મહાભારત · અધ્યાય 12.248

ક્ષરાત્પ્રભૃતિ યઃ સર્ગઃ સગુણાનીન્દ્રિયાણિ ચ ।
બુદ્ધ્યૈશ્વર્યાતિસર્ગોઽયં પ્રધાનશ્ચાત્મનઃ શ્રુતમ્ ॥

ભૂય એવ તુ લોકેઽસ્મિન્સદ્વૃતિં કાલહેતુકીમ્ ।
યયા સન્તઃ પ્રવર્તન્તે તદિચ્છામ્યનુવર્તિતુમ્ ॥

વેદે વચનમુક્તં તુ કુરુ કર્મ ત્યજેતિ ચ ।
કથમેતદ્વિજાનીયાં તચ્ચ વ્યાખ્યાતુમર્હસિ ॥

લોકવૃત્તાન્તતત્વજ્ઞઃ પૂતોઽહં ગુરુશાસનાત્ ।
કૃત્વા બુદ્ધિં વિમુક્તાત્મા દ્રક્ષ્યામ્યાત્માનમવ્યયં ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

એષા વૈ વિહિતા વૃત્તિઃ પુરસ્તાદ્બ્રહ્મણા સ્વયમ્ ।
એષા પૂર્વતરૈઃ સદ્ભિરાચીર્ણા પરમર્ષિભિઃ ॥

બ્રહ્મચર્યેણ વૈ લોકાઞ્જયન્તિ પરમર્ષયઃ ।
આત્મનશ્ચ હૃદિ શ્રેયો હ્યન્વિચ્છન્મનસાઽત્મનિ ॥

વને મૂલફલાશી ચ તપ્યન્સુવિપુલં તપઃ ।
પુણ્યાયતનચારી ચ ભૂતાનામવિહિંસક ॥

વિધૂમે સન્નમુસલે વાનપ્રસ્થપ્રતિશ્રયે ।
કાલે પ્રાપ્તે ચરન્ભૈક્ષં કલ્પતે બ્રહ્મભૂયસે ॥

નિસ્તુતિર્નિર્નમસ્કારઃ પરિત્યજ્ય શુભાશુભે ।
અરણ્યે વિચરૈકાકી યેનકેનચિદાશિતઃ ॥
શુક ઉવાચ ।

યદિદં વેદવચનં લોકવાદે વિરુધ્યતે ।
પ્રમાણે ચાપ્રમાણે ચ વિરુદ્ધે શાસ્ત્રતઃ કુતઃ ॥

ઇત્યેતચ્છ્રોતુમિચ્છામિ પ્રમાણં તૂભયં કથમ્ ।
કર્મણામવિરોધેન કથમેતત્પ્રવર્તતે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ઇત્યુક્તઃ પ્રત્યુવાચેદં ગન્ધવત્યાઃ સુતઃ સુતમ્ ।
ઋષિસ્તત્પૂજયન્વાક્યં પુત્રસ્યામિતતેજસઃ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થશ્ચ વાનપ્રસ્થોઽથ ભિક્ષુકઃ ।
યથોક્તકારિણઃ સર્વે ગચ્છન્તિ પરમાં ગતિમ્ ॥

એકો વાઽપ્યાશ્રમાનેતાન્યોઽનુતિષ્ઠેદ્યથાવિધિ ।
અકામદ્વેષસંયુક્તઃ સ પરત્ર મહીયતે ॥

ચતુષ્પદી હિ નિઃશ્રેયણી બ્રહ્મણ્યેષા પ્રતિષ્ઠિતા ।
એતામાશ્રિત્ય નિઃશ્રેણીં બ્રહ્મલોકે મહીયતે ॥

આયુષસ્તુ ચતુર્ભાગં બ્રહ્મચાર્યનસૂયકઃ ।
ગુરૌ વા ગુરુપુત્રે વા વસેદ્ધર્માર્થકોવિદઃ ॥

જઘન્યશાયી પૂર્વં સ્યાદુત્થાય ગુરુવેશ્મનિ ।
યચ્ચ શિષ્યેણ કર્તવ્યં કાર્યં દાસેન વા પુનઃ ॥

કૃતમિત્યેવ તત્સર્વં કૃત્વા તિષ્ઠેત પાર્શ્વતઃ ।
કિન્કરઃ સર્વકારી સ્યાત્સર્વકર્મસુ કોવિદઃ ॥

કર્માતિશેષેણ ગુરાવધ્યેતવ્યં બુભૂષતા ।
દક્ષિણેનોપસાદી સ્યાદાકૂતો નુલ્માશ્રયેત્ ॥

શુચિર્દક્ષો ગુણોપેતો બ્રૂયાદિષ્ટમિવાન્તરા ।
ચક્ષુષ ગુરુમવ્યગ્રો નિરીક્ષેત જિતેન્દ્રિયઃ ॥

નાભુક્તવતિ ચાશ્નીયાદપીતવતિ નો પિબેત્ ।
નાતિષ્ઠતિ તથાસીત નાસુપ્તે પ્રસ્વપેત ચ ॥

ઉત્તાનાભ્યાં ચ પાણિભ્યાં પાદાવસ્ય મૃદુ સ્પૃશેત્ ।
દક્ષિણં દક્ષિણેનૈવ સવ્યં સવ્યેન પીડયેત્ ॥

અભિવાદ્ય ગુરું બ્રૂયાદધીષ્વ ભગવન્નિતિ ।
ઇદં કરિષ્યે ભગવન્નિદં ચાપિ કૃતં મયા ॥

બ્રહ્મંસ્તદપિ કર્તાઽસ્મિ યદ્ભાવન્વક્ષ્યતે પુનઃ । ઇતિ સર્વમનુજ્ઞાપ્ય નિવેદ્ય ગુરવે પુનઃ ।

કુર્યાત્કૃત્વા ચ તત્સર્વમાખ્યેયં ગુરવે પુનઃ ।
યાંસ્તુ ગન્ધાન્રસાન્વાઽપિ બ્રહ્મચારી ન સેવતે ॥

સેવેત તાન્સમાવૃત્ત ઇતિ ધર્મેષુ નિશ્ચયઃ ।
યે કેચિન્નિયમેનોક્તા નિયમા બ્રહ્મચારિણઃ ॥

તાન્સર્વાનનુગૃહ્ણીયાદ્ભવેચ્ચાનપગો ગુરોઃ ।
સ એવં ગુરવે પ્રીતિમુપહૃત્ય યથાબલમ્ ॥

અગ્રામ્યેણા મેષ્વેવં શિષ્યો વર્તતે કર્મણા । વદવ્રતોપવાસેન ચતુર્થે ચ------- ।
ગુરવે દક્ષિણાં દત્ત્વા સમાવતેદ્યથાતિધિ---- ॥

ધર્મલબ્ધૈર્યુતો દારૈરગ્નીનુત્પાદ્ય યનતઃ ।
દ્વિતીયમાયુષો ભાગં ગૃહમેધી ભવેદ્વ્રતી ॥