મહાભારત · અધ્યાય 12.36

શ્રોતુમિચ્છામિ ભગવન્વિસ્તરેણ મહામુને ।
રાજધર્માન્દ્વિજશ્રેષ્ઠ ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય ચાખિલાન્ ॥

આપત્સુ ચ યથા નીતિઃ પ્રણેતવ્યા દ્વિજોત્તમ ।
ધર્મ્યમાલમ્બ્ય પન્થાનં વિજયેયં કથં મહીમ્ ॥

પ્રાયશ્ચિત્તકથા હ્યેષા ભક્ષ્યાભક્ષ્યસમન્વિતા ।
કૌતૂહલાનુપ્રવણા હર્ષં જનયતીવ મે ॥

ધર્મચર્યા ચ રાજ્યં ચ નિત્યમેવ વિરુધ્યતે ।
એવં મુહ્યતિ મે ચેતશ્ચિન્તયાનસ્ય નિત્યશઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તમુવાચ મહારાજ વ્યાસો વેદવિદાં વરઃ ।
નારદં સમભિપ્રેક્ષ્ય સર્વં જાનન્પુરાતનમ્ ॥

શ્રોતુમિચ્છસિ ચેદ્ધર્મં નિખિલેન નરાધિપ ।
પ્રેહિ ભીષ્મં મહાબાહો વૃદ્ધં કુરુપિતામહમ્ ॥

સ તે ધર્મરહસ્યેષુ સંશયાન્મનસિ સ્થિતાન્ ।
છેત્તા ભાગીરથીપુત્રઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વધર્મવિત્ ॥

જનયામાસ યં દેવી દિવ્યા ત્રિપથગા નદી ।
સાક્ષાદ્દદર્શ યો દેવાન્સર્વાનિન્દ્રપુરોગમાન્ ॥

બૃહસ્પતિપુરોગાંસ્તુ દેવર્ષીનસકૃત્પ્રભુઃ ।
તોષયિત્વોપચારેણ રાજનીતિમધીતવાન્ ॥

ઉશના વેદ યચ્છાસ્ત્રં દેવાસુરગુરુર્દ્વિજઃ ।
સ ચ ધર્મં સવૈયાખ્યં પ્રાપ્તવાન્કુરુસત્તમઃ ॥

ભાર્ગવાચ્ચ્યવનાચ્ચાપિ વેદાનઙ્ગોપબૃંહિતાન્ ।
પ્રતિપેદે મહાબુદ્ધિર્વસિષ્ઠાચ્ચરિતવ્રતઃ ॥

પિતામહસુતં જ્યેષ્ઠં કુમારં દીપ્તતેજસમ્ ।
અધ્યાત્મગતિતત્ત્વજ્ઞમુપાશિક્ષત યઃ પુરા ॥

માર્કણ્ડેયમુખાત્કૃત્સ્નં યતિધર્મમવાપ્તવાન્ ।
રામાદસ્ત્રાણિ શક્રાચ્ચ પ્રાપ્તવાન્પુરુપર્ષભઃ ॥

મૃત્યુરાત્મેચ્છયા યસ્ય જાતસ્ય મનુજેષ્વપિ ।
તથાઽનપત્યસ્ય સતઃ પુણ્યલોકાદિવિશ્રુતાઃ ॥

યસ્ય બ્રહ્મર્ષયઃ પુણ્યા નિત્યમાસન્સ ભસાદઃ ।
યસ્ય નાવિદિતં કિઞ્ચિજ્જ્ઞાનં જ્ઞેયેષુ દૃશ્યતે ॥

સ તે વક્ષ્યતિ ધર્મજ્ઞઃ સૂક્ષ્મધર્માર્થતત્ત્વવિત્ ।
તમભ્યેહિ પુરા પ્રાણાન્સ વિમુઞ્ચતિ ધર્મવિત્ ॥

એવમુક્તસ્તુ કૌન્તેયો દીર્ઘપ્રજ્ઞો મહામતિઃ ।
ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠં વ્યાસં સત્યવતીસુતમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

વૈશસં સુમહત્કૃત્વા જ્ઞાતીનાં રોમહર્ષણમ્ ।
આગસ્કૃત્સર્વલોકસ્ય પૃથિવીનાશકારકઃ ॥

ઘાતયિત્વા તમેવાજૌ છલેનાજિહ્નયોધિનમ્ ।
ઉપસમ્પ્રષ્ટુમર્હામિ તમહં કેન હેતુના ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતસ્તં નૃપતિશ્રેષ્ઠં ચાતુર્વર્ણ્યહિતેપ્સયા ।
પુનરેવ મહાબાહુર્યદુશ્રેષ્ઠોઽબ્રવીદ્વચઃ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

નેદાનીમતિનિર્બન્ધં શોકે ત્વં કર્તુમર્હસિ ।
યદાહ ભગવાન્વ્યાસસ્તત્કુરુષ્વ નૃપોત્તમ ॥

બ્રાહ્મણાસ્ત્વાં મહાબાહો ભ્રાતરશ્ચ મહૌજસઃ ।
પર્જન્યમિવ ઘર્માન્તે નાથમાના ઉપાસતે ॥

હતશિષ્ટાશ્ચ રાજાનઃ કૃત્સ્નં ચૈવ સમાગતમ્ ।
ચાતુર્વર્ણ્યં મહારાજ રાષ્ટ્રં તે કુરુજાઙ્ગલમ્ ॥

પ્રિયાર્થમપિ ચૈતેષાં બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનામ્ ।
નિયોગાદસ્ય ચ ગુરોર્વ્યાસસ્યામિતતેજસઃ ॥

સુહૃદામસ્મદાદીનાં દ્રૌપદ્યાંશ્ચ પરન્તપ ।
કુરુ પ્રિયમમિત્રઘ્ન લોકસ્ય ચ હિતં કુરુ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તઃ સ કૃષ્ણેન રાજા રાજીવલોચનઃ ।
હિતાર્થં સર્વલોકસ્ય સમુત્તસ્થૌ મહામનાઃ ॥

સોઽનુનીતો નરવ્યાઘ્ર વિષ્ટરશ્રવસા સ્વયમ્ ।
દ્વૈપાયનેન ચ તથા દેવસ્થાનેન જિષ્ણુના ॥

એતૈશ્ચાન્યૈશ્ચ બહુભિરનુનીતો યુધિષ્ઠિરઃ ।
વ્યજહાન્માનસં દુઃખં સન્તાપં ચ મહાયશાઃ ॥

શ્રુતવાક્યઃ શ્રુતનિધિઃ શ્રુતશ્રાવ્યવિશારદઃ ।
વ્યવસ્ય મનસા શાન્તિમગચ્છત્પાણ્ડુનન્દનઃ ॥

સ તૈઃ પરિવૃતો રાજા નક્ષત્રૈરિવ ચન્દ્રમાઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રં પુરસ્કૃત્ય સ્વપુરં પ્રવિવેશ હ ॥

પ્રવિવિક્ષુઃ સ ધર્મજ્ઞઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
અર્ચયામાસ દેવાંશ્ચ બ્રાહ્મણાંશ્ચ સહસ્રશઃ ॥

તતો નવં રથં શુભ્રં કમ્બલાજિનસંવૃતમ્ ।
યુક્તં ષોડશભિસ્ત્વશ્ચૈઃ પાણ઼્ડુરૈઃ શુભલક્ષણૈઃ ॥

મન્ત્રૈરભ્યર્ચિતં પણ્યૈઃ સ્તૂયમાનશ્ચ બન્દિભિઃ ।
આરુરોહ યથા દેવઃ સોમોઽમ્રતમયં યથમ્ ॥

જગ્રાહ રશ્મીન્કૌન્તેયો ભીમો ભીમપરાક્રમઃ ।
અર્જુનઃ પાણ્ડુરં છત્રં ધારયામાસ ભાનુમત્ ॥

ધ્રિયમાણં ચ તચ્છત્રં પાણ્ડુરં રાજમૂર્ધનિ ।
શુશુભે તારકારાજઃ સિતાભ્ર ઇવ ચામ્બરે ॥

ચામરવ્યજને ત્વસ્ય વીરૌ જગૃહતુસ્તદા ।
ચન્દ્રરશ્મિપ્રયે શુભ્રે માદ્રીપુત્રાવલન્કૃતે ॥

તે પઞ્ચ રથમાસ્થાય ભ્રાતરઃ સમલન્કૃતાઃ ।
ભૂતાનીવ સમસ્તાનિ રાજન્દદૃશિરે તદા ॥

આસ્થાય તુ રથં શુભ્રં યુક્તમશ્વૈર્મનોજવૈઃ ।
અન્વયાત્પૃષ્ઠતો રાજન્યુયુત્સુઃ પાણ્ડવાગ્રજમ્ ॥

રથં હેમમયં શુભ્રં શૈવ્યસુગ્રીવયાજિતમ્ ।
સહ સાત્યકિના કૃષ્ણઃ સમાસ્થાયાન્વયાત્કુરૂન્ ॥

નરયાનેન તુ જ્યેષ્ઠઃ પિતા પાર્થસ્ય ભારત ।
અગ્રતો ધર્મરાજસ્ય ગાન્ધારીસહિતો યયૌ ॥

કુરુસ્ત્રિયશ્ચ તાઃ સર્વાઃ કુન્તી કૃષ્ણા ચ માધવી ।
યાનૈરુચ્ચાવચૈર્જગ્મુર્વિદુરેણ પુરસ્કૃતાઃ ॥

તતો રથાશ્ચ બહુલા નાગાશ્વસમલન્કૃતાઃ ।
પાદાતાશ્ચ હયાશ્ચૈવ પૃષ્ઠતઃ સમનુવ્રજન્ ॥

તતો વૈતાલિકૈઃ સૂતૈર્માગધૈશ્ચ સુભાષિતૈઃ ।
સ્તૂયમાનો યયૌ રાજા નગરં નાગસાહ્વયમ્ ॥

તત્પ્રયાણં માહબાહોર્બભૂવાપ્રતિમં ભુવિ ।
આકુલાકુલમુત્ક્રુષ્ટં હૃષ્ટપુષ્ટજનાકુલમ્ ॥

અભિયાને તુ પાર્થસ્ય નરૈર્નગરવાસિભિઃ ।
નગરં રાજમાર્ગાશ્ચ યથાવત્સમલન્કૃતાઃ ॥

પાણ્ડુરેણ ચ માલ્યેન પતાકાભિશ્ચ મેદિની ।
સંસ્કૃતો રાજમાર્ગોઽભૂદ્ધૂપનૈશ્ચ પ્રધૂપિતઃ ॥

અથ ચૂર્ણૈશ્ચ ગન્ધાનાં નાનાપુષ્પપ્રિયઙ્ગુભિઃ ।
માલ્યદામભિરાસક્તૈ રાજવેશ્માભિસંવૃતમ્ ॥

કુમ્ભાશ્ચ નગરદ્વારિ વારિપૂર્ણા નવા દૃઢાઃ ।
સિતાઃ સુમનસો ગૌરાઃ સ્થાપિતાસ્તત્ર તત્ર હ ॥

તથા સ્વલન્કૃતં દ્વારં નગરં પાણ્ડુનન્દનઃ ।
સ્તૂયમાનઃ શુભૈર્વાક્યૈઃ પ્રવિવેશ સુહૃદ્વૃતઃ ॥