મહાભારત · અધ્યાય 12.259

શરીરાદ્વિપ્રમુક્તં હિ સૂક્ષ્મભૂતં શરીરિણમ્ ।
કર્મભિઃ પરિપશ્યન્તિ શાસ્ત્રોક્તૈઃ શાસ્ત્રચેતસઃ ॥

યથા મરીચ્યઃ સહિતાશ્ચરન્તિ ગચ્છન્તિ તિષ્ઠન્તિ ચ દૃશ્યમાનાઃ ।
દેહૈર્વિમુક્તાનિ વરન્તિ લોકાં સ્તથૈવ સત્વાન્યતિમાનુષાણિ ॥

પ્રતિરૂપં યથૈવાપ્સુ તાવત્સૂર્યસ્ય લક્ષ્યતે ।
સત્વવાંસ્તુ તથા સત્વં પ્રતિરૂપં સ પશ્યતિ ॥

તાનિ સૂક્ષ્માણિ સત્વાનિ વિમુક્તાનિ શરીરતઃ ।
તેન તત્વેન તત્વજ્ઞાઃ પશ્યન્તિ નિયતેન્દ્રિયાઃ ॥

સ્વપતાં જાગ્રતાં ચૈષ સર્વેષામાત્મચિન્તિતમ્ ।
પ્રધાનાદ્વૈધયુક્તાનાં દહ્યતે કર્મજં રજઃ ॥

યથાઽહનિ તથા રાત્રૌ યથા રાત્રૌ તથાઽહનિ ।
વશે તિષ્ઠતિ સત્વાત્મા સતતં યોગયોગિનામ્ ॥

તેષાં નિત્યં સદા નિત્યો ભૂતાત્મા સતતં ગુણૈઃ ।
સપ્તભિસ્ત્વન્વિતઃ સૂક્ષ્મૈશ્ચરિષ્ણુરજરામરઃ ॥

મનોવુદ્ધિપરાભૂતઃ સ્વદેહપરદેહવિત્ ।
સ્વપ્નેષ્વપિ ભવત્યેષ વિજ્ઞાતા સુખદુઃખયોઃ ॥

તત્રાપિ લભતે દુઃખં તત્રાપિ લભતે સુખમ્ ।
કામં ક્રોધં ચ તત્રાપિ કૃત્વા વ્યસનમૃચ્છતિ ॥

પ્રીણિતશ્ચાપિ ભવતિ મહતોઽર્થાનવાપ્ય હિ ।
કરોતિ પુણ્યં તત્રાપિ જાગ્રન્નિવ ચ પશ્યતિ ॥

સદોષ્માન્તર્ગતશ્ચાપિ ગર્ભત્વં સમુપેયિવાન્ ।
દશ માસાન્વસન્કુક્ષૌ નૈષોઽન્નમિવ જીર્યતે ॥

તમેતમતિતેજોંશં ભૂતાત્માનં હૃદિ સ્થિતમ્ ।
તમોરજોભ્યામાવિષ્ટા નાનુપશ્યન્તિ મૂર્તિષુ ॥

યોગશાસ્ત્રપરા ભૂત્વા સ્વમાત્માનં પરીપ્સવઃ । તમોરજોભ્યાં નિર્મુક્તાસ્તં પ્રપશ્યન્તિ મૂર્તિષુ ।
અનુચ્છ્વાસાન્યમૂર્તાનિ યાનિ વજ્રોપમાન્યપિ ॥

પૃથગ્ભૂતેષુ સૃષ્ટેષુ ચતુર્ષ્વાશ્રમકર્મસુ ।
સમાધૌ યોગમેવૈતચ્છાણ્ડિલ્યઃ સમમબ્રવીત્ ॥

વિદિત્વા સપ્તસૂક્ષ્માણિ ષડઙ્ગં ચ મહેશ્વરમ્ ।
પ્રધાનવિનિયોગજ્ઞઃ પરં બ્રહ્માનુપશ્યતિ ॥