મહાભારત · અધ્યાય 12.263

પ્રજાસર્ગનિમિત્તં મે કાર્યવત્તામિમાં પ્રભો ।
વિદ્ધિ સૃષ્ટાસ્ત્વયા હીમા મા કુપ્યાસાં પિતામહ ॥

તવ તેજોગ્નિના દેવ પ્રજા દહ્યન્તિ સર્વશઃ ।
તા દૃષ્ટ્વા મમ કારુણ્યં મા કુપ્યાસાં જગત્પ્રભો ॥
પ્રજાપતિરુવાચ ।

ન કુપ્યે ન ચ મે કામો નભવેયુઃ પ્રજા ઇતિ ।
લાઘવાર્થં ધરણ્યાસ્તુ તતઃ સંહાર ઇષ્યતે ॥

ઇયં હિ માં સદા દેવી ભારાર્તા સમચોદયત્ ।
સંહારાર્થં મહાદેવ ભારેણાપ્સુ નિમજ્જતી ॥

યદાઽહં નાધિગચ્છામિ બુદ્ધ્યા બહુ વિચારયન્ ।
સંહારમાસાં વૃદ્ધાનાં તતો માં ક્રોધ આવિશત્ ॥
સ્થાણુરુવાચ ।

સંહારાત્ત્વં નિવર્તસ્ય મા ક્રુધો વિવુધેશ્વર ।
મા પ્રજાઃ સ્થાવરં ચૈવ જઙ્ગમં ચ વ્યનીનશઃ ॥

પલ્વલાનિ ચ સર્વાણિ સર્વં ચૈવ તૃણીલપમ્ ।
સ્થાવરં જઙ્ગમં ચૈવ ભૂતગ્રામં ચતુર્વિધમ્ ॥

અકાલે ભસ્મસાદ્ભૂતં જગત્સર્વમુપપ્લુતમ્ ।
પ્રસીદ ભગવન્સાધો વર એષ વૃતો મયા ॥

નષ્ટા ન પુનરેષ્યન્તિ પ્રજા હ્યેતાઃ કથઞ્ચન ।
તસ્માન્નિવર્તતામેતત્તેન સ્વેનેવ તેજસા ॥

ઉપાયમન્યં સમ્પશ્ય ભૂતાનાં હિતકામ્યયા ।
યથામી જન્તવઃ સર્વે ન દહ્યેરન્પિતામહ ॥

અભાવં હિ ન ગચ્છેયુરુત્સન્નપ્રજનાઃ પ્રજાઃ । પુત્રત્વેનાનુસન્કલ્પ્યે તદાઽહં તપ્ય દાનવૈઃ ।
અધિદૈવે નિયુક્તોસ્મિ ત્વયા લોકહિતેપ્સુના ॥

ત્વદ્ભવં હિ જગન્નાથ એતત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
પ્રસાદ્ય ત્વાં મહાદેવ યાચામ્યાવૃત્તિજાઃ પ્રજાઃ ॥
નારદ ઉવાચ ।

શ્રુત્વા તુ વચનં દેવઃ સ્થાણોર્નિયતવાઙ્ભનાઃ ।
તેજસ્તત્સન્નિજગ્રાહ પુનરેવાન્તરાત્મનિ ॥

તતોઽગ્નિમુપસન્ગૃહ્ય ભગવાઁલ્લોકપૂજિતઃ ।
પ્રવૃત્તિં ચ નિવૃત્તિં ચ કલ્પયામાસ વૈ પ્રભુઃ ॥

ઉપસંહરતસ્તસ્ય તમગ્નિં રોષજં તદા ।
પ્રાદુર્બભૂવ વિશ્વેભ્યઃ ખેભ્યો નારી મહાત્મનઃ ॥

કૃષ્ણરક્તામ્બરધરા કૃષ્ણનેત્રતલાન્તરા ।
દિવ્યકુણ્ડલસમ્પન્ના દિવ્યાભરણભૂષિતા ॥

સા વિનિઃસૃત્ય વૈ ખેભ્યો દક્ષિણામાશ્રિતા દિશમ્ ।
દદૃશાતે ચ તાં કન્યાં દેવૌ વિશ્વેશ્વરાવુભૌ ॥

તામાહૂય તદા દેવો લોકાનામાદિરીશ્વરઃ ।
મૃત્યો ઇતિ મહીપાલ જહિ ચેમાઃ પ્રજા ઇતિ ॥

ત્વં હિ સંહારબુદ્ધ્યા મે ચિન્તિતા રુષિતેન ચ ।
તસ્માત્સંહર સર્વાસ્ત્વં પ્રજાઃ સજડપણ્ડિતાઃ ॥

અવિશેષેણ ચૈવ ત્વં પ્રજાઃ સંહર કામિનિ ।
મમ ત્વં હિ નિયોગેન શ્રેયઃ પરમવાપ્સ્યસિ ॥

એવમુક્તા તુ યા દેવી મૃત્યુઃ કમલમાલિની ।
પ્રદધ્યૌ દુઃખિતા બાલા સાશ્રુપાતમતીવ ચ ॥

પાણિભ્યાં ચૈવ જગ્રાહ તાન્યશ્રૂણિ જનેશ્વરઃ ।
માનવાનાં હિતાર્થાય યયાચે પુનરેવ હ ॥