મહાભારત · અધ્યાય 12.341

ઇત્યેવમુક્ત્વા વચનં બ્રહ્મર્ષિઃ સુમહાતપાઃ ।
પ્રાતિષ્ઠત શુકઃ સિદ્ધિં હિત્વા દોષાંશ્ચતુર્વિધાન્ ॥

તમો હ્યષ્ટગુણં હિત્વા જહૌ પઞ્ચવિધં રજઃ ।
તતઃ સત્વં જહૌ ધીમાંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તતસ્તસ્મિન્પદે નિત્યે નિર્ગુણે લિઙ્ગવર્જિતે ।
બ્રહ્મણિ પ્રત્યતિષ્ઠત્સ વિધૂમોઽગ્નિરિવ જ્વલન્ ॥

ઉત્કાપાતા દિશાં દાહો ભૂમિકમ્પસ્તથૈવ ચ ।
પ્રાદુર્ભૂતાઃ ક્ષણે તસ્મિંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

દ્રુમાઃ શાખાશ્ચ મુમુચુઃ શિખરાણિ ચ પર્વતાઃ ।
નિર્ઘાતશબ્દૈર્ગુરુભિર્ભૂમિર્વ્યાદીર્યતેવ હ ॥

ન બભાસે સહસ્રાંશુર્ન જજ્વાલ ચ પાવકઃ ।
હ્રદાશ્ચ સરિતશ્ચૈવ ચુક્ષુભુઃ સાગરાસ્તથા ॥

વવર્ષ વાસવસ્તોયં રસવચ્ચ સુગન્ધિ ચ ।
વવૌ સમીરણશ્ચાપિ દિવ્યગન્ધવહઃ શુચિઃ ॥

સ શૃઙ્ગેઽપ્રતિમે દિવ્યે હિમવન્મેરુસન્નિભે ।
સંશ્લિષ્ટે સ્વતેપીતે દ્વે રુક્મરૂપ્યમયે શુભે ॥

શતયોજનવિસ્તારે તિર્યગૂર્ધ્વં ચ ભારત ।
ઉદીચીં દિશમાસ્થાય રુચિરે સન્દદર્શ હ ॥

સોઽવિશઙ્કેન મનસા તથૈવાભ્યપતચ્છુકઃ ॥

તતઃ પર્વતશૃઙ્ગે દ્વે સહસૈવ દ્વિધાકૃતે ।
અદૃશ્યેતાં મહારાજ તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તતઃ પર્વતશૃઙ્ગાભ્યાં સહસૈવ વિનિઃસૃતઃ ।
ન ચ પ્રતિજઘાનાસ્ય સ ગતિં પર્વતોત્તમઃ ॥

તતો મહાનભૂચ્છબ્દો દિવિ સર્વદિવૌકસામ્ ।
ગન્ધર્વાણામૃષીણાં ચ યે ચ શૈલનિવાસિનઃ ॥

દૃષ્ટ્વા શુકમતિક્રાન્તં પર્વતં ચ દ્વિધા કૃતમ્ ।
સાધુસાધ્વિતિ તત્રાસીન્નાદઃ સર્વત્ર ભારત ॥

સ પૂજ્યમાનો દેવૈશ્ચ ગન્ધર્વૈરૃશિભિસ્તથા ।
યક્ષરાક્ષસસઙ્ઘૈશ્ચ વિદ્યાધરગણૈસ્તથા ॥

દિવ્યૈઃ પુષ્પૈઃ સમાકીર્ણમન્તરિક્ષં સમન્તતઃ ।
આસીત્કિલ મહારાજ શુકાભિપતને તદા ॥

તતો મન્દાકિનીં રમ્યામુપરિષ્ટાદભિવ્રજન્ ।
શુકો દદર્શ ધર્માત્મા પુષ્પિતદ્રુમકાનનામ્ ॥

તસ્યાં ક્રીડન્ત્યભિરતાઃ સ્નાન્તિ ચૈવાપ્સરોગણાઃ ।
શૂન્યાકારં નિરાકારાઃ શુકં દૃષ્ટ્વા વિવાસસઃ ॥

તં પ્રક્રામન્તમાજ્ઞાય પિતા સ્નેહસમન્વિતઃ ।
ઉત્તમાં ગતિમાસ્થાય પૃષ્ઠતોઽનુસસાર હ ॥

શુકસ્તુ મારુતાદૂર્ધ્વં ગતિં કૃત્વાન્તરિક્ષગામ્ ।
દર્શયિત્વા પ્રભાવં સ્વં સર્વભૂતોઽભવત્તદા ॥

મહાયોગગતિં ત્વગ્ર્યાં વ્યાસોત્થાય મહાતપાઃ ।
નિમેષાન્તરમાત્રેણ શુકાભિપતનં યયૌ ॥

સ દદર્શ દ્વિધા કૃત્વા પર્વતાગ્રં શુકં ગતમ્ ।
શશંસુરૃષયસ્તત્ર કર્મ પુત્રસ્ય તત્તદા ॥

તતઃ શુકેતિ દીર્ઘેણ શબ્દેનાક્રન્દિતસ્તદા ।
સ્વયં પિત્રા સ્વરેણોચ્ચૈસ્ત્રીલ્લોઁકાનનુનાદ્ય વૈ ॥

શુકઃ સર્વગતો ભૂત્વા સર્વાત્મા સર્વતોમુખઃ ।
પ્રત્યભાષત ધર્માત્મા ભોઃશબ્દેનાનુનાદયન્ ॥

તત એકાક્ષરં નાદં ભોરિત્યેવ સમીરયન્ ।
પ્રત્યાહરઞ્જગત્સર્વમુચ્ચૈઃ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ॥

તતઃપ્રભૃતિ ચાદ્યાપિ શબ્દાનુચ્ચારિતાન્પૃથક્ ।
ગિરિગહ્વરપૃષ્ઠેષુ વ્યાહરન્તિ શુકં પ્રતિ ॥

અન્તર્હિતઃ પ્રભાવં તુ દર્શયિત્વા શુકસ્તદા ।
ગુણાન્સન્ત્યજ્ય શબ્દાદીન્પદમભ્યગમત્પરમ્ ॥

મહિમાનં તુ તં દૃષ્ટ્વા પુત્રસ્યામિતતેજસઃ ।
નિષસાદ ગિરિપ્રસ્થે પુત્રમેવાનુચિન્તયન્ ॥

તતો મન્દાકિનીતીરે ક્રીડન્તોઽપ્સરસાં ગણાઃ ।
આસાદ્ય તમૃષિં સર્વાઃ સમ્ભ્રાન્તા ગતચેતસઃ ॥

જલે નિલિલ્યિરે કાશ્ચિત્કાશ્ચિદ્ગુલ્માન્પ્રપેદિરે ।
વસનાન્યાદદુઃ કાશ્ચિત્તં દૃષ્ટ્વા મુનિસત્તમમ્ ॥

તાં મુક્તતાં તુ વિજ્ઞાય મુનિઃ પુત્રસ્ય વૈ તદા ।
સક્તતામાત્મનશ્ચૈવ પ્રીતોઽભૂદ્બીડિતશ્ચ હ ॥

તં દેવગન્ધર્વવૃતો મહર્ષિગણપૂજિતઃ ।
પિનાકહસ્તો ભગવાનભ્યાગચ્છત શન્કરઃ ॥

તમુવાચ મહાદેવઃ સાન્ત્વપૂર્વમિદં વચઃ ।
પુત્રશોકાભિસન્તપ્તં કૃષ્ણદ્વૈપાયનં તદા ॥

અગ્નેર્ભૂમેરપાં વાયોરન્તરિક્ષસ્ય ચૈવ હ ।
વીર્યેણ સદૃશઃ પુત્રઃ પુરા મત્તસ્ત્વયા વૃતઃ ॥

સ તથાલક્ષણો જાતસ્તપસા તવ સમ્ભૃતઃ ।
મમ ચૈવ પ્રસાદેન બ્રહ્મતેજોમયઃ શુચિઃ ॥

સ ગતિં પરમાં પ્રાપ્તો દુષ્પ્રાપામજિતેન્દ્રિયૈઃ ।
દૈવતૈરપિ વિપ્રર્ષે તં ત્વં કિમનુશોચસિ ॥

યાવત્સ્થાસ્યન્તિ ગિરયો યાવત્સ્થાસ્યન્તિ સાગરાઃ ।
તાવત્તવાક્ષયા કીર્તિઃ સપુત્રસ્ય ભવિષ્યતિ ॥

છાયાં સ્વપુત્રસદૃશીં સર્વતોઽનપગાં સદા ।
દ્રક્ષ્યસે ત્વં ચ લોકેઽસ્મિન્મત્પ્રસાદાન્મહામુને ॥

સોઽનુગીતો ભગવતા સ્વયં રુદ્રેણ ભારત ।
છાયાં પશ્યન્પરાવૃત્તઃ સ મુનિઃ પરયા મુદા ॥

ઇતિ જન્મ ગતિશ્ચૈવ શુકસ્ય ભરતર્ષભ ।
વિસ્તરેણ સમાખ્યાતા યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ॥

એતદાચષ્ટ મે રાજન્દેવર્ષિર્નારદઃ પુરા ।
વ્યાસશ્ચૈવ મહાયોગી સઞ્જલ્પેષુ પદેપદે ॥

ઇતિહાસમિમં પુણ્યં મોક્ષધર્માર્થસંહિતમ્ ।
ધારયેદ્યઃ શમપરઃ સ ગચ્છેત્પરમાં ગતિમ્ ॥