મહાભારત · અધ્યાય 12.299

વૃત્તિઃ સકાશાદ્વર્ણેભ્યસ્ત્રિભ્યો હીનસ્ય શોભના ।
પ્રીત્યોપનીતા નિર્દિષ્ટા ધર્મિષ્ઠાન્કુરુતે સદા ॥

વૃત્તિશ્ચેન્નાસ્તિ શૂદ્રસ્ય પિતૃપૈતામહી ધ્રુવા ।
ન વૃત્તિં પરતો માર્ગેચ્છુશ્રૂષાં તુ પ્રયોજયેત્ ॥

સદ્ભિસ્તુ સહ સંસર્ગઃ શોભતે ધર્મદર્શિભિઃ ।
નિત્યં સર્વાસ્વવસ્થાસુ નાસદ્ભિરિતિ મે મતિઃ ॥

યથોદયગિરૌ દ્રવ્યં સન્નિકર્ષેણ દીપ્યતે ।
તથા સત્સન્નિકર્ષેણ હીનવર્ણોઽપિ દીયતે ॥

યાદૃશેન હિ વર્ણેન ભાવ્યતે શુક્લમમ્બરમ્ ।
તાદૃશં કુરુતે રૂપમેતદેવમવેહિ મે ॥

તસ્માદ્ગુણેષુ રજ્યેથા મા દોષેષુ કદાચન ।
અનિત્યમિહ મર્ત્યાનાં જીવિતં હિ ચલાચલમ્ ॥

સુખે વા યદિ વા દુઃખે વર્તમાનો વિચક્ષણઃ ।
યશ્ચિનોતિ શુભાન્યેવ સ ભદ્રાણીહ પશ્યતિ ॥

ધર્માદપેતં યત્કર્મ યદ્યપિ સ્યાન્મહાફલમ્ ।
ન તત્સેવેત મેધાવી ન તદ્ધિતમિહોચ્યતે ॥

ધર્મેણ સહિતં યત્તુ ભવેદલ્પફલોદયમ્ । તત્કાર્યમવિશઙ્કેન કર્માત્યન્તં સુખાવહમ્ ॥

યો હૃત્વા ગોસહસ્રાણિ નૃપો દદ્યાદરક્ષિતા ।
સ શબ્દમાત્રફલભાગ્રાજા ભવતિ તસ્કરઃ ॥

સ્વયમ્ભૂરસૃજચ્ચાગ્રે ધાતારં લોકસત્કૃતમ્ ।
ધાતાઽસૃજત્પુત્રમેકં લોકાનાં ધારણે રતમ્ ॥

તમર્ચયિત્વા વૈશ્યસ્તુ કુર્યાદત્યર્થમૃદ્ધિમત્ ।
રક્ષિતવ્યં તુ રાજન્યૈરુપયોજ્યં દ્વિજાતિભિઃ ॥

અજિહ્નૈરશઠક્રોધૈર્હવ્યકવ્યપ્રયોક્તૃભિઃ ।
શૂર્દૈર્નિર્માર્જનં કાર્યમેવં ધર્મો ન નશ્યતિ ॥

અપ્રનષ્ટે તતો ધર્મે ભવન્તિ સુખિતાઃ પ્રજાઃ ।
સુખેન તાસાં રાજેન્દ્ર મોદન્તે દિવિ દેવતાઃ ॥

તસ્માદ્યો રક્ષતિ નૃપઃ સ ધર્મેણેતિ પૂજ્યતે ।
અધીતે ચાપિ યો વિપ્રો વૈશ્યો યશ્ચાર્જને રતઃ ॥

યશ્ચ શુશ્રૂષતે શૂદ્રઃ સતતં નિયતેન્દ્રિયઃ ।
અતોઽન્યથા મનુષ્યેન્દ્ર સ્વધર્માત્પરિહીયતે ॥

પ્રાણસન્તાપનિર્દિષ્ટાઃ કાકિણ્યોઽપિ મહાફલાઃ ।
ન્યાયેનોપાર્જિતા દત્તાઃ કિમુતાન્યાઃ સહસ્રશઃ ॥

સત્કૃત્ય હિ દ્વિજાતિભ્યો યો દદાતિ નરાધિપઃ ।
યાદૃશં તાદૃશં નિત્યમશ્નાતિ ફલમૂર્જિતમ્ ॥

અભિગમ્ય તુ યદ્દત્તં ધર્મ્યમાહુરભિષ્ટુતમ્ ।
યાચિતેન તુ યદ્દત્તં તદાહુર્મધ્યમં ફલમ્ ॥

અવજ્ઞયા દીયતે યત્તથૈવાશ્રદ્ધયાઽપિ વા ।
તદાહુરધમં દાનં મુનયઃ સત્યવાદિનઃ ॥

અતિક્રામેન્મજ્જમાનો વિવિધેન નરઃ સદા ।
તથા પ્રયત્નં કુર્વીત યથા મુચ્યેત સંશયાત્ ॥

દમેન શોભતે વિપ્રઃ ક્ષત્રિયો વિજયેન તુ ।
ધનેન વૈશ્યઃ શૃદ્રસ્તુ નિત્યં દાક્ષ્યેણ શોભતે ॥