મહાભારત · અધ્યાય 12.249

--તીયમાયુષો ભાગં ગૃહમેધી ગૃહે વસેત્ ।
ધર્મલબ્ધૈર્યુતો દારૈરગ્નીનાહૃત્ય સુવ્રતઃ ॥

ગૃહસ્થવૃત્તયશ્ચૈવ ચતસ્રઃ કવિભિઃ સ્મૃતાઃ ।
કુમૂલધાન્યઃ પ્રથમઃ કુમ્ભધાન્યસ્ત્વનન્તરમ્ ॥

અશ્વસ્તનોઽથ કાપોતીમાશ્રિતો વૃત્તિમાહરેત્ ।
તેષાં પરઃ પરો જ્યાયાન્ધર્મતો લોકજિત્તમઃ ॥

ષટ્્કર્માવર્તયત્યેકસ્ત્રિભિરન્યઃ પ્રવર્તતે ।
દ્વાભ્યામેકશ્ચતુર્થસ્તુ બ્રહ્મસત્રે વ્યવસ્થિતઃ ॥

ગૃહમેધિવ્રતાન્યત્ર મહાન્તીહ પ્રચક્ષતે ।
નાત્માર્થે પાચયેદન્નં ન વૃથા ઘાતયેત્પશૂન્ ॥

પ્રાણી વા યદિ વાઽપ્રાણી સંસ્કારં યજુષાઽર્હતિ ।
ન દિવા પ્રસ્વપેજ્જાતુ ન પૂર્વાપરરાત્રયોઃ ॥

ન ભુઞ્જીતાન્તરાકાલે નાનૃતાવાહ્વયેત્સ્ત્રિયમ્ ।
નાસ્યાનશ્નન્ગૃહે વિપ્રો વસેત્કશ્ચિદપૂજિતઃ ॥

તથાસ્યાતિથયઃ પૂજ્યા હવ્યકવ્યવહાઃ સદા ।
વેદવિદ્યાવ્રતસ્નાતાઃ શ્રોત્રિયા વેદપારગાઃ ॥

સ્વકર્મજીવિનો દાન્તાઃ ક્રિયાવન્તસ્તપસ્વિનઃ ।
તેષાં હવ્યં ચ કવ્યં ચાપ્યર્હણાર્થં વિધીયતે ॥

નખરૈઃ સમ્પ્રયાતસ્ય સ્વકર્મવ્યાપકસ્ય ચ ।
અપવિદ્ધાગ્નિહોત્રસ્ય ગુરોર્વાઽલીકચારિણઃ ॥

સંવિભાગોઽત્ર ભૂતાનાં સર્વેષામેવ શિષ્યતે ।
તથૈવાપચમાનેભ્યઃ પ્રદેયં ગૃહમેધિના ॥

વિસ્સાશી ભવેન્નિત્યં નિત્યં ચામૃતભોજનઃ ।
અસુત --શેષં સ્યાદ્ભોજનં હવિષા સમમ્ ॥

ભૃત્યશેષ તુ યોઽશ્નાતિ તમાહુર્વિઘસા શિનમ્ ।
વિઘસં ભૃત્યશેષં તુ યજ્ઞશેષમથાસ્મૃતય ॥

સ્વદારનિરતો દાન્તો હ્યનસૂયુર્જિતેન્દ્રિયઃ ।
ઋત્વિક્પુરોહિતાચાર્યર્માલુલાતિથિનંશ્રિતૈઃ ॥

વૃદ્ધબાલાતુરૈર્વૈદ્યૈર્જ્ઞાતિસમ્બન્ધિરાન્ધવૈઃ ।
માતાપિતૃભ્યાં જામીભિર્ભ્રાત્રા પુત્રેણ ભાવયા ॥

દુહિત્રા દાસવર્ગેણ વિવાદં ન સમાચરત્ ।
એતાન્વિમુચ્ય સંવાદાન્સર્વપાપૈર્વિમુચ્યતે ॥

એતૈર્જિતસ્તુ જયતિ સર્વાલ્લોઁકાન્ન સંશયઃ ।
આચાર્યો બ્રહ્મલોકેશઃ પ્રાજાપત્યે પિતા પ્રભુઃ ॥

અતિથિસ્ત્વિન્દ્રલોકસ્ય દેવલોકસ્ય ચર્ત્વિજઃ ।
જામયોઽપ્સરસાં લોકે વૈશ્વદેવે તુ જ્ઞાતયઃ ॥

સમ્બન્ધિબાન્ધવા દિક્ષુ પૃથિવ્યાં માતૃમાતુલૌ ।
બૃદ્ધબાવાતુરકૃશાસ્ત્વાકાશે પ્રભવિષ્ણવઃ ॥

ભ્રાતા જ્યેષ્ઠઃ સમઃ પિત્રા ભાર્યા પુત્રઃ સ્વકા તનુઃ ।
છાયા સ્વા દાસવર્ગશ્ચ દુહિતા કૃપણં પરમ્ ॥

તસ્માદેતૈરધિક્ષિપ્તઃ સહેન્નિત્યમસઞ્જ્વરઃ ।
ગૃહધર્મરતો વિદ્વાન્ધર્મનિત્યો જિતક્લમઃ ॥

ન ચાર્થબદ્ધઃ કર્માણિ ધર્મં વા કિઞ્ચિદાચરેત્ ।
ગૃહસ્થવૃત્તયસ્તિસ્રસ્તાસાં નિઃશ્રેયસં પરમ્ ॥

પરમ્પરં તથૈવાહુશ્ચાતુરાશ્રમ્યમેવ તત્ ।
યે ચોક્તા નિયમાસ્તેષાં સર્વં કાર્યં બુભૂષતા ॥

કુમ્ભધાન્યૈરુચ્છશિલૈઃ કાપોતીં ચાસ્થિતાસ્તથા ।
યસ્મિંશ્ચૈતે વસન્ત્યર્હાસ્તદ્રાષ્ટ્રમભિવર્ધતે ॥

દશ પૂર્વાન્દશ પરાન્પુનાતિ ચ પિતામહાન્ ।
ગૃહસ્થવૃત્તીશ્ચાપ્યેતા વર્તયેદ્યો ગતવ્યથઃ ॥

સ ચક્રધરલોકાનાં સદૃશીમાપ્નુયાદ્ગતિમ્ ।
વિતેન્દ્રિયાણામથવા ગતિરેષા વિધીયતે ॥

સર્વલોકો ગૃહસ્થાનામુદારમનસાં હિતઃ ।
-- વિમાનસંયુક્તો વેદદૃષ્ટઃ ----- ॥

--લોકો ગૃહસ્થાનાં પ્રતિષ્ઠા નિવતાત્મનાન્ । બ્રહ્મણા વિહિતા શ્રેણિરેષા પસ્પાદ્વિધીયતે ।
દ્વિતીયં ક્રમશઃ પ્રાપ્ય સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥

અતઃ પરં પરમમુદારમાશ્રમ્ તૃતીયમાહુસ્ત્યજતાં કલેવરમ્ ।
વનૌકસાં ગૃહપતિનામનુત્તમં શૃણુષ્વ સંશ્લિષ્ટશરીરકારિણામ્ ॥