મહાભારત · અધ્યાય 12.333

સ મોક્ષમનુચિન્ત્યૈવ શુકઃ પિતરમભ્યગાત્ ।
પ્રાહાભિવાદ્ય ચ ગુરું શ્રેયોર્થી વિનયાન્વિતઃ ॥

મોક્ષધર્મેષુ કુશલો ભગવાન્પ્રબ્રવીતુ મે ।
યથા મે મનસઃ શાન્તિઃ પરમા સમ્ભવેત્પ્રભો ॥

શ્રુત્વા પુત્રસ્ય તુ વચઃ પરમર્ષિરુવાચ તમ્ ।
અધીહિ પુત્ર મોક્ષં વૈ ધર્માંશ્ચ વિવિધાનપિ ॥

પિતુર્નિયોગાજ્જગ્રાહ શુકો ધર્મભૃતાં વરઃ ।
યોગશાસ્ત્રં ચ નિખિલં કાપિલં ચૈવ ભારત ॥

સ તં બ્રાહ્નયા શ્રિયઃ યુક્તં બ્રહ્મતુલ્યપરાક્રમમ્ ।
મેને પુત્રં યદા વ્યાસો મોક્ષધર્મવિશારદમ્ ॥

ઉવાચ ગચ્છેતિ તદા જનકં મિથિલેશ્વરમ્ ।
સ તે વક્ષ્યતિ મોક્ષાર્થં નિખિલં મિથિલેશ્વરઃ ॥

પિતુર્નિયોગાદગમન્મૈથિલં જનકં નૃપમ્ ।
પ્રષ્ટું ધર્મસ્ય નિષ્ઠાં વૈ મોક્ષસ્ય ચ પરાયણમ્ ॥

ઉક્તશ્ચ માનુષેણ ત્વં પથા ગચ્છેત્યવિસ્મિતઃ ।
ન પ્રભાવેણ ગન્તવ્યમન્તરિક્ષચરેણ વૈ ॥

આર્જવેનૈવ ગન્તવ્યં ન સુખાન્વેષિણા તથા ।
નાન્વેષ્ટવ્યા વિશેષાસ્તુ વિશેષા હિ પ્રસઙ્ગિનઃ ॥

અહન્કારો ન કર્તવ્યો યાજ્યે તસ્મિન્નરાધિપે ।
સ્યાતવ્યં ચ વશે તસ્ય સ તે છેત્સ્યતિ સંશયમ્ ॥

સ ધર્મકુશલો રાજા મોક્ષશાસ્ત્રવિશારદઃ ।
યાજ્યો મમ સ યદ્બ્રૂયાત્તત્કાર્યમવિશઙ્કયા ॥

એવમુક્તઃ સ ધર્માત્મા જગામ મિથિલાં મુનિઃ ।
પદ્ભ્યાં શક્તોન્તરિક્ષેણ ક્રાન્તું પૃથ્વીં સસાગરામ્ ॥

સ ગિરીંશ્ચાપ્યતિક્રમ્ય નદીતીર્થસરાંસિ ચ ।
બહુવ્યાલમૃગાકીર્ણા હ્યટવીશ્ચ વનાનિ ચ ॥

મેહોર્હરેશ્ચ દ્વે વર્ષે વર્ષં હૈમવતં તતઃ ।
ક્રમેણૈવં વ્યતિક્રમ્ય ભારતં વર્ષમાસદત્ ॥

સ દેશાન્વિવિધાન્પશ્યંશ્ચીનહૂણનિષેવિતાન્ ।
આર્યાવર્તમિમં દેશમાજગામ મહામુનિઃ ॥

પિતુર્વચનમાજ્ઞાય તમેવાર્થં વિચિન્તયન્ ।
અધ્વાનં સોઽતિચક્રામ ખચરઃ ખે પતવિવ ॥

પત્તનાનિ ચ રમ્યાણિ સ્ફીતાનિ નગરાણિ ચ ।
રત્નાનિ ચ વિચિત્રાણિ પશ્યન્નપિ ન પશ્યતિ ॥

ઉદ્યાવાનિ ચ રમ્યાણિ તથૈવાયતનાનિ ચ ।
પુણ્યાનિ ચૈવ તીર્થાનિ સોત્યક્રામદથાધ્વગઃ ॥

સોચિરેણૈવ કાલેન વિદેહાનાસસાદ હ ।
રક્ષિતાન્ધર્મરાજેન જનકેન મહાત્મના ॥

તત્ર ગ્રામાન્બહૂન્પશ્યન્બહ્વન્નરસભોજનાન્ ।
પલ્લીઘોષાન્સમૃદ્ધાંશ્ચ બહુગોકુલસન્કુલાન્ ॥

સ્ફીતાંશ્ચ શાલિયવસર્હંસસારસસેવિતાન્ ।
પદ્મિનીભિશ્ચ શતશઃ શ્રીમતીભિરલકૃતાન્ ॥

સ વિદેહાનતિક્રમ્ય સમૃદ્ધજનસેવિતાન્ ।
મિથિલોપવનં રમ્યમાસસાદ સમૃદ્ધિમત્ ॥

હસ્ત્યશ્વરથસન્કીર્ણં નરનારીસમાકુલમ્ ।
પશ્યન્નપશ્યન્નિવ તત્સમતિક્રામદચ્યુતઃ ॥

મનસા તં બહન્ભારં તમેવાર્થં વિચિન્તયન્ ।
આત્મારામઃ પ્રસન્નાત્મા મિથિલામાસસાદ હ ॥

તસ્યા દ્વારં સમાસાદ્ય દ્વારપાલૈર્નિવારિતઃ ।
સ્થિતો ધ્યાનપરો મુક્તો વિદિતઃ પ્રવિવેશ હ ॥

સ રાજમાર્ગમાસાદ્ય સમૃદ્ધજનકસન્કુલમ્ ।
પાર્થિવક્ષયમાસાદ્ય નિઃશઙ્કઃ પ્રવિવેશ હ ॥

તત્રાપિ દ્વારપલાસ્તમુગ્રવાચા ન્યષેધયન્ ।
તથૈવ ચ શુક્રસ્તત્ર નિર્મન્યુઃ સમતિષ્ઠત ॥

ન ચાતપાધ્વસન્તપ્તઃ ક્ષુત્પિપાસાશ્રમાન્વિતઃ ।
પ્રતામ્યતિ ગ્લાયતિ વા નાપૈતિ ચ તથાઽતપાત્ ॥

તેષાં તુ દ્વારપાલાનામેકઃ શોકસમન્વિતઃ ।
મધ્યન્ગતમિવાદિત્યં દૃષ્ટ્વા શુકમવસ્થિતમ્ ॥

પૂજયિત્વા યથાન્યાયમભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ ।
પ્રાવેશયત્તતઃ કક્ષ્યાં પ્રથમાં રાજવેશ્મનઃ ॥

તત્રાસીનઃ શુકસ્તાત મોક્ષમેવાન્વચિન્તયત્ ।
છાયાયામાતપે ચૈવ સમદર્શી સમદ્યુતિઃ ॥

તં મુહૂર્તાદિવાગમ્ય રાજ્ઞો મન્ત્રી કૃતાઞ્જલિઃ ।
પ્રાવેશયત્તતઃ કક્ષ્યાં દ્વિતીયાં રાજવેશ્મનઃ ॥

તત્રાન્તઃ પુરસમ્બદ્ધં મહચ્ચૈત્રરથોપમમ્ ।
સુવિભક્તજલાક્રીડં રમ્યં પુષ્પિતપાદપમ્ ॥

તં દર્શયિત્વા સ શુકં મન્ત્રી જનકમુત્તમમ્ ।
અર્હમાસનમાદિશ્ય નિશ્ચક્રામઃ તતઃ પુનઃ ॥

તં ચારુવેષાઃ સુશ્રોણ્યસ્તરુણ્યઃ પ્રિયદર્શનાઃ ।
સૂક્ષ્મરક્તામ્બરધરાસ્તપ્તકાઞ્ચનભૂષણાઃ ॥

સંલાપાલાપકુશલા નૃત્તગીતવિશારદાઃ ।
સ્મિતપૂર્વાભિભાષિણ્યો રૂપેણાપ્સરસાં સમાઃ ॥

ભાવોપચારકુશલા ભાવજ્ઞાઃ સત્વકોવિદાઃ ।
પરં પઞ્ચાશતં નાર્યો વારમુખ્યાઃ સમાદ્રવન્ ॥

પાદ્યાદીનિ પ્રતિગ્રાહ્ય પૂજયા પરયાઽર્ચયન્ ।
કાલોપપન્નેન તદા સ્વાદ્વન્નેનાભ્યતર્પયન્ ॥

તસ્ય ભુક્તવતસ્તાત તદન્તઃ પુરકાનનમ્ ।
સુરમ્યં દર્શયામાસુરેકૈકશ્યેન ભારત ॥

ક્રીડન્ત્યશ્ચ હસન્ત્યશ્ચ ગાયન્ત્યશ્ચાપિ તાઃ શુભમ્ ।
ઉદારસત્વં સત્વજ્ઞાઃ સ્ત્રિયઃ પર્યચરંસ્તથા ॥

આરણેયસ્તુ શુદ્ધાત્મા નિઃસન્દેહસ્ત્રિકર્મકૃત્ ।
વશ્યેન્દ્રિયો જિતક્રોધો ન હૃષ્યતિ ન કુપ્યતિ ॥

તસ્મૈ શય્યાસનં દિવ્યં વરાર્હઃ રત્નભૂષિતમ્ ।
સ્પર્ધ્યાસ્તરણસન્કીર્ણં દદુસ્તાઃ પરમસ્ત્રિયઃ ॥

પાદશૌચં તુ કૃત્વૈવ શુક્રઃ સન્ધ્યામુપાસ્ય ચ ।
નિષસાદાસને પુણ્યે તમેવાર્થં વિચિન્તયન્ ॥

પૂર્વરાત્રે તુ તત્રાસૌ હુત્વા ધ્યાનપરાયણઃ । મધ્યરાત્રે યથાન્યાયં નિદ્રામાહારયત્પ્રભુઃ ।

તતો મુહૂર્તાદુત્થાય કૃત્વા શૌચમનન્તરમ્ ।
સ્ત્રીભિઃ પરિવૃતો ધીમાન્ધ્યાનમેવાન્વપદ્યત ॥

અનેન વિધિના કર્ષ્ણિસ્તદહઃ શેષમચ્યુતઃ ।
તાં ચ રાત્રિં નૃપકુલે વર્તયામાસ ભારત ॥