનન્દન ।
આત્માનં ઘાતયેત્પશ્ચાત્કર્મેદં નસ્તથોપમમ્ ॥

યથાન્નં ક્ષુધિતો લબ્ધ્વા ન ભુઞ્જીયાદ્યદૃચ્છયા ।
કામી ચ કામિનીં લબ્ધ્વા કર્મેદં નસ્તથોપમમ્ ॥

વયમેવાત્ર ગર્હ્યા હિ યદ્વયં મન્દચેતસમ્ ।
ત્વાં રાજન્નનુગચ્છામો જ્યેષ્ઠોઽયમિતિ ભારત ॥

વયં હિ બાહુબલિનઃ કૃતવિદ્યા મનસ્વિનઃ ।
ક્લીબસ્ય વાક્યે તિષ્ઠામો યથૈવાશક્તયસ્તથા ॥

અગતીકગતીનસ્માન્નષ્ટાર્થનર્થસિદ્ધયે ।
કથં વૈ નાનુપશ્યેયુર્જનાઃ પશ્યત યાદૃશમ્ ॥

આપત્કાલે હિ સન્ન્યાસઃ કર્તવ્ય ઇતિ શિષ્યતે ।
જરયાઽભિપરીતેન શત્રુભિર્વ્યંસિતેન વા ॥

તસ્માદિહ કૃતપ્રજ્ઞાસ્ત્યાગં ન પરિચક્ષતે ।
ધર્મવ્યતિક્રમં ચૈવ મન્યન્તે સૂક્ષ્મદર્શિનઃ ॥

કથં તસ્માત્સમુત્પન્નાસ્તન્નિષ્ઠાસ્તદુપાશ્રયાઃ ।
તદેવ નિન્દાં ભાષેયુર્ધાતા તત્ર ન ગર્હ્યતે ॥

શ્રિયા વિહીનૈરધનૈર્નાસ્તિકૈઃ સમ્પ્રવર્તિતમ્ ।
વેદવાદસ્ય વિજ્ઞાનં સત્યાભાસમિવાનૃત્ ॥

શક્યં તુ મૌનમાસ્થાય બિભ્રતાઽત્માનમાત્મના । ધર્મચ્છઝ સમાસ્થાય ચ્યવિતું ન તુ જીવિતુમ્ ।

શક્યં પુનરરણ્યેષુ સુખમેકેન જીવિતુમ્ ।
અબિભ્રતા પુત્રપૌત્રાન્દેવર્ષીનતિથીન્પિતૄન્ ॥

નેમે મૃગાઃ સ્વર્ગજિતો ન વરાહા ન પક્ષિણઃ ।
અથાન્યેન પ્રકારેણ પુણ્યમાહુર્ન તે જનાઃ ॥

યદિ સન્ન્યાસતઃ સિદ્ધિં રાજા કશ્ચિદવાપ્નુયાત્ ।
પર્વતાશ્ચ દુમાશ્ચૈવ ક્ષિપ્તં સિદ્ધિમવાપ્નુયુઃ ॥

એતે હિ નિત્યસન્ન્યાસા દૃશ્યન્તે નિરુપદ્રવાઃ ।
અપરિગ્રહવન્તશ્ચ સતતં બ્રહ્મચારિણઃ ॥

અથ ચેદાત્મભાગ્યેષુ નાન્યેષાં સિદ્ધિમશ્ર્નુતે ।
તસ્માત્કર્મૈવ કર્તવ્યં નાસ્તિ સિદ્ધિરકર્મણઃ ॥

ઔદકાઃ સૃષ્ટયશ્ચૈવ જન્તવઃ સિદ્ધિમાપ્નુયુઃ ।
તેષામાત્મૈવ ભર્તવ્યો નાન્યઃ કશ્ચન વિદ્યતે ॥

અવેક્ષસ્વ યથા સ્વૈઃ કર્મભિર્વ્યાપૃતં જગત્ ।
તસ્માત્કર્મૈવ કર્તવ્યં ન્પ્રસ્તિ સિદ્ધિરકર્મણઃ ॥