મહાભારત · અધ્યાય 12.264

વિનીય દુઃખમબલા સાઽત્મનૈવાયતેક્ષણા ।
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા તમેવાવર્જિતા તદા ॥

ત્વયા સૃષ્ટા કથં નારી માદૃશી વદતાં વર ।
રૌદ્રકર્માભિજાયેત સર્વપ્રાણિભયન્કરી ॥

વિભેમ્યહમધર્મસ્ય ધર્મ્યમાદિશ કર્મ મે ।
ત્વં માં ભીતામવેક્ષસ્વ શિવેનેશ્વરચક્ષુષા ॥

બાલાન્વૃદ્ધાન્વયસ્થાંશ્ચ ન હરેયમનાગસઃ ।
પ્રાણિનઃ પ્રાણિનામીશ નમસ્તેઽસ્તુ પ્રસીદ મે ॥

પ્રિયાન્પુત્રાન્વયસ્યાંશ્ચ ભ્રાતૄન્માતૄઃ પિતૃનપિ ।
અપધ્યાસ્યન્તિ યદ્યેવં મૃતાસ્તેભ્યો વિભેમ્યહમ્ ॥

કૃપણાશ્રુપરિક્લેદો દહેન્માં શાશ્વતીઃ સમાઃ ।
તેભ્યોઽહં બલવદ્ભીતા શરણં ત્વામુપાગતા ॥

યમસ્ય ભવને દેવ પાત્યન્તે પાપકર્મિણઃ ।
પ્રસાદયે ત્વાં વરદ પ્રસાદં કુરુ મે પ્રભો ॥

એતદિચ્છામ્યહં કામં ત્વત્તો લોકપિતામહ ।
ઇચ્છેયં ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ તપસ્તપ્તું મહેશ્વર ॥
પિતામહ ઉવાચ ।

ત્વં હિં સંહારબુદ્ધ્યા મે ચિન્તિતા રુષિતેન ચ ।
તસ્માત્સંહર સર્વાસ્ત્વં પ્રજા મા ચ વિચારય ॥

એતદેવમવશ્યં હિ ભવિતા નૈતદન્યથા ।
ક્રિયતામનવદ્યાઙ્ગિ યથોક્તં મદ્વચોઽનઘે ॥

એવમુક્તા મહાબાહો મૃત્યુઃ પરપુરઞ્જય ।
ન વ્યાજહાર તસ્થૌ ચ પ્રહ્વા ભગવદુન્મુખી ॥

પુનઃ પુનરથોક્તા સા ગતસત્ત્વેવ ભામિની ।
તૂષ્ણીમાસીત્તતો દેવો લોકાનામીશ્વરેશ્વરઃ ॥

પ્રસસાદ કિલ બ્રહ્મા સ્વયમેવાત્મનાઽત્મનિ ।
સ્મયમાનશ્ચ લોકેશો લોકાન્સર્વાનવૈક્ષત ॥

નિવૃત્તરોષે તસ્મિંસ્તુ ભગવત્યપરાજિતે ।
સા કન્યાઽથ જગામાસ્ય સમીપાદિતિ નઃશ્રુતમ્ ॥

અપસૃત્યાપ્રતિશ્રુત્ય પ્રજાસંહરણં તદા ।
ત્વરમાણેવ રાજેન્દ્ર મૃત્યુર્ધેનુકમભ્યગાત્ ॥

સા તત્ર પરમં દેવી તપોઽચરત દુશ્ચરમ્ ।
સમા હ્યેકપદે તસ્થૌ દશપદ્માનિ પઞ્ચ ચ ॥

તાં તથા કુર્વતીં તત્ર તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ ।
પુનરેવ મહાતેજા બ્રહ્મા વચનમબ્રવીત્ ॥

કુરુષ્વ મે વચો મૃત્યો તદનાદૃત્ય સત્વરા ।
તથૈવૈકપદે તાત પુનરન્યાનિ સપ્ત સા ॥

તસ્થૌ પદ્માનિ ષટ્ ચૈવ પઞ્ચ દ્વે ચૈવ માનદ ।
ભૂયઃ પદ્માયુતં તાત મૃગૈઃ સહ ચચાર સા ॥

દ્વે ચાયુતે નરશ્રેષ્ઠ વાય્વાહારા મહામતે ।
પુનરેવ તતો રાજન્મૌનમાતિષ્ઠદુત્તમમ્ ॥

અપ્સુ વર્ષસહસ્રાણિ સપ્ત ચૈકં ચ પાર્થિવ ।
તતો જગામ સા કન્યા કૌશિકીં નૃપસત્તમ ॥

તત્ર વાયુજલાહારા ચચાર નિયમં પુનઃ ।
તતો યયૌ મહાભાગા ગઙ્ગાં મેરું ચ કેવલમ્ ॥

તસ્થૌ દાર્વિવ નિશ્ચેષ્ટા પ્રજાનાં હિતકામ્યયા ।
તતો હિમવતો મૂર્ધ્નિં યત્ર દેવાઃ સમીજિરે ॥

તત્રાઙ્ગુષ્ઠેન રાજેન્દ્ર નિખર્વમચરત્તપઃ ।
તસ્થૌ પિતામહં ચૈવ તોષયામાસ યત્નતઃ ॥

તતસ્તામબ્રવીત્તત્ર લોકાનાં પ્રપિતામહઃ ।
કિમિદં વર્તસે પુત્રિ ક્રિયતાં મમ તદ્વચઃ ॥

તતોઽબ્રવીત્પુનર્મૃત્યુર્ભગવન્તં પિતામહમ્ ।
ન હરેયં પ્રજા દેવ પુનસ્ત્વાઽહં પ્રસાદયે ॥

તામધર્મભયાદ્ભીતાં પુનરેવ પ્રયાચતીમ્ ।
તદાઽબ્રવીદ્દેવદેવો નિગૃહ્યેદં વચસ્તતઃ ॥

અધર્મો નાસ્તિ તે મૃત્યો સંયચ્છેમાઃ પ્રજાઃ શુભે ।
મયાઽપ્યુક્તં મૃષા ભદ્રે ભવિતા નેહ કિઞ્ચન ॥

ધર્મઃ સનાતનશ્ચ ત્વામિહૈવાનુપ્રવેક્ષ્યતિ ।
અહં ચ વિબુધાશ્ચૈવ ત્વદ્ધિતે નિરતાઃ સદા ॥

ઇમન્યં ચ તે કામં દદાનિ મનસેપ્સિતમ્ ।
ન ત્વાં દોષેણ યાસ્યન્તિ વ્યાધિસમ્પીડિતાઃ પ્રજાઃ ॥

પુરુષેષુ ચ રૂપેણ પુરુષસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ।
સ્ત્રીષુ સ્ત્રીરૂપિણી ચૈવ તૃતીયેષુ નપુંસકમ્ ॥

સૈવમુક્તા મહારાજ કૃતાઞ્જલિરુવાચ હ ।
પુનરેવ મહાત્માનં નેતિ દેવેશમવ્યયમ્ ॥

તામબ્રવીત્તદા દેવો મૃત્યો સંહર માનવાન્ ।
અધર્મસ્તે ન ભવિતા યથા ધ્યાસ્યામ્યહં શુભે ॥

ત્વં હિ શક્તા ચ યુક્તા ચ પૂર્વોત્પન્ના ચ ભામિનિ ।
અનુશિષ્ટા ચ નિર્દોષા તસ્માત્ત્વં કુરુ મે મતમ્ ॥

યાનશ્રુબિન્દૂન્પતિતાનપશ્યં યે પાણિભ્યાં ધારિતાસ્તે પુરસ્તાત્ ।
તે વ્યાધયો માનવાન્ઘોરરૂપાઃ પ્રાપ્તે કાલે પીડયિષ્યન્તિ મૃત્યો ॥

સર્વેષાં ત્વં પ્રાણિનામન્તકાલે કામક્રોધૌ સહિતૌ યોજયેથાઃ ।
એવં ધર્મસ્ત્વામુપૈષ્યત્યમોઘો ન ચાધર્મં લપ્સ્યસે તુલ્યવૃત્તિઃ ॥

એવં ધર્મં પાલયિષ્યસ્યથો ત્વં ન ચાત્માનં મઞ્જયિષ્યસ્યધર્મે ।
તસ્માત્કામં રોચયાભ્યાગતં ત્વં સા ત્વં સાધો સંહરસ્વેહ જન્તૂન્ ॥

સા વૈ તદા મૃત્યુસઞ્જ્ઞા કૃતાસ્ત્રી શાપાદ્ભીતા બાઢમિત્યબ્રવીત્તમ્ ।
અથો પ્રાણાન્પ્રાણિનામન્તકાલે કામક્રોધૌ પ્રાપ્ય નિત્યં નિહન્તિ ॥

મૃત્યોર્યે તે વ્યાધયશ્ચાશ્ચુપાતા મનુષ્યાણાં યુજ્યતે યૈઃ શરીરમ્ ।
સર્વેષાં વૈ પ્રાણિનાં પ્રાણનાન્તે તસ્માચ્છોકં મા કૃથા બુદ્ધ્ય બુદ્ધ્યા ॥

સર્વે દેવાઃ પ્રાણિનાં પ્રાણનાન્તે ગત્વા વૃત્તાઃ સન્નિવૃત્તાસ્તથૈવ ।
એવં સર્વે માનવાઃ પ્રાણનાન્તે ગત્વા વૃત્તા દેવવદ્રાજસિંહ ॥

વાયુર્ભીમો ભીમનાદો મહૌજાઃ સર્વેષાં ચ પ્રાણિનાં પ્રાણભૂતઃ ।
અનાવૃત્તિર્દેહિનાં દેહપાતે તસ્માદ્વાયુર્દેવદેવો વિશિષ્ટઃ ॥

સર્વે દેવા મર્ત્યસઞ્જ્ઞાવિશિષ્ટાઃ સર્વે મર્ત્યા દેવસઞ્જ્ઞાવિશિષ્ટાઃ ।
તસ્માત્પુત્રં મા શુચો રાજસિંહ પુત્રઃ સ્વર્ગં પ્રાપ્યતે મોદતે હે ॥

એવં મૃત્યુર્દેવસૃષ્ટા પ્રજાનાં પ્રાપ્તે કાલે સંહરન્તી યથાવત્ ।
તસ્યાશ્ચૈવ વ્યાધયસ્તેઽશ્રુપાતાઃ પ્રાપ્તે કાલે સંહરન્તીહ જન્તૂન્ ॥