મહાભારત · અધ્યાય 12.252

પ્રકૃતેસ્તુ વિકારા યે ક્ષેત્રજ્ઞસ્તૈરધિષ્ઠિતઃ ।
ન ચૈનં તે પ્રજાનન્તિ સ તુ જાનાતિ તાનપિ ॥

તૈશ્ચૈવં કુરુતે કાર્યં મનઃષષ્ઠૈરિહેન્દ્રિયૈઃ ।
સુદાન્તૈરિવ સંયન્તા દૃઢૈઃ પરમવાજિભિઃ ॥

ઇન્દ્રિયેભ્યઃ પરે હ્યર્થા અર્થેભ્યઃ પરમં મનઃ ।
મનસસ્તુ પરા બુદ્ધિર્બુદ્ધેરાત્મા મહાન્પરઃ ॥

મહતઃ પરમવ્યક્તમવ્યક્તાત્પુરુષઃ પરઃ ।
પુરુષાન્ન પરં કિઞ્ચિત્સા કાષ્ઠા સા પરા ગતિઃ ॥

એવં સર્વેષુ ભૂતેષુ ગૂઢોત્મા ન પ્રકાશતે ।
દૃશ્યતે ત્વગ્ર્યયા બુદ્ધ્યા સૂક્ષ્મયા સૂક્ષ્મદર્શિભિઃ ॥

અન્તરાત્મનિ સંલીય મનઃ ષષ્ઠાનિ મેધયા ।
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થાંશ્ચ બહુચિન્ત્યમચિન્તયન્ ॥

ધ્યાનોપરમણં કૃત્વા વિદ્યાસમ્પાદિતં મનઃ ।
અનિશ્ચરઃ પ્રશાન્તાત્મા તતોર્ચ્છત્યમૃતં પદમ્ ॥

ઇન્દ્રિયાણાં તુ સર્વેષાં પશ્યાત્મા ચલિતસ્મૃતિઃ ।
આત્મનઃ સમ્પ્રદાનેન મર્ત્યો મૃત્યુમુપાશ્નુતે ॥

હિત્વા તુ સર્વસન્કલ્પાન્સત્વે ચિત્તં નિવેશયેત્ ।
સત્વે ચિત્તં સમાવેશ્ય તતઃ કાલઞ્જરો ભવેત્ ॥

ચિત્તપ્રસાદેન યતિર્જહાતીહ શુભાશુભમ્ ।
પ્રસન્નાત્માત્મનિ સ્થિત્વા સુખમત્યન્તમશ્નુતે ॥

લક્ષણં તુ પ્રસાદસ્ય યથા તૃપ્તઃ સુખં સ્વપેત્ ।
નિવાતે વા યથા દીપો દીપ્યમાનો ન કમ્પતે ॥

એવં પૂર્વાપરે રાત્રૌ યુઞ્જન્નાત્માનમાત્મનિ ।
લઘ્વાહારો વિશુદ્ધાત્મા પશ્યત્યાત્માનમાત્મનિ ॥

રહસ્યં સર્વવેદાનામનૈતિહ્યમનાગતમ્ ।
આત્મપ્રત્યયિકં શાસ્ત્રમિદં પુત્રાનુશાસનમ્ ॥

ધર્માખ્યાનેષુ સર્વેષુ ચિત્રાખ્યાનેષુ યદ્વસુ ।
દૃશ્યતે ઋક્સહસ્રાણિ નિર્મથ્યામૃતમુદ્ધૃતમ્ ॥

નવનીતં યથા દધ્નઃ કાષ્ઠાદગ્નિર્યથૈવ ચ ।
તથૈવ વિદુષાં જ્ઞાનં પુત્રહેતોઃ સમુદ્ધૃતમ્ ॥

સ્નાતકાનામિદં શાસ્ત્રં વાચ્યં પુત્રાનુશાસનમ્ ।
તદિતં નાપ્રશાન્તાય નાદાન્તાયાતપસ્વિને ॥

નાવેદવિદુષે વાચ્યં તથા નાનુગતાય ચ ।
નાસૂયકાયાનૃજવે ન ચાનિર્દિષ્ટકારિણે ॥

ન તર્કશાસ્ત્રદગ્ધાય તથૈવ પિશુનાય ચ ।
શ્લાઘિને શ્લાઘનીયાય પ્રશાન્તાય તપસ્વિને ॥

ઇદં પ્રિયાય પુત્રાય શિષ્યાયાનુગતાય ચ ।
રહસ્યધર્મં વક્તવ્યં નાન્યસ્મૈ તુ કથઞ્ચન ॥

યદ્યપ્યસ્ય મહીં દદ્યાદ્રત્નપૂર્ણામિમાં નરઃ ।
ઇદમેવ તતઃ શ્રેય ઇતિ મન્યેત તત્ત્વવિત્ ॥

અતો ગુહ્યતરાર્થં તદધ્યાત્મમતિમાનુષમ્ ।
યત્તન્મહર્ષિભિર્જુષ્ટં વેદાન્તેષુ ચ ગીયતે ॥

તત્તેઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ॥

યચ્ચ તે મનસિ વર્તતે પરં યત્ર ચાસ્તિ તવ સંશયઃ ક્વચિત્ ।
શ્રૂયતામયમહં તવાગ્રતઃ પુત્ર કિં હિ કથયામિ તે પુનઃ ॥