મહાભારત · અધ્યાય 12.255

સૃજતે ત્રિગુણાન્સત્વં ક્ષેત્રજ્ઞસ્ત્વધિતિષ્ઠતિ ।
ગુણાન્વિક્રિયતે સર્વાનુદાસીનવદીશ્વરઃ ॥

સ્વભાવયુક્તં તત્સત્વં યદિમાન્સૃજતે ગુણાન્ ।
ઊર્ણનાભિર્યથા સૂત્રં સૃજતે તન્તુવદ્ગુણાન્ ॥

પ્રધ્વસ્તા ન નિવર્તન્તે પ્રવૃત્તિર્નોપલભ્યતે ।
એવમેકે વ્યવસ્યન્તિ નિવૃત્તિરિતિ ચાપરે ॥

ઉભયં સમ્પ્રધાર્યૈતદધ્યવસ્યેદ્યથામતિ ।
અનેનૈવ વિધાનેન ભવેદ્ગર્ભશયો મહાન્ ॥

અનાદિનિધનં નિત્યં તં બુદ્ધ્વા વિચરેન્નરઃ ।
અક્રુધ્યન્નપ્રહૃષ્યંશ્ચ નિત્યં વિગતમત્સરઃ ॥

ઇત્યેવં હૃદયગ્રન્થિં બુદ્ધિચિન્તામયં દૃઢમ્ ।
અતીત્ય સુખમાસીત અશોચંશ્છિન્નસંશયઃ ॥

તામ્યેયુઃ પ્રચ્યુતાઃ પૃથ્વ્યાં યથા પૂર્ણાં નદીં નરાઃ ।
અવગાઢા હ્યવિદ્વાંસો વિદ્ધિ લોકમિમં તથા ॥

ન તુ તામ્યતિ વૈ વિદ્વાન્સ્થલે ચરતિ તત્ત્વવિત્ ।
એવં યો વિન્દતેઽત્માનં કેવલં જ્ઞાનમાત્મનઃ ॥

એવં બુદ્ધ્વા નરઃ સર્વં ભૂતાનામાગતિં ગતિમ્ ।
સમવેક્ષ્ય ચ વૈષમ્યં લભતે શમમુત્તમમ્ ॥

એતદ્વૈ જન્મસામર્થ્યં બ્રાહ્મણસ્ય વિશેષતઃ ।
આત્મજ્ઞાનં શમશ્ચૈવ પર્યાપ્તં તત્પરાયણમ્ ॥

એતદ્બુદ્ધ્વા ભવેદ્બુદ્ધઃ કિમન્યદ્બુદ્ધલક્ષણમ્ ।
વિજ્ઞાયૈતદ્વિમુચ્યન્તે કૃતકૃત્યા મનીષિણઃ ॥

ન ભવતિ વિદુષાં મહદ્ભયં યદવિદુષાં સુમહદ્ભયં પરત્ર ।
ન હિ ગતિરધિકાઽસ્તિ કસ્યચિ દ્ભવતિ હિ યા વિદુષઃ સનાતની ॥

લોકમાતુરમસૂયતે જન સ્તત્તદેવ ચ નિરીક્ષ્ય શોચતે ।
તત્ર પશ્ય કુશલાનશોચતો યે વિદુસ્તદુભયં કૃતાકૃતમ્ ॥

યત્કરોત્યનભિસન્ધિપૂર્વકં તચ્ચ નિર્ણુદતિ ---
ન પ્રિયં તદુભયં ન ચાપ્રિય તસ્ય તજ્જનયતીહ કુર્વતઃ ॥