મહાભારત · અધ્યાય 12.74

બ્રહ્મક્ષત્રસ્ય સામર્થ્યં કથિતં તે પિતામહ ।
પુરોહિતપ્રભાવશ્ચ લક્ષણં ચ પુરોધસઃ ॥

ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ બ્રહ્મક્ષત્રવિનિર્ણયમ્ । બ્રહ્મક્ષત્રં હિ સર્વસ્ય કારણં જગતઃ પરમ્ ।
યોગક્ષેમો હિ રાષ્ટ્રસ્ય તાભ્યામાયત્ત એવ ચ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

યોગક્ષેમો હિ રાષ્ટ્રસ્ય રાજન્યાયત્ત ઉચ્યતે ।
યોગક્ષેમો હિ રાજ્ઞો હિ સમાયત્તઃ પુરોહિતે ॥

યત્રાદૃષ્ટં ભયં બ્રહ્મ પ્રજાનાં શમયત્યુત ।
દૃષ્ટં ચ રાજા બાહુભ્યાં તદ્રાજ્યં સુખમેધતે ॥

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
મુચુકુન્દસ્ય સંવાદં રાજ્ઞો વૈશ્રવણસ્ય ચ ॥

મુચુકુન્દો વિજિત્યેમાં પૃથિવીં પૃથિવીપતિઃ ।
જિજ્ઞાસમાનઃ સ બલમભ્યયાદલકાધિપમ્ ॥

તતો વૈશ્રવણો રાજા રાક્ષસાનસૃજત્તદા ।
તે બલાન્યવમૃદ્ગન્ત મુચુકુન્દસ્ય નૈરૃતાઃ ॥

સ હન્યમાને સૈન્યે સ્વે મુચુકુન્દો નરાધિપઃ ।
ગર્હયામાસ વિદ્વાંસં પુરોહિતમરિન્દમઃ ॥

તત ઉગ્રં તપસ્તપ્ત્વા વસિષ્ઠો ધર્મવિત્તમઃ ।
રક્ષાંસ્યુપાવધીત્તત્ર પન્થાનં ચાપ્યવિન્દત ॥

તતો વૈશ્રવણો રાજા મુચુકુન્દમગર્હયત્ ।
વધ્યમાનેષુ સૈન્યેષુ વચનં ચેદમબ્રવીત્ ॥
ધનદ ઉવાચ ।

બલવન્તસ્ત્વયા પૂર્વે રાજાનઃ સપુરોહિતાઃ ।
ન ચૈવં સમવર્તન્ત યથા ત્વમિવ વર્તસે ॥

તે ખલ્વપિ કૃતાસ્ત્રાશ્ચ બલવન્તશ્ચ ભૂમિપાઃ ।
આગમ્ય પર્યુપાસન્તે મામીશં સુખદુઃખયોઃ ॥

યદ્યસ્તિ બાહુવીર્યં તે તદ્દર્શયિતુમર્હસિ ।
કિં બ્રાહ્મણબલેન ત્વમતિમાત્રં પ્રવર્તસે ॥

મુચુકુન્દસ્તતઃ ક્રુદ્ધઃ પ્રત્યુવાચ ધનેશ્વરમ્ ।
ન્યાયપૂર્વમસંલબ્ધમસમ્ભ્રાન્તમિદં વચઃ ॥

બ્રહ્મક્ષત્રમિદં સૃષ્ટમેકયોનિ સ્વયમ્ભુવા ।
પૃથગ્બલવિધાનં ચ તલ્લોકં પરિપાલયેત્ ॥

તપોમન્ત્રબલં નિત્યં બ્રાહ્મણેષુ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
અસ્રબાહુબલં નિત્યં ક્ષત્રિયેષુ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

તાભ્યાં સમ્ભૂય કર્તવ્યં પ્રજાનાં પરિપાલનમ્ ।
તથા ચ માં પ્રવર્તન્તં કિં ગર્હસ્યલકાધિપ ॥

તતોઽબ્રવીદ્વૈશ્રવણો રાજાનં સપુરોહિતમ્ ।
નાહં રાજ્યમનિર્દિષ્ટં કસ્મૈચિદ્વિદધામ્યુત ॥

નાચ્છિન્દે વાઽપ્યનિર્દિષ્ટમિતિ જાનીહિ પાર્થિવ । પ્રશાધિ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં મદ્દત્તામખિલામિમામ્ ।
[એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ મુચુકુન્દો મહીપતિઃ ॥ ]

નાહં રાજ્યં ભવદ્દત્તં ભોક્તુમિચ્છામિ પાર્થિવ ।
બાહુવીર્યાર્જિતં રાજ્યમશ્નીયામિતિ કામયે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

તતો વૈશ્રવણો રાજા વિસ્મયં પરમં યયૌ ।
ક્ષત્રધર્મે સ્થિતં દૃષ્ટ્વા મુચુકુન્દમરિન્દમમ્ ॥

તતો રાજા મુચુકુન્દઃ સોન્વશાસદ્વસુન્ધરામ્ ।
બાહુવીર્યાર્જિતાં સમ્યક્ક્ષત્રધર્મમનુવ્રતઃ ॥

એવં યો બ્રહ્મવિદ્રાજા બ્રહ્મપૂર્વં પ્રવર્તતે ।
સ ભુઙ્ક્તે વિજિતામુવીં યશશ્ચ મહદશ્નુતે ॥

નિત્યોદકી બ્રાહ્મણઃ સ્યાન્નિત્યશસ્ત્રશ્ચ ક્ષત્રિયઃ ।
તયોર્હિ સર્વમાયત્તં યત્કિઞ્ચિજ્જગતીગતમ્ ॥

યશશ્ચ તેજશ્વ મહીં ચ કૃત્સ્નાં પ્રાપ્નોતિ રાજન્વિપુલાં ચ કીર્તિમ્ ।
પ્રધાનધર્મં નૃપતે નિયચ્છ તથા ચ ધર્મસ્ય ચતુર્થમંશમ્ ॥