મહાભારત · અધ્યાય 12.260

હૃદિ કામદ્રુમશ્ચિત્રો મોહસઞ્ચયસમ્ભવઃ ।
ક્રોધમાનમહાસ્કન્ધો વિવિત્સાપરિવેષણઃ ॥

તસ્ય ચાજ્ઞાનમાધારઃ પ્રમાદઃ પરિષેચનમ્ ।
સોઽભ્યસૂયાપલાશો હિ પુરા દુષ્કૃતસારવાન્ ॥

સમ્મોહચિન્તાવિટપઃ શોકશાખો ભયાઙ્કુરઃ ।
મોહનીભિઃ પિપાસાભિર્લતાભિરનુવેષ્ટિતઃ ॥

ઉપાસતે મહાવૃક્ષં સુલુબ્ધાસ્તત્ફલેપ્સવઃ ।
આયતૈઃ સંયુતાઃ પાશૈઃ ફલદં પરિવેષ્ટ્ય તમ્ ॥

યસ્તાન્પાશાન્વશે કૃત્વા તં વૃક્ષમપકર્ષતિ ।
ગતઃ સ દુઃખયોરન્તં જરામરણયોર્દ્વયોઃ ॥

સંરોહત્યકૃતપ્રજ્ઞઃ સસત્વો હન્તિ પાદપમ્ ।
સ તમેવાહતો હન્તિ વિષં ગ્રસ્તમિવાતુરમ્ ॥

તસ્યાનુગતમૂલસ્ય મૂલમુદ્ભિયતે બલાત્ ।
યોગપ્રસાદાત્કૃતિના સામ્યેન પરમાસિના ॥

એવં યો વેદ કામસ્ય કેવલં પરિસર્પણમ્ ।
એતચ્ચ કામશાસ્ત્રસ્ય સુદુઃખાન્યતિવર્તતે ॥

શરીરં પુરમિત્યાહુઃ સ્વામિની બુદ્ધિરિષ્યતે ।
તત્ર બુદ્ધેઃ શરીરસ્થં મનો નામાર્થચિન્તકમ્ ॥

ઇન્દ્રિયાણિ જનાઃ પૌરાસ્તદર્થં તુ પરા કૃતિઃ । તત્ર દ્વૌ દારુણૌ દોષૌ તમો નામ રજસ્તથા ।
તદર્થમુપજીવન્તિ પૌરાઃ સહ પુરેશ્વરૈઃ ॥

અદ્વારેણ તમેવાર્થં દ્વૌ દોષાવુપજીવતઃ ।
તત્ર બુદ્ધિર્હિ દુર્ધર્ષા મનઃ સાધર્મ્યમુચ્યતે ॥

પૌરાશ્ચાપિ મનસ્તૃપ્તાસ્તેષામપિ ચલા સ્થિતિઃ ।
યદર્થં બુદ્ધિરધ્યાસ્તે સોઽનર્થઃ પરિષીદતિ ॥

પૌરમન્ત્રવિયુક્તાયાઃ સોઽર્થઃ સંસીદતિ ક્રમાત્ ।
યદર્થં પૃથગધ્યાસ્તે મનસ્તત્પરિષીદતિ ॥

પૃથગ્ભૂતં મનો બુદ્ધ્યા મનો ભવતિ કેવલમ્ ।
તત્રૈનં વિકૃતં શૂન્યં રજઃ પર્યવતિષ્ઠતે ॥

તન્મનઃ કુરુતે સખ્યં રજસા સહ સન્ગતમ્ ।
તં ચાદાય જનં પૌરં રજસે સમ્પ્રયચ્છતિ ॥