મહાભારત · અધ્યાય 12.28

અવ્યાહરતિ રાજેન્દ્રે ધર્મપુત્રે યુધિષ્ઠિરે ।
ગુડાકેશો હૃષીકેશમભ્યભાષત પાણ્ડવઃ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

જ્ઞાતિશોકાભિસન્તપ્તો ધર્મપુત્રઃ પરન્તપઃ ।
એષ શોકાર્ણવે મગ્નસ્તમાશ્વાસય માધવ ॥

સર્વે સ્મ તે સંશયિતાઃ પુનરેવ જનાર્દન ।
અસ્ય શોકં મહાપ્રાજ્ઞ પ્રણાશયિતુમર્હસિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તુ ગોવિન્દો વિજયેન મહાત્મના ।
પર્યવર્તત રાજાનં પુણ્ડરીકેક્ષણોઽચ્યુતઃ ॥

અનતિક્રમણીયો હિ ધર્મરાજસ્ય કેશવઃ ।
બાલ્યાત્પ્રભૃતિ ગોવિન્દઃ પ્રીત્યા ચાભ્યધિકોર્જુનાત્ ॥

સમ્પ્રગૃહ્ય મહાબાહુર્ભુજં ચન્દનભૂષિતમ્ ।
શૈલસ્તમ્ભોપમં શૌરિરુવાચાભિવિનોદયન્ ॥

શુશુભે વદનં તસ્ય સુદંષ્ટ્રં ચારુલોચનમ્ ।
વ્યાકોચમિવ વિસ્પષ્ટં પઝં સૂર્યવિબોધિતમ્ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

મા કૃથાઃ પુરુષવ્યાઘ્ર શોકં ત્વં ગાત્રશોષણમ્ ।
ન હિ તે સુલભા ભૂયો યે હતાઽસ્મિન્રણાજિરે ॥

સ્વપ્નલબ્ધા યથા લાભા વિતથાઃ પ્રતિબોધને ।
તથા તે ક્ષત્રિયા રાજન્યે વ્યતીતા મહારણે ॥

સર્વે હ્યભિમુખાઃ શૂરા નિહતા રણશોભિનઃ ।
નૈષાં કશ્ચિત્પૃષ્ઠતો વા પલાયન્વા નિપાતિતઃ ॥

સર્વે ત્યક્ત્વાઽત્મનઃ પ્રાણાન્યુદ્ધ્વા વીરા મહામૃધે ।
શસ્ત્રપૂતા દિવં પ્રાપ્તા ન તાઞ્છોચિતુમર્હસિ ॥

ક્ષત્રધર્મરતાઃ શૂરા વેદવેદાઙ્ગપારગાઃ । પ્રાપ્તા વીરગતિં પુણ્યાં તાન્ન શોચિતુમર્હસિ ।
મૃતાન્મહાનુભાવાંસ્ત્વં શ્રુત્વૈવ પૃથિવીપતીન્ ॥

અત્રૈવોદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
સૃઞ્જયં પુત્રશોકાર્તં યથાઽયં નારદોઽબ્રવીત્ ॥
નારદ ઉવાચ ।

સુખદુઃખૈરહં ત્વં ચ પ્રજાઃ સર્વાશ્ચ સૃઞ્જય ।
અવિમુક્તા મરિષ્યામસ્તત્ર કા પરિદેવના ॥

મહાભાગ્યં પુરા રાજ્ઞાં કીર્ત્યમાનં મયા શૃણુ ।
ગચ્છાવધાનં નૃપતે તતો દુઃખં પ્રહાસ્યસિ ॥

મૃતાન્મહાનુભાવાંસ્ત્વં શ્રુત્વૈવ પૃથિવીપતીન્ । શમમાનય સન્તાપં શૃણુ વિસ્તરશશ્ચ મે ।
ક્રૂરગ્રહાભિશમનમાયુર્વર્ધનમુત્તમમ્ ॥

અગ્રિમાણાં ક્ષિતિભુજામુદારં ચ મનોહરમ્ ।
આવિક્ષિતં મરુત્તં ચ મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ ॥

યસ્ય સેન્દ્રાઃ સવરુણા બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ ।
દેવા વિશ્વસૃજો રાજ્ઞો યજ્ઞમીયુર્મહાત્મનઃ ॥

યઃ સ્પર્ધામાનયચ્છક્રં દેવરાજં પુરન્દરમ્ ।
શક્રપ્રિયૈષી યં વિદ્વાન્પ્રત્યાચષ્ટ બૃહસ્પતિઃ ॥

સંવર્તો યાજયામાસ યં પીડાર્થં બૃહસ્પતેઃ ॥

યસ્મિન્પ્રશાસતિ મહીં નૃપતૌ રાજસત્તમ ।
અકૃષ્ટપચ્યા પૃથિવી વિબભૌ સસ્યમાલિની ॥

આવિક્ષિતસ્ય વૈ સત્રે વિશ્વેદેવાઃ સભાસદઃ ।
મરુતઃ પરિવેષ્ટારઃ સાધ્યાશ્ચાસન્મહાત્મનઃ ॥

મરુદ્ગણ મરુત્તસ્ય યત્સોમમપિબંસ્તતઃ ।
દેવાન્મનુષ્યાન્ગન્ધર્વાનત્યરિચ્યન્ત દક્ષિણાઃ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

સુહોત્રં ચ દ્વતિથિનં મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ ।
યસ્મે હિરણ્યં વવૃષે મઘવા પરિવત્સરમ્ ॥

સત્યનામા વસુમતી યં પ્રાપ્યાસીઞ્જનાધિપમ્ ।
હિરણ્યમવહન્નદ્યસ્તસ્મિઞ્જનપદેશ્વરે ॥

મત્સ્યાન્કર્કટકાન્નક્રાન્મકરાઞ્છિંશુકાનપિ ।
નદીષ્વવાસૃજદ્રાજન્મઘવા લોકપૂજિતઃ ॥

હૈરણ્યાન્પાતિતાન્દૃષ્ટ્વા મત્સ્યાન્મકરકચ્છપાન્ ।
સહસ્રશોઽથ શતશસ્તતોઽસ્મયત વૈતિથિઃ ॥

તદ્ધિરણ્યમપર્યન્તમાવૃતં કુરુજાઙ્ગલે ।
ઈજાનો વિતતે યજ્ઞે બ્રાહ્મણેભ્યઃ સમાર્પયત્ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા । પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ।
અદક્ષિણમયજ્વાનં શ્વૈત્ય સંશામ્ય માશુચઃ ॥

અઙ્ગં બૃહદ્રથં ચૈવ મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ ।
યઃ સહસ્રં સહસ્રાણાં શ્વેતાનશ્વાનવાસૃજાત્ ॥

સહસ્રં ચ સહસ્રાણાં કન્યા હમપરિષ્કૃતાઃ ।
ઈજાનો વિતતે યજ્ઞે દક્ષિણામત્યકાલયત્ ॥

યઃ સહસ્રં સહસ્રાણાં ગજાનાં પઝમાલિનામ્ ।
ઈજાનો વિતતે યજ્ઞે દક્ષિણામત્યકાલયત્ ॥

શતં શતસહસ્રાણિ વૃષાણાં હેમમાલિનામ્ ।
ગવાં સહસ્રાનુચરં દક્ષિણામત્યકાલયત્ ॥

અઙ્ગસ્ય યજમાનસ્ય તદા વિષ્ણુપદે ગિરૌ ।
અમાદ્યદિન્દ્રઃ સોમેન દક્ષિણાભિર્દ્વિજાતયઃ ॥

યસ્ય યજ્ઞેષુ રાજેન્દ્ર શતસઙ્ખ્યેષુ વૈ પુરા ।
દેવાન્મનુષ્યાન્ગન્ધર્વાનત્યરિચ્યન્ત દક્ષિણાઃ ॥

ન જાતો જનિતા નાન્યઃ પુમાન્યઃ સમ્પ્રદાસ્યતિ ।
યદઙ્ગઃ પ્રદદૌ વિત્તં સોમસંસ્થાસુ સપ્તસુ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

શિબિમૌશીનરં ચૈવ મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ ।
ય ઇમાં પૃથિવીં સર્વાં ચર્મવત્સમવેષ્ટયત્ ॥

મહતા રથઘોષેણ પૃથિવીમનુનાદયન્ ।
એકચ્છત્રાં મહીં ચક્રે જૈત્રેણૈકરથેન યઃ ॥

યાવદસ્ય ગવાશ્વં સ્યાદારણ્યૈઃ પશુભિઃ સહ ।
તાવતીઃ પ્રદદૌ ગાઃ સ શિબિરૌશીનરોઽધ્વરે ॥

ન વોઢારં ધુરં તસ્ય કઞ્ચિન્મેને પ્રજાપતિઃ । ન ભૂતં ન ભવિષ્યં ચ સર્વરાજસુ સૃઞ્જય ।
અન્યત્રૌશીનરાચ્છૈબ્યાદ્રાજર્ષેરિન્દ્રવિક્રમાત્ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

અદક્ષિણમયજ્વાનં પુત્રં સંસ્મૃત્ય મા શુચઃ ॥

ભરતં ચૈવ દૌષ્યન્તિં મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ ।
શાકુન્તલં મહાત્માનં ભૂરિદ્રવિણતેજસમ્ ॥

યોઽબધ્નાત્રિશતં ચાશ્વાન્દેવેભ્યો યમુનામનુ ।
સરસ્વતીં વિંશતિં ચ ગઙ્ગામનુ ચતુર્દશ ॥

અશ્વમેધસહસ્રેણ રાજસૂયશતેન ચ ।
ઇષ્ટવાન્સ મહાતેજા દૌષ્યન્તિર્ભરતઃ પુરા ॥

ભરતસ્ય મહત્કર્મ સવરાજસુ પાર્થિવાઃ ।
સ્વં મર્ત્યા ઇવ બાહુભ્યાં નાનુગન્તુમશક્નુવન્ ॥

પરં સહસ્રાદ્યોઽબધ્નાદ્ધયાન્વેદીર્વિતત્ય ચ ।
સહસ્રં યત્ર પઝાનાં કણ્વાય ભરતો દદૌ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

રામં દાશરથિં ચૈવ મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ ।
યોઽન્વકમ્પત વૈ નિત્યં પ્રજાઃ પુત્રાનિવૌરસાન્ ॥

નાધનો યસ્ય વિષયે નાનર્થઃ કસ્યચિદ્ભવેત્ ।
સર્વસ્યાસીત્પિતૃસમો રામો રાજ્યં યદન્વશાત્ ॥

કાલવર્ષી ચ પર્જન્યઃ સસ્યાનિ સમપાદયત્ ।
નિત્યં સુભિક્ષમેવાસીદ્રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥

પ્રાણિનો નાપ્સુ મઞ્જન્તિ નાનર્થે પાવકોઽદહત્ ।
ન વ્યાલતો ભયં ચાસીદ્રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥

આસન્વર્ષસહસ્રિણ્યસ્તથા વર્ષસહસ્રકાઃ ।
અરોગાઃ સર્વસિદ્ધાર્થા રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥

નાન્યોન્યેન વિવાદોઽભૂત્સ્ત્રીણામપિ કુતો નૃણામ્ ।
ધર્મનિત્યાઃ પ્રજાશ્ચાસન્રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥

સન્તુષ્ટાઃ સર્વસિદ્ધાર્થા નિર્ભયાઃ સ્વૈરચારિણઃ ।
નરાઃ સત્યવ્રતાશ્ચાસન્રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥

નિત્યપુષ્પફલાશ્ચૈવ પાદપા નિરુપદ્રવાઃ ।
સર્વા દ્રોણદુઘા ગાવો રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥

સ ચતુર્દશ વર્ષાણિ વને પ્રોષ્ય મહાતપાઃ ।
દશાશ્વમેધાઞ્જારૂથ્યાનાજહાર નિરર્ગલાન્ ॥

યુવા શ્યામો લોહિતાક્ષો માતઙ્ગ ઇવ યૂથપઃ ।
આજાનુબાહુઃ સુમુખઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ ॥

દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ ।
અયોધ્યાધિપતિર્ભૂત્વા રામો રાજ્યમકારયત્ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા । પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ।
અયજ્વાનમદક્ષિણ્યં મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

ભગીરથં ચ રાજાનં મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ્ ।
યસ્યેન્દ્રો વિતતે યજ્ઞે સોમં પીત્વા મદોત્કટઃ ॥

અસુરાણાં સહસ્રાણિ બહૂનિ સુરસત્તમઃ ।
અજયદ્વાહુવીર્યેણ ભગવાન્પાકશાસનઃ ॥

યઃ સહસ્રં સહસ્રાણાં કન્યા હેમવિભૂષિતાઃ ।
ઈજાનો વિતતે યજ્ઞે દક્ષિણામત્યકાલયત્ ॥

સર્વા રથગતાઃ કન્યા રથાઃ સર્વે ચતુર્યુજઃ ।
શતંશતં રથે નાગાઃ પઝિનો હેમમાલિનઃ ॥

સહસ્રમશ્વા એકૈકં હસ્તિનં પૃષ્ઠતોઽન્વયુઃ ।
ગવાં સહસ્રમશ્વેઽશ્વે સહસ્રં ગવ્યજાવિકમ્ ॥

ઉપહ્વરે નિવસતો યસ્યાઙ્કે નિષસાદ હ ।
ગઙ્ગા ભાગીરથી તસ્માદુર્વશી ચાભવત્પુરા ॥

ભૂરિદક્ષિણમિક્ષ્વાકું યજમાનં ભગીરથમ્ ।
ત્રિલોકપથગા ગઙ્ગા દુહિતૃત્વમુપેયુષી ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

દિલીપં ચ મહાત્માનં મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ ।
પ્રસ્ય કર્માણિ ભૂરીણિ કથયન્તિ દ્વિજાતયઃ ॥

ય ઇમાં વસુસમ્પૂર્ણાં વસુધાં વસુધાધિપઃ ।
દદૌ તસ્મિન્મહાયજ્ઞે બ્રાહ્મણેભ્યઃ સમાહિતઃ ॥

યસ્યેહ યજમાનસ્ય યજ્ઞેયજ્ઞે પુરોહિતઃ ।
સહસ્રં વારણાન્હૈમાન્દક્ષિણામત્યકાલયત્ ॥

યસ્ય યજ્ઞે મહાનાસીદ્યૂપઃ શ્રીમાન્હિરણ્મયઃ ।
તે દેવાં કર્મ કુર્વાણાઃ શક્રજ્યેષ્ઠા ઉપાસત ॥

ચષાલે યસ્ય સૌવર્ણે તસ્મિન્યૂપે હિરણ્મયે ।
નનૃતુર્દેવગન્ધર્વાઃ ષટ્્સહસ્રાણિ સપ્તધા ॥

અવાદયત્તત્ર વીણાં મધ્યે વિશ્વાવસુઃ સ્વયમ્ ।
સર્વભૂતાન્યમન્યન્ત મમ વાદયતીત્યયમ્ ॥

એતદ્રાજ્ઞો દિલીપસ્ય રાજાનો નાનુચક્રિરે ।
યસ્યેભા હેમસઞ્છન્નાઃ પથિ મત્તાઃ સ્મ શેરતે ॥

રાજાનં શતધન્વાનં દિલીપં સત્યવાદિનમ્ ।
યેઽપશ્યન્સુમહાત્માનં તેઽપિ સ્વર્ગજિતો નરાઃ ॥

ત્રયઃ શબ્દા ન જીર્યન્તે દિલીપસ્ય નિવેશને ।
સ્વાધ્યાયશબ્દઃ જ્યાશબ્દઃ શબ્દો વૈ દીયતામિતિ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

માન્ધાતારં યૌવનાશ્વં મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ ।
યં દેવા મરુતો ગર્ભં પિતુઃ પાર્શ્વાદપાહરન્ ॥

સમૃદ્ધો યુવનાશ્વસ્ય જઠરે યો મહાત્મનઃ ।
પૃષદાજ્યોદ્ભવઃ શ્રીમાંસ્ત્રિલોકવિજયી નૃપઃ ॥

યં દૃષ્ટ્વા પિતુરુત્સઙ્ગે શયાનં દેવરૂપિણમ્ ।
અન્યોન્યમબ્રુવન્દેવાઃ કમયં ધાસ્યતીતિ વૈ ॥

મામેવ ધાસ્યતીત્યેવમિન્દ્રોઽથાભ્યુપપદ્યત ।
માન્ધાતેતિ તતસ્તસ્ય નામ ચક્રે શતક્રતુઃ ॥

તતસ્તુ પયસો ધારાં પુષ્ટિહેતોર્મહાત્મનઃ ।
તસ્યાસ્યે યૌવનાશ્વસ્ય પાણિરિન્દ્રસ્ય ચાસ્રવત્ ॥

તં પિવન્પાણિમિન્દ્રસ્ય શતમહ્ના વ્યવર્ધત ।
સ આસીદ્દ્વાદશસમો દ્વાદશાહેન પાર્થિવઃ ॥

તમિમં પૃથિવી સર્વા એકાહ્ના સમપદ્યત ।
ધર્માત્માનં મહાત્માનં શૂરમિન્દ્રસમં યુધિ ॥

યશ્ચાઙ્ગારં તુ નૃપતિં મરુત્તમસિતં ગયમ્ ।
અઙ્ગં બૃહદ્રથં ચૈવ માન્ધાતા સમરેઽજયત્ ॥

યૌવનાશ્વો યદાઙ્ગારં સમરે પ્રત્યયુધ્યત ।
વિસ્ફારૈર્ધનુષો દેવા દ્યૌરભેદીતિ મેનિરે ॥

યત્ર સૂર્ય ઉદેતિ સ્મ યત્ર ચ પ્રતિતિષ્ઠતિ ।
સર્વં તદ્યૌવનાશ્વસ્ય માન્ધાતુઃ ક્ષેત્રમુચ્યતે ॥

અશ્વમેધશતેનેષ્ટ્વા રાજસૂયશતેન ચ ।
અદદદ્રોહિતાન્મત્સ્યાન્બ્રાહ્મણેભ્યો વિશામ્પતે ॥

હૈરણ્યાન્યો જનોત્સેધાનાયતાન્દશયોજનમ્ ।
અતિરિક્તાન્દ્વિજાતિભ્યો વ્યભજંસ્ત્વિતરે જનાઃ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

યયાતિં નાહુષં ચૈવ મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ ।
ય ઇમાં પૃથિવીં કૃત્સ્નાં વિજિત્ય સહસાગરામ્ ॥

શમ્યાપાતેનાભ્યતીયાદ્વેદીભિશ્ચિત્રયન્મહીમ્ ।
ઈજાનઃ ક્રતુભિર્મુખ્યૈઃ પર્યગચ્છદ્વસુન્ધરામ્ ॥

ઇષ્ટ્વા ક્રતુસહસ્રેણ વાજપેયશતેન ચ ।
તર્પયામાસ વિપ્રેન્દ્રાંસ્ત્રિભિઃ કાઞ્ચનપર્વતૈઃ ॥

વ્યૂઢેનાસુરયુદ્ધેન હત્વા દૈતેયદાનવાન્ ।
વ્યભજત્પૃથિવીં કૃત્સ્નાં યયાતિર્નહુષાત્મજઃ ॥

અન્ત્યેષુ પુત્રાન્નિક્ષિપ્ય યદુદ્રુહ્યુપુરોગમાન્ ।
પુરું રાજ્યેઽભિષિચ્યાથ સદારઃ પ્રાવિશદ્વનમ્ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

અમ્બરીષં ચ નાભાગં મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ ।
યં પ્રજા વવ્રિરે પુણ્યં ગોપ્તારં નૃપસત્તમમ્ ॥

યઃ સહસ્રં સહસ્રાણાં રાજ્ઞામયુતયાજિનામ્ ।
ઈજાનો વિતતે યજ્ઞે બ્રાહ્મણેભ્યસ્ત્વમન્યત ॥

નૈતત્પૂર્વે જનાશ્ચક્રુર્ન કરિષ્યન્તિ ચાપરે ।
ઇત્યમ્બરીષં નાભાગિમન્વમોદન્ત દક્ષિણાઃ ॥

શતં રાજસહસ્રાણિ શતં રાજશતાનિ ચ ।
સર્વેઽશ્વમેધૈરીજાનાસ્તેઽન્વયુર્દક્ષિણાયનમ્ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

શશબિન્દું ચૈત્રરથં મૃતં શુશ્રુમ સૃઞ્જય ।
યસ્ય ભાર્યાસહસ્રાણાં શતમાસીન્મહાત્મનઃ ॥

સહસ્રં તુ સહસ્રાણાં યસ્યાસઞ્શાશબિન્દવાઃ ।
હિરણ્યકવચાઃ સર્વે સર્વે ચોત્તમધન્વિનઃ ॥

શતં કન્યા રાજપુત્રમેકૈકં પૃથગન્વયુઃ ।
કન્યાન્કન્યાં શતં નાગા નાગન્નાગં શતં રથાઃ ॥

રથેરથે શતં ચાશ્વા દેશજા હેમમાલિનઃ ।
અશ્વેઅશ્વે શતં ગાવો ગાન્ગાં તદ્વદજાવિકમ્ ॥

એતદ્ધનમપર્યન્તમશ્વમેધે મહામખે ।
શશબિન્દુર્મહારાજ બ્રાહ્મણેભ્યો હ્યમન્યત ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

ગયં ચાધૂર્તરજસં મૃતં શુશ્રુમ સૃઞ્જય ।
યઃ સ વર્ષશતં રાજા હુતશિષ્ટાશનોઽભવત્ ॥

યસ્મૈ વહ્નિર્વરાન્પ્રાદાત્તતો વવ્રે વરાન્ગયઃ ।
દદતો મે ક્ષયો મા ભૂદ્ધર્મે શ્રદ્ધા ચ વર્ધતામ્ ॥

મનો મે રભતાં સત્યે ત્વત્પ્રસાદાદ્ધુતાશન ।
લેભે ચ કામાંસ્તાન્સર્વાન્પાવકાદિતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

દર્શેન પૂર્ણમાસેન ચાતુર્માસ્યૈઃ પુનઃ પુનઃ ।
અયજદ્ધયમેધેન સહસ્રં પરિવત્સરાન્ ॥

શતં ગવાં સહસ્રાણિ શતમશ્વશતાનિ ચ ।
ઉત્થાયોત્થાય વૈ પ્રાદાત્સહસ્રં પરિવત્સરાન્ ॥

તર્પયામાસ સોમેન દેવાન્વિત્તૈર્દ્વિજાનપિ ।
પિતૄન્સ્વધાભિઃ કામૈશ્ચ સ્ત્રિયઃ સ્વાઃ પુરુષર્ષભ ॥

સૌવર્ણાં પૃથિવીં કૃત્વા દશવ્યામાં દ્વિરાયતામ્ ।
દક્ષિણામદદદ્રાજા વાજિમેધે મહાક્રતૌ ॥

યાવત્યઃ સિકતા રાજન્ગઙ્ગાયાં પુરુષર્ષભ ।
તાવતીરેવ ગાઃ પ્રાદાદાધૂર્તરજસો ગયઃ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

રન્તિદેવં ચ સાન્કૃત્યં મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ ।
સમ્યગારાધ્ય યઃ શક્રાદ્વરં લેભે મહાતપાઃ ॥

અન્નં ચ નો બહુ ભવેદતિથીંશ્ચ લભેમહિ ।
શ્રદ્ધા ચ નો મા વ્યગમન્મા ચ યાચિષ્મ કઞ્ચન ॥

ઉપાતિષ્ઠન્ત પશવઃ સ્વયં તં સંશિતવ્રતમ્ ।
ગ્રામ્યારણ્યા મહાત્માનં રન્તિદેવં યશસ્વિનમ્ ॥

મહાનદી ચર્મરાશેરુત્ક્લેદાત્સસૃજે યતઃ ।
તતશ્ચર્મણ્વતીત્યેવં વિખ્યાતા સા મહાનદી ॥

બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ નિષ્કાન્સદસિ પ્રતતે નૃપઃ ।
તુભ્યન્તુભ્યં નિષ્કમિતિ યદા ક્રોશન્તિ વૈ દ્વિજાઃ ॥

સહસ્રં તુભ્યમિત્યુક્ત્વા બ્રાહ્મણાન્સમ્પ્રપદ્ય તે ॥

અન્વાહાર્યોપકરણં દ્રવ્યોપકરણં ચ યત્ । ઘટાઃ પાત્ર્યઃ કટાહાનિ સ્થાલ્યશ્ચ પિઠરાણિ ચ ।
નાસીત્કિઞ્ચિદસૌવર્ણં રન્તિદેવસ્ય ધીમતઃ ॥

સાન્કૃતે રન્તિદેવસ્ય યાં રાત્રિમવસન્ગૃહે ।
આલભ્યન્ત શતં ગાવઃ સહસ્રાણિ ચ વિંશતિઃ ॥

તત્ર સ્મ સૂદાઃ ક્રોશન્તિ સુમૃષ્ટમણિકુણ્ડલાઃ ।
સૂપં ભૂયિષ્ઠમશ્નીધ્વં નાદ્ય માંસં યથા પુરા ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

સગરં ચ મહાત્માનં મૃતં શુશ્રુમ સૃઞ્જય ।
ઐક્ષ્વાકં પુરુષવ્યાઘ્રમતિમાનુષવિક્રમમ્ ॥

ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ યં યાન્તમનુજગ્મિરે ।
નક્ષત્રરાજં વર્ષાન્તે વ્યભ્રે જ્યોતિર્ગણા ઇવ ॥

એકચ્છત્રા મહી યસ્ય પ્રતાપાદભવત્પુરા ।
યોઽશ્વમેધસહસ્રેણ તર્પયામાસ દેવતાઃ ॥

યઃ પ્રાદાત્કનકસ્તમ્ભં પ્રાસાદં સર્વકાઞ્ચનમ્ ।
પૂર્ણં પઝદલાક્ષીણાં સ્ત્રીણાં શયનસન્કુલમ્ ॥

દ્વિજાતિભ્યોઽનુરૂપેભ્યઃ કામાંશ્ચ વિવિધાન્બહૂન્ ।
યસ્યાદેશેન તદ્વિત્તં વ્યભજન્ત દ્વિજાતયઃ ॥

ખાનયામાસ યઃ કોપાત્પૃથિવીં સાગરાઙ્કિતામ્ ।
યસ્ય નામ્ના સમુદ્રશ્ચ સાગરત્વમુપાગતઃ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

રાજાનં ચ પૃથું વૈન્યં મૃતં શુશ્રુમ સૃઞ્જય ।
યમભ્યષિઞ્ચન્સમ્ભૂયઃ મહારણ્યે મહર્ષયઃ ॥

પ્રથયિષ્યતિ વૈ લોકાન્પૃથુરિત્યેવ શબ્દિતઃ ।
ક્ષતાદ્યો વૈ ત્રાયતીતિ સ તસ્માત્ક્ષત્રિયઃ સ્મૃતઃ ॥

પૃથું વૈન્યં પ્રજા દૃષ્ટ્વા રક્તાસ્મેતિ યદબ્રુવન્ ।
તતો રાજેતિ નામાસ્ય અનુરાગાદજાયત ॥

અકૃષ્ટપચ્યા પૃથિવી પુટકેપુટકે મધુ ।
સર્વા દ્રોણદુઘા ગાવો વૈન્યસ્યાસન્પ્રશાસતઃ ॥

અરોગાઃ સર્વસિદ્ધાર્થા મનુષ્યા અકુતોભયાઃ ।
યથાઽભિકામમવસન્ક્ષેત્રેષુ ચ ગૃહેષુ ચ ॥

આપસ્તસ્તમ્ભિરે ચાસ્ય સમુદ્રમભિયાસ્યતઃ ।
શૈલાશ્ચાપાદ્વ્યદીર્યન્ત ધ્વજભઙ્ગશ્ચ નાભવત્ ॥

હૈરણ્યાંસ્ત્રિનરોત્સેધાન્પર્વતાનેકવિંશતિમ્ ।
બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ રાજા યોશ્વમેધે મહામખે ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા ।
પુત્રાત્પુણ્યતરશ્ચૈવ મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ॥

કિં વા તૂષ્ણીં ધ્યાયસે સૃઞ્જય ત્વં ન મે રાજન્વાચિમમાં શૃણોપિ ।
ન ચેન્મોઘં વિપ્રલપ્તં મમેદં પથ્યં મુમૂર્ષોરિવ સુપ્રયુક્તમ્ ॥
સૃઞ્જય ઉવાચ ।

શૃણોમિ તે નારદ વાચમેનાં વિચિત્રાર્થાં સ્રજમિવ પુણ્યગન્ધામ્ ।
રાજર્ષીણાં પુણ્યકૃતાં મહાત્મનાં કીર્ત્યા યુક્તાનાં શોકનિર્નાશનાર્થામ્ ॥

ન તે મોઘં વિપ્રલપ્તં મહર્ષે દૃષ્ટ્વૈવાહં નારદ ત્વાં વિશોકઃ ।
શુશ્રૂષે તે વચનં બ્રહ્મવાદિ ન્ન તે તૃપ્યામ્યમૃતસ્યેવ પાનાત્ ॥

અમોઘદર્શિન્મમ ચેત્પ્રસાદં સન્તાપદગ્ધસ્ય વિભો પ્રકુર્યાઃ ।
સુતસ્ય સઞ્જીવનમદ્ય મે સ્યા ત્તવ પ્રસાદાત્સુતસઙ્ગમાપ્નુયામ્ ॥
નારદ ઉવાચ ।

યસ્તે પુત્રઃ શયિતોયં વિજાતઃ સ્વર્ણષ્ઠીવી યમદાત્પર્વતસ્તે ।

પુનસ્તં તે પુત્રમહં દદામિ હિરણ્યનાભં વર્ષસબસ્રિણં ચ ॥