મહાભારત · અધ્યાય 12.29

સ કથં કાઞ્ચનષ્ઠીવી સૃઞ્જયસ્ય સુતોઽભવત્ ।
પર્વતેન કિમથે વા દત્તસ્તેન મમાર ચ ॥

યદા વર્ષસહસ્રાયુસ્તદા ભવતિ માનવઃ ।
કથમપ્રાપ્તકૌમારઃ સૃઞ્જયસ્ય સુતો મૃતઃ ॥

ઉતાહો નામમાત્રં વૈ સુવર્ણષ્ઠીવિનોઽભવત્ ।
કથં વા કાઞ્ચનષ્ઠીવીત્યેતદિચ્છામિ વેદિતુમ્ ॥
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।

અત્ર તે વર્ણયિષ્યામિ યથાવૃત્તં જનેશ્વર ।
નારદઃ પર્વતશ્ચૈવ દ્વાવૃવી લોકસત્તમૌ ॥

માતુલો ભાગિનેયશ્ચ દેવલોકાદિહાગતૌ ।
વિહર્તુકામૌ સમ્પ્રીત્યા માનુષેષુ પુરા વિભો ॥

હવિઃપવિત્રભોજ્યેન દેવભોજ્યેન ચૈવ હિ ।
નારદો માતુલસ્તત્ર ભાગિનેયશ્ચ પર્વતઃ ॥

તાવુભૌ તપસોપેતાવવનીતલચારિણૌ ।
ભુઞ્જાનૌ માનુષાન્ભોગાન્યથાવત્પર્યધાવતામ્ ॥

પ્રીતિમન્તૌ મુદા યુક્તૌ સમયં ચૈવ ચક્રતુઃ ।
યો ભવેદ્ધૃદિ સન્કલ્પઃ શુભો વા યદિ વાઽશુભઃ ॥

અન્યોન્યસ્ય ચ આખ્યેયો મૃષા શાપોઽન્યથા ભવેત્ ।
તૌ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય મહર્ષી લોકપૂજિતૌ ॥

સૃઞ્જયં શ્વૈત્યમભ્યેત્ય રાજાનમિદમૂચતુઃ ।
આવાં ભવતિ વત્સ્યાવઃ કઞ્ચિત્કાલં હિતાય તે ॥

યથાવત્પૃથિવીપાલ આવયોઃ પ્રગુણીભવ ।
તથેતિ કૃત્વા રાજા તૌ સત્કૃત્યોપચચાર હ ॥

તતઃ કદાચિત્તૌ રાજા મહાત્માનૌ તપોધનૌ ।
અબ્રવીત્પરમપ્રીતઃ સુતેયં દેવરૂપિણી ॥

એકૈવ મમ કન્યૈષા યુવાં પરિચરિષ્યતિ । દર્શનીયાનવદ્યાઙ્ગી શીલવૃત્તસમાહિતા ।
સુકુમારી કુમારી ચ પઝકિઞ્જલ્કસુપ્રભા ॥

પરમં સૌમ્યમિત્યુક્તં તાભ્યાં રાજા શશાસ તામ્ ।
કન્યે વિપ્રાવુપચર દેવવત્પિતૃવચ્ચ હ ॥

સા તુ કન્યા તથેત્યુક્ત્વા પિતરં ધર્મચારિણી ।
યથાનિદેશં રાજ્ઞસ્તૌ સત્કૃત્યોપચચાર હ ॥

તસ્યાસ્તેનોપચારેણ રૂપેણાપ્રતિમેન ચ ।
નારદં હૃચ્છયસ્તૂર્ણં સહસૈવાભ્યપદ્યત ॥

વવૃધે હિ તતસ્તસ્ય હૃદિ કામો મહાત્મનઃ ।
યથા શુક્લસ્ય પક્ષસ્ય પ્રવૃત્તૌ ચન્દ્રમાઃ શનૈઃ ॥

ન ચ તં ભાગિનેયાય પર્વતાય મહાત્મને ।
શશંસ મન્મથં તીવ્રં વ્રીડમાનઃ સ ધર્મવિત્ ॥

તપસા ચેઙ્ગિતૈશ્ચૈવ પર્વતોઽથ બુબોધ તમ્ ।
કામાર્તં નારદં ક્રુદ્ધઃ શશાપૈનં તતો ભૃશમ્ ॥

કૃત્વા સમયમવ્યગ્રો ભવાન્વૈ સહિતો મયા ।
યો ભવેદ્ધૃદિ સન્કલ્પઃ શુભો વા યદિ વાઽશુભઃ ॥

અન્યોન્યસ્ય સ આખ્યેય ઇતિ તદ્વૈ મૃષા કૃતમ્ ।
ભવતા વચનં બ્રહ્મંસ્તસ્માદેષ શપામ્યહમ્ ॥

ન હિ કામં પ્રવર્તન્તં ભવાનાચષ્ટ મે પુરા ।
સુકુમાર્યાં કુમાર્યાં તે તસ્માન્નૈષ ક્ષમામ્યહમ્ ॥

બ્રહ્મચારી ગુરુર્યસ્માત્તપસ્વી બ્રાહ્મણશ્ચ સન્ ।
અકાર્ષીઃ સમયભ્રંશમાવાભ્યાં યઃ કૃતો મિથઃ ॥

શપ્સ્યે તસ્માત્સુસન્ક્રુદ્ધો ભવન્તં તં નિબોધ મે ॥

સુકુમારી ચ તે ભાર્યા ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ । વાનરત્વં ચ તે કન્યા વિવાહાત્પ્રભૃતિ પ્રભો ।
સન્દ્રક્ષ્યન્તિ નરાશ્ચાન્યે સ્વરૂપેણ વિનાકૃતમ્ ॥

સ તદ્વાક્યં તુ વિજ્ઞાય નારદઃ પર્વતં તથા ।
અશપત્તમપિ ક્રોધાદ્ભાગિનેયં સ માતુલઃ ॥

તપસા બ્રહ્મચર્યેણ સત્યેન ચ દમેન ચ ।
યુક્તોઽપિ નિત્યધર્મશ્ચ ન વૈ સ્વર્ગમવાપ્સ્યસિ ॥

તૌ તુ શાવા ભૃશં ક્રુદ્ધૌ પરસ્પરમમર્ષણૌ ।
પ્રતિજગ્મતુહૃન્યોન્યં ક્રુદ્ધાવિવ ગજોત્તમૌ ॥

પર્વતઃ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં વિચચાર મહામતિઃ ।
પૂજ્યમાનો યથાન્યાંયં તેજસા સ્વેન ભારત ॥

અથ તામલભત્કન્યાં નારદઃ સૃઞ્જયાત્મજામ્ ।
ધર્મેણ વિપ્રપ્રવરઃ સુકુમારીમનિન્દિતામ્ ॥

સા તુ કન્યા યથાશાપં નારદં તં દદર્શ હ ।
પાણિગ્રહણમન્ત્રાણાં નિયોગાદેવ નારદમ્ ॥

સુકુમારી ચ દેવર્ષિ વાનરપ્રતિમાનનમ્ ।
નૈવાવમન્યત તદા પ્રીતિમત્યેવ ચાભવત્ ॥

ઉપતસ્થે ચ ભર્તારં ન ચાન્યં મનસાઽપ્યગાત્ ।
દેવં મુનીં વા યક્ષં વા પતિત્વે પતિવત્સલા ॥

તતઃ કદાચિદ્ભગવાન્પર્વતોઽનુચચાર હ ।
વનં વિરહિતં કિઞ્ચિત્તત્રાપશ્યત્સ નારદમ્ ॥

તતોઽભિવાદ્ય પ્રોવાચ નારદં પર્વતસ્તદા ।
ભવાન્પ્રસાદં કુરુતાત્સ્વર્ગાદેશાય યે પ્રભો ॥

તમુવાચ તતો દૃષ્ટ્વા પર્વતં નારદસ્તથા ।
કૃતાઞ્જલિમુપાસીનં દીનં દીનતરઃ સ્વયમ્ ॥

ત્વયાઽહં પ્રથમં શપ્તો વાનરસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ।
ઇત્યુક્તેન મયા પશ્ચાચ્છપ્તસ્તવમપિ મત્સરાત્ ॥

અદ્યપ્રભૃતિ વૈ વાસં સ્વર્ગે નાવાપ્સ્યસીતિ હ ।
તવ નૈતદ્વિસદૃશં પુત્રસ્થાને હિ મે ભવાન્ ॥

નિવર્તયેતાં તૌ શાપાવન્યોન્યેન તદા મુની ॥

શ્રીસમૃદ્ધં તદા દૃષ્ટ્વા નારદં દેવરૂપિણમ્ ।
સુકુમારી પ્રદુદ્રાવ પરપુંસવિશઙ્કયા ॥

તાં પર્વતસ્તતો દૃષ્ટ્વા પ્રદ્રવન્તીમનિન્દિતામ્ ।
અબ્રવીત્તવ ભર્તૈષ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

ઋષિઃ પરમધર્માત્મા નારદો ભગવાન્પ્રભુઃ ।
તવૈવાભેદ્યહૃદયો મા તે ભૂદત્ર સંશયઃ ॥

સાનુનીતા બહુવિધં પર્વતેન મહાત્મના । શાપદોષં ચ તં ભર્તુઃ શ્રુત્વા પ્રકૃતિમાગતા ।
પર્વતોઽથ યયૌ સ્વર્ગં નારદોઽભ્યગમદ્ગૃહાન્ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

પ્રત્યક્ષકર્તા સર્વસ્ય નારદો ભગવાનૃષિઃ ।
એષ વક્ષ્યતિ તે પૃષ્ટો યથાવૃત્તં નરોત્તમ ॥