મહાભારત · અધ્યાય 12.187

બ્રાહ્મણઃ કેન ભવતિ ક્ષત્રિયો વા દ્વિજોત્તમ ।
વૈશ્યઃ શૂદ્રશ્ચ વિપ્રર્ષે તદ્બ્રૂહિ વદતાં વર ॥
ભૃગુરુવાચ ।

જાતકર્માદિભિર્યસ્તુ સંસ્કારૈઃ સંસ્કૃતઃ શુચિઃ ।
વેદાધ્યયનસમ્પન્નઃ ષટ્્સુ કર્મસ્વવસ્થિતઃ ॥

શૌચાચારસ્થિતઃ સમ્યગ્વિઘસાશી ગુરુપ્રિયઃ ।
નિત્યવ્રતી સત્યપરઃ સ વૈ બ્રાહ્મણ ઉચ્યતે ॥

સત્યં દાનમથાદ્રોહ આનૃશંસ્યં ક્ષમા ધૃણા ।
તપશ્ચ દૃશ્યતે યત્ર સ બ્રાહ્મણ ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

ક્ષત્રજં સેવતે કર્મ દેવાધ્યયનસન્ગતઃ ।
દાનાદાનરતિર્યસ્તુ સ વૈ ક્ષત્રિય ઉચ્યતે ॥

કૃપિગોરક્ષવાણિજ્યં યો વિશત્યનિશં શુચિઃ ।
વેદાધ્યયનસમ્પન્નઃ સ વૈશ્ય ઇતિ સઞ્જ્ઞિતઃ ॥

સર્વભક્ષરતિર્નિત્યં સર્વકર્મકરોઽશુચિઃ ।
ત્યક્તવેદસ્ત્વનાચારઃ સ વૈ શૂદ્ર ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

શૂદ્રે ચૈતદ્ભવેલ્લક્ષ્યં દ્વિજે તચ્ચ ન વિદ્યતે ।
ન વૈ શૂદ્રો ભવેચ્છ્રદ્રો બ્રાહ્મણો ન ચ બ્રાહ્મણઃ ॥

સર્વોપાયૈસ્તુ લોભસ્ય ક્રોધસ્ય ચ વિનિગ્રહઃ ।
એતત્પવિત્રં જ્ઞાતવ્યં તથા ચૈવાત્મસંયમઃ ॥

વાર્યૌ સર્વાત્મના તૌ હિ શ્રેયોઘાતાર્થમુચ્છ્રિતૌ ॥

નિત્યં ક્રોધાચ્છ્રિયં રક્ષેત્તપો રક્ષેચ્ચ મત્સરાત્ ।
વિદ્યાં માનાપમાનાભ્યામાત્માનં તુ પ્રમાદતઃ ॥

યસ્ય સર્વે સમારમ્ભા નિરાશાબન્ધના દ્વિજ ।
ત્યાગે યસ્ય હુતં સર્વં સ ત્યાગી ચ સ બુદ્ધિમાન્ ॥

અહિંસ્રઃ સર્વભૂતાનાં મૈત્રાયણગતિશ્ચરેત્ । પરિગ્રહાન્પરિત્યજ્ય ભવેદ્બુદ્ધ્યા જિતેન્દ્રિયઃ ।
અચલં સ્થાનમાતિષ્ઠેદિહ ચામુત્ર ચોભયોઃ ॥

તપોનિત્યેન દાન્તેન મુનિના સંયતાત્મના ।
અજિતં જેતુકામેન ભાવ્યં સઙ્ગેષ્વસઙ્ગિના ॥

ઇન્દ્રિયૈર્ગૃહ્યતે યદ્યત્તત્તદ્વ્યક્તમિતિ સ્થિતિઃ ।
અવ્યક્તમિતિ વિજ્ઞેયં લિઙ્ગગ્રાહ્યમતીન્દ્રિયમ્ ॥

અવિસ્રમ્ભે ન ગન્તવ્યં વિસ્રમ્ભે ધારયેન્મનઃ ।
મનઃ પ્રાણે નિગૃહ્ણીયાત્પ્રાણં બ્રહ્મણિ ધારયેત્ ॥

નિર્વેદાદેવ નિર્વાયાન્ન ચ કિઞ્ચિદ્વિચિન્તયેત્ ।
સુખં વૈ બ્રાહ્મણો બ્રહ્મ સ વૈ તેનાધિગચ્છતિ ॥

શૌચેન સતતં યુક્તઃ સદાચારસમન્વિતઃ ।
સાનુક્રોશશ્ચ ભૂતેષુ તદ્દ્વિજાતિષુ લક્ષણમ્ ॥