મહાભારત · અધ્યાય 12.240

ભૂતગ્રામે નિયુક્તં યત્તદેતત્કીર્તિતં મયા ।
બ્રાહ્મણસ્ય તુ યત્કૃત્યં તત્તે વક્ષ્યામિ સામ્પ્રતમ્ ॥

જાતકર્મપ્રભૃત્યસ્ય કર્મણાં દક્ષિણાવતામ્ ।
ક્રિયા સ્યાદાસમાવૃત્તેરાચાર્યે વેદપારગે ॥

અધીત્ય વેદાનખિલાન્ગુરુશુશ્રૂષણે રતઃ ।
ગુરૂણામનૃણો ભૂત્વા સમાવર્તેત યજ્ઞવિત્ ॥

આચાર્યેણાભ્યનુજ્ઞાતશ્ચતુર્ણામેકમાશ્રમમ્ ।
આવિમોક્ષાચ્છરીરસ્ય સોઽવતિષ્ઠેદ્યથાવિધિ ॥

પ્રજાસર્ગણ દારૈશ્ચ બ્રહ્મચર્યેણ વા પુનઃ ।
વને ગુરુસકાશે વા યતિધર્મેણ વા પુનઃ ॥

ગૃહસ્થસ્ત્વેષ ધર્માણાં સર્વેષાં મૂલમુચ્યતે ।
યત્ર પક્વકષાયો હિ દાન્તઃ સર્વત્ર સિધ્યતિ ॥

પ્રજાવાન્શ્રોત્રિયો યજ્વા મુક્ત એવ ઋણૈસ્ત્રિભિઃ ।
અથાન્યાનાશ્રમાન્પશ્ચાત્પૂતો ગચ્છેત કર્મભિઃ ॥

યત્પૃથિવ્યાં પુણ્યતમં વિદ્યાત્સ્થાનં તદાવસેત્ ।
યતેત તસ્મિન્પ્રામાણ્યં ગન્તું યશસિ ચોત્તમે ॥

તપસા વઃ સુમહતા વિદ્યાનાં પારણેન વા ।
ઇજ્યયા વા પ્રદાનૈર્વા વિપ્રાણાં વર્ધતે યશઃ ॥

યાવદસ્ય ભવત્યસ્મિન્કીર્તિર્લોકે યશસ્કરી ।
તાવત્પુણ્યકૃતાઁલ્લોકાનનન્તાન્પુરુષોઽશ્નુતે ॥

અધ્યાપયેદધીયીત યાજયેત યજેત વા ।
ન વૃથા પ્રતિગૃહ્ણીયાન્ન ચ દદ્યાત્કથઞ્ચન ॥

યાજ્યતઃ શિષ્યતો વાઽપિ કન્યાયા વા ધનં મહત્ ।
યદ્યાગચ્છેદ્યજેદ્દદ્યાન્નૈકોઽશ્નીયાત્કથઞ્ચન ॥

ગૃહમાવસતો હ્યસ્ય નાન્યત્તીર્થમુદાહૃતમ્ ।
દેવર્ષિપિતૃગુર્વર્થં વૃદ્ધાતુરબુભુક્ષતામ્ ॥

અન્તર્હિતાભિતપ્તાનાં યથાશક્તિ બુભૂષતામ્ ।
દ્રવ્યાણામતિશક્ત્યાઽપિ દેયમેષાં કૃતાદપિ ॥

અર્હતામનુરૂપાણાં નાદેયં હ્યસ્તિ કિઞ્ચન । ઉચ્ચૈઃ શ્રવસમપ્યક્ષં કાશ્યપાય મહાત્મને ।
દત્ત્વા જગામ પ્રહ્લાદો લોકાન્દેવૈરભિષ્ટુતાન્ ॥

અનુનીય તથા કાવ્યઃ સત્યસન્ધો મહાવ્રતઃ ।
સ્વૈઃ પ્રાણૈર્બ્રાહ્મણપ્રાણાન્પરિત્રાય દિવં ગતઃ ॥

રન્તિદેવશ્ચ સાન્કૃત્યો વસિષ્ઠાય મહાત્મને ।
અપઃ પ્રદાય શીતોષ્ણા નાકપૃષ્ઠે મહીયતે ॥

આત્રેયશ્ચેન્દ્રદ્રુમયે હ્યર્હતે વિવિધં ધનમ્ ।
દત્ત્વા લોકાન્યયૌ ધીમાનનન્તાન્સ મહીપતિઃ ॥

શિબિરૌશીનરોઽઙ્ગાનિ સુતં ચ પ્રિયમૌરસમ્ ।
બ્રાહ્મણાર્થમુપાકૃત્ય નાકપૃષ્ઠમિતો ગતઃ ॥

પ્રતર્દનઃ કાશિપતિઃ પ્રદાય નયને સ્વકે ।
બ્રાહ્મણાયાતુલાં કીર્તિમિહ ચામુત્ર ચાશ્નુતે ॥

દિવ્યમષ્ટશલાકં તુ સૌવર્ણં પરમર્દ્ધિમત્ ।
છત્રં દેવાવૃધો દત્ત્વા સરાષ્ટ્રોઽભ્યગમદ્દિવમ્ ॥

સાન્કૃતિશ્ચ તથાઽત્રેયઃ શિષ્યેભ્યો બ્રહ્મ નિર્ગુણમ્ ।
ઉપદિશ્ય મહાતેજા ગતો લોકાનનુત્તમાન્ ॥

અમ્બરીષો ગવાં દત્ત્વા બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રતાપવાન્ ।
અર્બુદાનિ દશૈકં ચ સરાષ્ટ્રોઽભ્યગમદ્દિવમ્ ॥

સાવિત્રી કુણ્ડલે દિવ્યે શરીરં જનમેજયઃ ।
બ્રાહ્મણાર્થે પરિત્યજ્ય જગ્મતુર્લોકમુત્તમમ્ ॥

સર્વરત્નં વૃષાદર્વિર્યુવનાશ્વઃ પ્રિયાઃ સ્ત્રિયઃ ।
રમ્યમાવસથં ચૈવ દત્ત્વામું લોકમાસ્થિતઃ ॥

નિમી રાષ્ટ્રં ચ વૈદેહો જામદગ્ન્યો વસુન્ધરામ્ ।
બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ ચાપિ ગયશ્ચોર્વી સપત્તનામ્ ॥

અવર્ષતિ ચ પર્જન્યે સર્વભૂતાનિ ભૂતકૃત ।
વસિષ્ઠો જીવયામાસ પ્રજાપતિરિવ પ્રજાઃ ॥

કરન્ધમસ્ય પુત્રસ્તુ મરુતો નૃપતિસ્તથા ।
કન્યામઙ્ગિરસે દત્ત્વા દિવમાશુ જગામ હ ॥

બ્રહ્મદત્તશ્ચ પાઞ્ચાલ્યો રાજા બુદ્ધિમતાં વરઃ ।
નિધિં શઙ્ખં દ્વિજાગ્ર્યેભ્યો દત્ત્વા લોકાનવાપ્તવાન્ ॥

રાજા મિત્રસહશ્ચાપિ વસિષ્ઠાય મહાત્મને ।
મદયન્તીં પ્રિયાં દત્ત્વા તયા સહ દિવં ગતઃ ॥

સહસ્રજિચ્ચ રાજર્ષિઃ પ્રાણાનિંષ્ટાન્મહાયશાઃ ।
બ્રાહ્મણાર્થં પરિત્યજ્ય ગતો લોકાનનુત્તમાન્ ॥

સર્વકામૈશ્ચ સમ્પૂર્ણં દત્ત્વા વેશ્મ હિરણ્મયમ્ ।
મુદ્ગલાય ગતઃ સ્વર્ગં શતદ્યુમ્નો મહીપતિઃ ॥

નામ્ના ચ દ્યુતિમાન્નામ સાલ્વરાજઃ પ્રતાપવાન્ ।
દત્ત્વા રાજ્યમૃચીકાય ગતો લોકાનનુત્તમાન્ ॥

લોમપાદશ્ચ રાજર્ષિઃ શાન્તાં દત્ત્વા સુતાં પ્રભુઃ ।
ઋશ્યશૃઙ્ગાય વિપુલૈઃ સર્વકામૈરયુજ્યત ॥

મદિરાશ્વશ્ચ રાજર્ષિર્દત્ત્વા કન્યાં સુમધ્યમામ્ ।
હિરણ્યહસ્તાય ગતો લોકાન્દેવૈરભિષ્ટુતાન્ ॥

દત્ત્વા શતસહસ્રં તુ ગવાં રાજા પ્રસેનજિત્ ।
સવત્સાનાં મહાતેજા ગતો લોકાનનુત્તમાન્ ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવો દાનેન તપસૈવ ચ ।
મહાત્માનો ગતાઃ સ્વર્ગં શિષ્ટાત્માનો જિતેન્દ્રિયાઃ ॥

તેષાં પ્રતિષ્ઠિતા કીર્તિર્યાવત્સ્થાસ્યતિ મેદિની ।
દાનયજ્ઞપ્રજાસર્ગૈરેતે હિ દિવમાપ્નુવન્ ॥