મહાભારત · અધ્યાય 12.184

યદિ પ્રાણયતે વાયુર્વાયુરેવ વિચેષ્ટતે ।
શ્વસિત્યાભાષતે ચૈવ તસ્માજ્જીવો નિરર્થકઃ ॥

યદૂષ્મભાવ આગ્નેયો વહ્નિના પચ્યતે યદિ ।
અગ્નિર્જરયતે ચૈતત્તસ્માજ્જીવો નિરર્થકઃ ॥

જન્તોઃ પ્રમીયમાણસ્ય જીવો નૈવોપલભ્યતે ।
વાયુરેવ જહાત્યેનમૂષ્મભાવશ્ચ નશ્યતિ ॥

યદિ વાયુમયો જીવઃ સંશ્લેષો યદિ વાયુના ।
વાયુમણ્ડલવદ્દૃશ્યેદ્ગચ્છન્સહ મરુદ્ગણૈઃ ॥

શ્લેષ્મં વા યદિ વા જીવઃ સહ તેન પ્રણશ્યતિ ।
મહાર્ણવવિયુક્તત્વાદન્યત્સલિલભાજનમ્ ॥

યત્ક્ષિપેત્સલિલં કૂપે પ્રદીપં વા હુતાશને ।
તન્નશ્યત્યુભયં તદ્વજ્જીવો વાતાનલાત્મકઃ ॥

પઞ્ચ સાધારણો હ્યસ્મિઞ્શરીરે જીવિતં કુતઃ ।
તેષામન્યતરત્યાગાચ્ચતુર્ણાં નાસ્તિ સન્ગ્રહઃ ॥

નશ્યન્ત્યાપો હ્યનાધારાદ્વાયુરુચ્છ્વાસનિગ્રહાત્ ।
નશ્યતે કોષ્ઠભેદાત્ખમગ્નિર્નશ્યત્યભોજનાત્ ॥

વ્યાધિપ્રાણપરિક્લેશૈર્મેદિની ચૈવ શીર્યતે ।
પીડિતેઽન્યતમે હ્યેષાં સન્ઘાતો યાતિ પઞ્ચતામ્ ॥

તસ્મિન્પઞ્ચત્વમાપન્ને જીવઃ કિમનુધાવતિ ।
કિં વેદયતિ વા જીવઃ કિં શૃણોતિ બ્રવીતિ ચ ॥

એષા ગૌઃ પરલોકસ્થં તારયિષ્યતિ મામિતિ ।
યો દત્ત્વા મ્રિયતે જન્તુઃ સા ગૌઃ કં તારયિષ્યતિ ॥

ગૌશ્ચ પ્રતિગ્રહીતા ચ દાતા ચૈવ સમં યદા ।
ઇહૈવ વિલયં યાન્તિ કુતસ્તેષાં સમાગમઃ ॥

વિહગૈરુપભુક્તસ્ય શૈલાગ્નાત્પતિતસ્ય ચ ।
અગ્નિના ચોપયુક્તસ્ય કુતઃ સઞ્જીવનં પુનઃ ॥

છિન્નસ્ય યદિ વૃક્ષસ્ય ન મૂલં પ્રતિરોહતિ ।
બીજાન્યસ્ય પ્રરોહન્તિ મૃતઃ ક્વ પુનરેષ્યતિ ॥

બીજમાત્રં પુરા સૃષ્ટં યદેતત્પરિવર્તતે ।
મૃતામૃતાઃ પ્રણશ્યન્તિ બીજાદ્વીજં પ્રવર્તતે ॥