મહાભારત · અધ્યાય 12.225

કિં કુર્વન્સુખમાપ્નોતિ કિં કુર્વન્દુઃખમાપ્નુયાત્ ।
કિં કુર્વન્નિર્ભયો લોકે સિદ્ધશ્ચરતિ ભારત ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

દમમેવ પ્રશંસન્તિ વૃદ્ધાઃ શ્રુતિસમાધયઃ ।
સર્વેષામેવ વર્ણાનાં બ્રાહ્મણસ્ય વિશેષતઃ ॥

નાદાન્તસ્ય ક્રિયાસિદ્ધિર્યથાવદુપપદ્યતે ।
ક્રિયા તપશ્ચ દેવાશ્ચ દમે સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

દમસ્તેજો વર્ધયતિ પવિત્રં દમ ઉચ્યતે ।
વિપાષ્મા નિર્ભયો દાન્તઃ પુરુષો વિન્દતે મહત્ ॥

સુખં દાન્તઃ પ્રસ્વપિતિ સુખં ચ પ્રતિબુધ્યતે ।
સુખં લોકે વિપર્યેતિ મનશ્ચાસ્ય પ્રસીદતિ ॥

તેજો દમન ધ્રિયતે તત્ર તીક્ષ્ણોઽધિગચ્છતિ ।
અમિત્રાંશ્ચ બહૂન્નિત્યં પૃથગાત્મનિ પશ્યતિ ॥

ક્રવ્યાદ્ભ્ય ઇવ ભૂતાનામદાન્તેભ્યઃ સદા ભયમ્ ।
તેષાં વિપ્રતિષેધાર્થં રાજા સૃષ્ટઃ સ્વયમ્ભુવા ॥

આશ્રમેષુ ચ સર્વેષુ દમ એવ વિશિષ્યતે । 12-225-8બ્ધર્મઃ સંરક્ષ્યતે તૈસ્તુ યતસ્તે ધર્મસેતવઃ ।
યચ્ચ તેષુ ફલં ધર્મ્યં ભૂયો દાન્તે તદુચ્યતે ॥

તેષાં લિઙ્ગાનિ વક્ષ્યાનિ યેષાં સમુદયો દમઃ ।
અકાર્પણ્યમસંરમ્ભઃ સન્તોષઃ શ્રદ્દધાનતા ॥

અક્રોધ આર્જવં નિત્યં નાતિવાદોઽભિમાનિતા ।
ગુરુપૂજાઽનસૂયા ચ દયા ભૂતેષ્વપૈશુનમ્ ॥

જનવાદમૃષાવાદસ્તુતિનિન્દાવિવર્જનમ્ ।
સાધુકામાંશ્ચ સ્પૃહયેન્નાયતિં પ્રત્યયેષુ ચ ॥

અવૈરકૃત્સૂપચારઃ સમો નિન્દાપ્રશંસયોઃ ।
સુવૃત્તઃ શીલસમ્પન્નઃ પ્રસન્નાત્માઽત્મવાઞ્શુચિઃ ॥

પ્રાપ્ય લોકે ચ સત્કારં સ્વર્ગં વૈ પ્રેત્ય ગચ્છતિ ।
દુર્ગમં સર્વભૂતાનાં પ્રાપયન્મોદતે સુખી ॥

સર્વભૂતહિતે યુક્તો ન સ્મ યો દ્વિષતે જનમ્ ।
મહાહ્રદ ઇવાક્ષોભ્યઃ પ્રાજ્ઞસ્તૃપ્તઃ પ્રસીદતિ ॥

અભયં યસ્ય ભૂતેભ્યઃ સર્વેષામભયં યતઃ ।
નમસ્યઃ સર્વભૂતાનાં દાન્તો ભવતિ બુદ્ધિમાન્ ॥

ન હૃષ્યતિ મહત્યર્થે વ્યસને ચ ન શોચતિ ।
સદાઽપરિમિતપ્રજ્ઞઃ સ દાન્તો દ્વિજ ઉચ્યતે ॥

કર્મભિઃ શ્રુતસમ્પન્નઃ સદ્ભિરાચારેતઃ શુચિઃ ।
સદૈવ દમસંયુક્તસ્તસ્ય ભુઙ્ક્તે મહાફલમ્ ॥

અનસૂયાઽક્ષમા શાન્તિઃ સન્તોષઃ પ્રિયવાદિતા ।
સત્યં દાનમનાયાસો નૈષ માર્ગો દુરાત્મનામ્ ॥

કામક્રોધૌ ચ લોભશ્ચ પરસ્યેર્ષ્યા વિકત્થના । અતુષ્ટિરનૃતં મોહ એષ માર્ગો દુરાત્મનામ્ ॥

કામક્રોધૌ વશે કૃત્વા બ્રહ્મચારી જિતેન્દ્રિયઃ । વિક્રમ્ય ઘોરે તમસિ બ્રાહ્મણઃ સંશિતવ્રતઃ ।
કાલાકાઙ્ક્ષી ચરેલ્લોકાન્નિરપાય ઇવાત્મવાન્ ॥