મહાભારત · અધ્યાય 12.278

બહૂનાં યજ્ઞતપસામેકાર્થાનાં પિતામહ ।
ધર્માર્થં ન સુખાર્થાર્થં કથં યજ્ઞઃ સમાહિતઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્ર તે વર્તયિષ્યામિ નારદેનાનુકીર્તિતમ્ ।
ઉઞ્છવૃત્તેઃ પુરાવૃત્તં યજ્ઞાર્થે બ્રાહ્મણસ્ય ચ ॥
નારદ ઉવાચ ।

રાષ્ટ્રે ધર્મોત્તરે શ્રેષ્ઠે વિદર્ભેષ્વભવદ્દ્વિજઃ ।
ઉઞ્છવૃત્તિરૃષિઃ કશ્ચિદ્યજ્ઞં યષ્ટું સમાદધે ॥

શ્યામાકમશનં તત્ર સૂર્યપર્ણી સુવર્ચલા ।
તિક્તં ચ વિરસં શાકં તપસા સ્વાદુતાં ગતમ્ ॥

ઉપગમ્ય વને પૃથ્વીં સર્વભૂતાવિહિંસયા ।
અપિ મૂલફલૈરિષ્ટો યજ્ઞઃ સ્વર્ગ્યઃ પરન્તપ ॥

તસ્ય ભાર્યા વ્રતકૃશા શુચિઃ પુષ્કરમાલિની ।
યજ્ઞપત્ની સમાનીતા સત્યેનાનુવિધીયતે ॥

સા તુ શાપપરિત્રસ્તા તત્સ્વભાવાનુર્તિની ।
માયૂરજીર્ણપર્ણાનાં વસ્ત્રં તસ્યાશ્ચ વર્ણિતમ્ ॥

અકામયા કૃતસ્તત્ર યજ્ઞો હોત્રનુમાર્ગતઃ ।
શુકસ્ય પુનરાજાતિરવધ્યાનાદધર્મવત્ ॥

તસ્મિન્વને સમીપસ્થો મૃગોઽભૂત્સહચારિકઃ ।
વચોભિરબ્રવીત્સત્યં ત્વયેદં દુષ્કૃતં કૃતમ્ ॥

યદિ મન્ત્રાઙ્ગહીનોઽયં યજ્ઞો ભવતિ વૈકૃતઃ ।
મા ભોઃપ્રક્ષિપ હોત્રે ત્વં ગચ્છ સ્વર્ગમતન્દ્રિતઃ ॥

તતસ્તુ યજ્ઞે સાવિત્રી સાક્ષાત્તં સન્ન્યમન્ત્રયત્ ।
નિમન્ત્રયન્તી પ્રત્યુક્તા ન હન્યાં સહવાસિનમ્ ॥

એવમુક્ત્વા નિવૃત્તા સા પ્રવૃત્તા યજ્ઞપાવકાત્ ।
કિન્નુ દુશ્ચરિતં યજ્ઞે દિદૃક્ષુઃ સા રસાતલમ્ ॥

સ તુ બદ્ધાઞ્જલિં સત્યમયાચદ્ધરિણઃ પુનઃ ।
સત્યેન સ પરિષ્વજ્ય સન્દિષ્ટો ગમ્યતામિતિ ॥

તતઃ સ હરિણો ગત્વા પદાન્યષ્ટૌ ન્યવર્તત ।
સાધુ હિંસય માં સત્ય હતો યાસ્યામિ સદ્ગદિતમ્ ॥

પશ્ય હ્યપ્સરસો દિવ્યા મયા દત્તેન ચક્ષુષા ।
વિમાનાનિ વિચિત્રાણિ ગન્ધર્વાણાં મહાત્મનામ્ ॥

તતઃ સ સુચિરં દૃષ્ટ્વા સ્પૃહાલગ્નેન ચક્ષુષા ।
મૃગમાલોક્ય હિંસાયાં સ્વર્ગવાસં સમર્થયત્ ॥

સ તુ ધર્મો મૃગો ભૂત્વા બહુવર્ષોષિતો વને ।
તસ્ય નિષ્કૃતિમાધત્ત ન ત્વસૌ યજ્ઞસંવિધિઃ ॥

તસ્ય તેનાનુભાવેન મૃગહિંસાત્મનસ્તદા ।
તપો મહત્સમુચ્છિન્નં તસ્માદ્ધિંસા ન યજ્ઞિયા ॥

તતસ્તં ભગવાન્ધર્મો યજ્ઞં યાજયત સ્વયમ્ ।
સમાધાનં ચ ભાર્યાયા લેભે સ તપસા પરમ્ ॥

અહિંસા પરો ધર્મો હિંસાધર્મસ્તથા હિતઃ ।
સત્યં તેઽહં પ્રવક્ષ્યામિ નો ધર્મઃ સત્યવાદિનામ્ ॥