મહાભારત · અધ્યાય 12.258

દ્વન્દ્વાસિ મોક્ષજિજ્ઞાસુરર્થધર્માનુતિષ્ઠતઃ ।
વક્રા ગુણવતા શિષ્યઃ શ્રાવ્યઃ પૂર્વમિદં મહત્ ॥

આકાશં મારુતો જ્યોતિરા--પૃથ્વી ચ પઞ્ચમી ।
ભાવાભાવૌ ચ કાલશ્ચ સર્વભૂતેષુ પઞ્ચસુ ॥

અન્તરાત્મકમાકાશં તન્મયં શ્રોત્રમિન્દ્રિયમ્ ।
તસ્ય શબ્દં ગુણં વિદ્યાન્મુનિઃ શાસ્ત્રવિધાનવિત્ ॥

ચરણં મારુતાત્મેતિ પ્રાણાપાનૌ ચ તન્મયૌ ।
સ્પર્શનં ચેન્દ્રિયં વિદ્યાત્તથા સ્પર્શં ચ તન્મયમ્ ॥

તાપઃ પાકઃ પ્રકાશશ્ચ જ્યોતિશ્ચક્ષુશ્ચ તન્મયમ્ ।
તસ્ય રૂપં ગુણં વિદ્યાત્તમોનાશકમાત્મવાન્ ॥

પ્રક્લેદો દ્રવતા સ્નેહ ઇત્યપામુપદિશ્યતે । [અસૃઙ્ભજ્જા ચ યચ્ચાન્યત્સ્નિગ્ધં વિદ્યાત્તદાત્મકમ્ ॥ ]
રસનં ચેન્દ્રિયં જિહ્વા રસશ્ચાપાં ગુણો મતઃ ॥

સન્ઘાતઃ પાર્થિવો ધાતુરસ્થિદન્તનખાનિ ચ ।
શ્મશ્ચુ રોમ ચ કેશાશ્ચ સિરા સ્નાયુ ચ ચર્મ ચ ॥

ઇન્દ્રિયં ઘ્રાણસઞ્જ્ઞાતં નાસિકેત્યભિસઞ્જ્ઞિતા ।
ગન્ધશ્ચૈવેન્દ્રિયાર્થોઽયં વિજ્ઞેયઃ પૃથિવીમયઃ ॥

ઉત્તરેષુ ગુણાઃ સર્વે સન્તિ પૂર્વેષુ નોત્તરાઃ ।
પઞ્ચાનાં ભૂતસઙ્ઘાનાં સન્તતિં મુનયો વિદુઃ ॥

મનો નવમમેષાં તુ બુદ્ધિસ્તુ દશમી સ્મૃતા ।
એકાદશસ્ત્વન્તરાત્મા સ સર્વઃ પર ઉચ્યતે ॥

વ્યવસાયાત્મિકા બુદ્ધિર્મનો વ્યાકરણાત્મકમ્ ।
કર્માનુમાનાદ્વિજ્ઞેયઃ સ જીવઃ ક્ષેત્રસઞ્જ્ઞકઃ ॥

એભિઃ કાલાત્મકૈર્ભાવૈર્યઃ સર્વૈઃ સર્વમન્વિતમ્ ।
પશ્યત્યકલુયં બુદ્ધ્યા સ મોહં નાનુવર્તતે ॥