મહાભારત · અધ્યાય 12.353

સૌતે સુમહદાખ્યાનં ભવતા પરિકીર્તિતમ્ ।
યચ્છ્રુત્વા મુનયઃ સર્વે વિસ્મયં પરમં ગતાઃ ॥

સર્વાશ્રમાભિગમનં સર્વતીર્થાવગાહનમ્ ।
ન તથા ફલદં સૌતે નારાયણકથા યથા ॥

પાવિતાઙ્ગાઃ સ્મ સંવૃત્તાઃ શ્રુત્વેમામાદિતઃ કથામ્ ।
નારાયણાશ્રયાં પુણ્યાં સર્વપાપપ્રમોચનીમ્ ॥

દુર્દર્શો ભગવાન્દેવઃ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ ।
સબ્રહ્મકૈઃ સુરૈઃ કૃત્સ્નૈરન્યૈશ્ચૈવ મહર્ષિભિઃ ॥

દૃષ્ટવાન્નારદો યત્તુ દેવં નારાયણં હરિમ્ ।
નૂનમેનદ્ધ્યનુમતં તસ્ય દેવસ્ય સૂતજ ॥

યદૃષ્ટવાઞ્જગન્નાથમનિરુદ્દતનૌ સ્થિતમ્ । યત્પ્રાદ્રવત્પુનર્ભૂયો નારદો દેવસત્તમૌ ।
નરનારાયણૌ દ્રષ્ટું કારણં તદ્બ્રવીહિ મે ॥
સૌતિરુવાચ ।

તસ્મિન્યજ્ઞે વર્તમાને રાજ્ઞઃ પારિક્ષિતસ્ય વૈ ।
કર્માન્તરેષુ વિધિવદ્વર્તમાનેષુ શૌનક ॥

કૃષ્ણદ્વૈપાયનં વ્યાસમૃષિં વેદનિધિં પ્રભુમ્ ।
પરિપપ્રચ્છ રાજેન્દ્રઃ પિતામહપિતામહમ્ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

શ્વેતદ્વીપાન્નિવૃત્તેન નારદેન સુરર્ષિણા ।
ધ્યાયતા ભગવદ્વાક્યં ચેષ્ટિતં કિમતઃ પરમ્ ॥

બદર્યાશ્રમમાગમ્ય સમાગમ્ય ચ તાવૃષી ।
કિયન્તં કાલમવસત્કાં કથાં પૃષ્ટવાંશ્ચ સઃ ॥

ઇદં શતસહસ્રાદ્ધિ ભારતાખ્યાનવિસ્તરાત્ ।
આમન્થ્ય મતિમન્થેન જ્ઞાનોદધિમનુત્તમમ્ ॥

નવનીતં યથા દધ્નો મલયાચ્ચન્દનં યથા । અરણ્યકં ચ વેદેભ્ય ઓષધીભ્યોઽમૃતં યથા ।
સમુદ્ધૃતમિદં બ્રહ્મન્કથામૃતમિદં તથા ॥

તપોનિધે ત્વયોક્તં હિ નારાયણકથાશ્રયમ્ ।
સ ઈશો ભગવાન્દેવઃ સર્વભૂતાત્મભાવનઃ ॥

અહો નારાયણં તેજો દુર્દર્શં દ્વિજસત્તમ ।
યત્રાવિશન્તિ કલ્પાન્તે સર્વે બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ ॥

ઋષયશ્ચ સગન્ધર્વા યચ્ચ કિઞ્ચિચ્ચરાચરમ્ ।
ન તતોઽસ્તિ પરં મન્યે પાવતં દિવિ ચેહ ચ ॥

સર્વાશ્રમાભિગમનં સર્વતીર્થાવગાહનમ્ ।
ન તથા ફલદં ચાપિ નારાયણકથા યથા ॥

સર્વથા પાવિતાઃ સ્મેહ શ્રુત્વેમામાદિતઃ કથામ્ ।
હરેર્વિશ્વેશ્વરસ્યેહ સર્વપાપપ્રણાશનીમ્ ॥

ન ચિત્રં કૃતવાંસ્તત્ર યદાર્યો મે ધનઞ્જયઃ ।
વાસુદેવસહાયો યઃ પ્રાપ્તવાઞ્જયમુત્તમમ્ ॥

ન ચાસ્ય કિઞ્ચિદપ્રાપ્યં મન્યે લોકેષ્વપિ ત્રિષુ ।
ત્રૈલોક્યનાથો વિષ્ણુઃ સ યથાઽસીત્સાહ્યકૃત્સખા ॥

ધન્યાશ્ચ સર્વ એવાસન્બ્રહ્મંસ્તે મમ પૂર્વજાઃ ।
હિતાય શ્રેયસે ચૈવ યેષામાસીજ્જનાર્દનઃ ॥

તપસાઽપ્યથ દુર્દર્શો ભગવાઁલ્લોકપૂજિતઃ ।
યં દૃષ્ટવન્તસ્તે સાક્ષાચ્છ્રીવત્સાઙ્કવિભૂષણમ્ ॥

તેભ્યો ધન્યતરશ્ચૈવ નારદઃ પરમેષ્ઠિજઃ । દૃષ્ટવાન્યો હરિં દેવં નારાયણમજં વિભુમ્ ॥

ન ચાલ્પતેજસમૃષિં વેદ્મિ નારદમવ્યયમ્ ।
શ્વેતદ્વીપં સમાસાદ્ય યેન દૃષ્ટઃ સ્વયં હરિઃ ॥

દેવપ્રસાદાનુગતં વ્યક્તં તત્તસ્ય દર્શનમ્ ।
યદ્દૃષ્ટવાંસ્તદા દેવમનિરૂદ્ધતનૌ સ્થિતમ્ ॥

બદરીમાશ્રમં યત્તુ નારદઃ પ્રાદ્રવત્પુનઃ ।
નરનારાયણૌ દ્રષ્ટું કિં નુ તત્કારણં મુને ॥

શ્વેતદ્વીપાન્નિવૃત્તશ્ચ નારદઃ પરમેષ્ઠિજઃ । બદરીમાશ્રમં પ્રાપ્ય સમાગમ્ય ચ તાવૃષી ।
કિયન્તં કાલમવસત્પ્રશ્નાન્કાન્પૃષ્ટવાંશ્ચ હ ॥

શ્વેતદ્વીપાદુપાવૃત્તે તસ્મિન્વા સુમહાત્મનિ । કિમબ્રૂતાં મહાત્માનૌ નરનારાયણાવૃષી ।
તદેતન્મે યથાતત્ત્વં સર્વમાખ્યાતુમર્હસિ ॥
સૌતિરુવાચ ।

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કૃષ્ણદ્વૈપાયનસ્તદા । શશાસ શિષ્યમાસીનં વૈશમ્પાયનમન્તિકે ।
તદસ્મૈ સર્વમાચક્ષ્વ યન્મત્તઃ શ્રુતવાનસિ ॥

ગુરોર્વચનમાજ્ઞાય સ તુ વિપ્રર્ષભસ્તદા । આચચક્ષે તતઃ સર્વમિતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

નમો ભગવતે તસ્મૈ વ્યાસાયામિતતેજસે ।
યસ્ય પ્રસાદાદ્વક્ષ્યામિ નારાયણકથામિમામ્ ॥

પ્રાપ્ય શ્વેતં મહાદ્વીપં દૃષ્ટ્વા ચ હરિમવ્યયમ્ । નિવૃત્તો નારદો રાજસ્તરસા મેરુમાગમત્ ।
હૃદયેનોદ્વહન્ભારં યદુક્તં પરમાત્મના ॥

પશ્ચાદસ્યાભવદ્રાજન્નાત્મનઃ સાધ્વસં મહત્ ।
યદ્ગત્વા દૂરમધ્વાનં ક્ષેમી પુનરિહાગતઃ ॥

મેરોઃ પ્રચક્રામ તતઃ પર્વતં ગન્ધમાદનમ્ ।
નિપપાત ચ ખાત્તૂર્ણં વિશાલાં બદરીમનુ ॥

તતઃ સ દદૃશે દેવૌ પુરાણાવૃષિસત્તમૌ ।
તપશ્ચરન્તૌ સુમહદાત્મનિષ્ઠૌ મહાવ્રતૌ ॥

તેજસાઽભ્યધિકૌ સૂર્યાત્સર્વલોકવિરોચનાત્ ।
શ્રીવત્સલક્ષણૌ પૂજ્યૌ જટામણ્ડલધારિણૌ ॥

જાલપાદભુજૌ તૌ તુ પાદયોશ્ચક્રલક્ષણૌ ।
વ્યૂઢોરસ્કૌ દીર્ઘભુજૌ તથા મુષ્કચતુષ્કિણૌ ॥

ષષ્ટિદન્તાવષ્ટદંષ્ટ્રૌ મેઘૌઘસદૃશસ્વનૌ । સ્વાસ્યૌ પૃથુલલાટૌ ચ સુભ્રૂસુહનુનાસિકૌ ।
આતપત્રેણ સદૃશે શિરસી દેવયોસ્તયોઃ ॥

એવં લક્ષણસમ્પન્નૌ મહાપુરુષસઞ્જ્ઞિતૌ ।
તૌ દૃષ્ટ્વા નારદો હૃષ્ટસ્તાભ્યાં ચ પ્રતિપૂજિતઃ ॥

સ્વાગતેનાભિભાષ્યાથ પૃષ્ટશ્ચાનામયં તથા ।
બભૂવાન્તર્ગતમતિર્નિરીક્ષ્ય પુરુષોત્તમૌ ॥

સદોગતાસ્તત્ર યે વૈ સર્વભૂતનમસ્કૃતાઃ ।
શ્વેતદ્વીપે મયા દૃષ્ટાસ્તાદૃશાવૃષિસત્તમૌ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા કૃત્વા ચાભિપ્રદક્ષિણામ્ ।
સ ચોપવિવિશે તત્ર પીઠે કુશમયે શુભે ॥

તતસ્તૌ તપસાં વાસૌ યશસાં તેજસામપિ ।
ઋષી શમદમોપેતૌ કૃત્વા પૌર્વાહ્ણિકં વિધિમ્ ॥

યશ્ચાન્નારદમવ્યગ્રૌ પાદ્યાર્ધ્યાભ્યામથાર્ચતઃ ।
પીઠયોશ્ચોપવિષ્ટૌ તૌ કૃતાતિથ્યાહ્નિકૌ નૃપૌ ॥

તેષુ તત્રોપવિષ્ટેષુ સ દેશોઽભિવ્યરાજત ।
ભ્રાજ્યાહુતિમહાઞ્વાલૈર્યજ્ઞવાટો યથાઽગ્નિભિઃ ॥

અથ નારાયણસ્તત્ર નારદં વાક્યમબ્રવીત્ ।
સુખોપવિષ્ટં વિશ્રાન્તં કૃતાતિથ્યં સુખસ્થિતમ્ ॥

અપીદાનીં સ ભગવાન્પરમાત્મા સનાતનઃ ।
શ્વેતદ્વીપે ત્વયા દૃષ્ટ આવયોઃ પ્રકૃતિઃ પરા ॥
નારદ ઉવાચ ।

દૃષ્ટો મે પુરુષઃ શ્રીમાન્વિશ્વરૂપધરોઽવ્યયઃ ।
સર્વે લોકા હિ તત્રસ્થાસ્તથા દેવાઃ સહર્ષિભિઃ ॥

અદ્યાપિ ચૈનં પશ્યામિ યુવાં પશ્યન્સનાતનૌ ॥

યૈર્લક્ષણૈરુપેતઃ સ હરિરવ્યરક્તરૂપધૃત્ ।
તૈર્લક્ષણૈરુપેતૌ હિ વ્યક્તરૂપધરૌ યુવામ્ ॥

દૃષ્ટૌ યુવાં મયા તત્ર તસ્ય દેવસ્ય પાર્શ્વતઃ ।
ઇહૈવ ચાગતોઽસ્મ્યદ્ય વિસૃષ્ટઃ પરમાત્મના ॥

કો હિ નામ ભવેત્તસ્ય તેજસા યશસા શ્રિયા ।
સદૃશસ્ત્રિષુ લોકેષુ ઋતે ધર્માત્મજૌ યુવામ્ ॥

તેન મે કથિતઃ કૃત્સ્નો ધર્મઃ ક્ષેત્રજ્ઞસઞ્જ્ઞિતઃ ।
પ્રાદુર્ભાવાશ્ચ કથિતા ભવિષ્યા ઇહ યે યથા ॥

તત્ર યે પુરુષાઃ શ્વેતાઃ પઞ્ચેન્દ્રિયવિવર્જિતાઃ ।
પ્રતિબુદ્ધાશ્ચ તે સર્વે ભક્તાશ્ચ પુરુષોત્તમમ્ ॥

તેઽર્ચયન્તિ સદા દેવં તૈઃ સાર્ધં રમતે ચ સઃ ।
પ્રિયભક્તો હિ ભગવાન્પરમાત્મા દ્વિજપ્રિયઃ ॥

રમતે સોઽર્ચ્યમાનો હિ સદા ભાગવતપ્રિયઃ ।
વિશ્વભુક્સર્વગો દેવો માધવો ભક્તવત્સલઃ ॥

સ કર્તા કારણં ચૈવ કાર્યં ચાતિબલદ્યુતિઃ ।
હેતુશ્ચાજ્ઞાવિધાનં ચ તત્ત્વં ચૈવ મહાયશાઃ ॥

તપસા યોજ્ય સોત્માનં શ્વેતદ્વીપાત્પરં હિ યત્ ।
તેજ ઇત્યભિવિખ્યાતં સ્વયં ભાસાવભાસિતમ્ ॥

શાન્તિઃ સા ત્રિષુ લોકેષુ વિહિતા ભાવિતાત્મના ।
એતયા શુભયા બુદ્ધ્યા નૈષ્ઠિકં વ્રતમાસ્થિતઃ ॥

ન તત્ર સૂર્યસ્તપતિ ન સોમોઽભિવિરાજતે ।
ન વાયુર્વાતિ દેવેશે તપશ્ચરતિ દુશ્ચરમ્ ॥

વેદીમષ્ટનલોત્સેધાં ભૂમાવાસ્થાય વિશ્વકૃત્ ।
એકપાદસ્થિતો દેવ ઊર્ધ્વબાહુરુદઙ્ભુખઃ ॥

સાઙ્ગાનાવર્તયન્વેદાંસ્તપસ્તેપે સુદુશ્ચરમ્ ।
યદ્બ્રહ્મ ઋષયશ્ચૈવ સ્વયં પશુપતિશ્ચ યત્ ॥

શેષાશ્ચ વિબુધશ્રેષ્ઠા દૈત્યદાનવરાક્ષસાઃ ।
નાગાઃ સુપર્ણા ગન્ધર્વાઃ સિદ્ધા રાજર્પયશ્ચ તે ॥

હવ્યં કવ્યં ચ સતતં વિધિયુક્તં પ્રયુઞ્જતે ।
કૃત્સ્નં તુ તસ્ય દેવસ્ય ચરણાવુપતિષ્ઠતઃ ॥

યાઃ ક્રિયાઃ સમ્પ્રયુક્તાશ્ચ એકાન્તગતબુદ્ધિભિઃ ।
તાઃ સર્વાઃ શિરસા દેવઃ પ્રતિગૃહ્ણાતિ વૈ સ્વયં ॥

ન તસ્યાન્યઃ પ્રિયતરઃ પ્રતિબુદ્ધૈર્મહાત્મભિઃ ।
વિદ્યતે ત્રિષુ લોકેષુ તતોઽસ્યૈકાન્તિકં ગતઃ ॥

ઇહ ચૈવાગતોઽસ્મ્યદ્ય વિસૃષ્ટઃ પરમાત્મના ।
એવં મે ભગવાન્દેવઃ સ્વયમાખ્યાતવાન્હરિઃ ॥

આસિષ્યે તત્પરો ભૂત્વા યુવાભ્યાં સહ નિત્યશઃ ॥