મહાભારત · અધ્યાય 12.170

તતઃ સ વિદિતો રાજ્ઞઃ પ્રવિશ્ય ગૃહમુત્તમમ્ ।
પૂજિતો રાક્ષસેન્દ્રેણ નિપસાદાસનોત્તમે ॥

પૃષ્ટશ્ચ ગોત્રચરણં સ્વાધ્યાયં બ્રહ્મચારિકમ્ ।
પૃષ્ટો રાજ્ઞા સ નાજ્ઞાસીદ્ગોત્રમાત્રમથાબ્રવીત્ ॥

બ્રહ્મવર્ચમહીનસ્ય સ્વાધ્યાયાદ્વિરતસ્ય ચ ।
ગોત્રમાત્રવિદો રાજા નિવામં સમપૃચ્છત ॥
રાક્ષમ ઉવાચ ।

ક્વ તે નિવાસઃ કલ્યાણ કિન્ગોત્રા બ્રાહ્મણી ચ તે ।
તત્ત્વં બ્રૂહિ ન ભીઃ કાર્યા વિશ્રમસ્વ યથાસુખમ્ ॥
ગૌતમ ઉવાચ ।

મધ્યદેશપ્રસૂતોઽહં વાસો મે શવરાલયે ।
શૂદ્રી પુનર્ભૂર્ભાર્યા મે સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

તતો રાજા વિમમૃશે કથં કાર્યમિદં ભવેત્ ।
કથં વા સુકૃતં મે સ્યાદિતિ વુદ્ધ્યાઽન્વચિન્તયન્ ॥

અયં વૈ જન્મના વિપ્રઃ સુહૃત્તમ્ય મહાત્મનઃ ।
સમ્પ્રેપિતશ્ચ તેનાયં કાશ્યપેન મહાત્મના ॥

તસ્ય પ્રિયં કરિષ્યામિ સ હિ મામાશ્રિતઃ સદા ।
ભ્રાતા મે બાન્ધવશ્ચાસૌ સખા ચૈવ પ્રિયો મમ ॥

કાર્તિક્યામદ્ય ભોક્તારઃ સહસ્રં મે દ્વિજોત્તમાઃ ।
તત્રાયમપિ ભોક્તા તુ દેયમસ્મૈ ચ મે ધનમ્ ॥

સ ચાદ્ય દિવસઃ પુણ્યો હ્યતિથિશ્ચાયમાગતઃ ।
સન્કલ્પિતં ચૈવ ધનં કિં વિચાર્યમતઃ પરમ્ ॥

તતઃ સહસ્રં વિપ્રાણાં વિદુષાં સમલન્કૃતમ્ ।
સ્નાતાનામનુલિપ્તાનામહતક્ષૌમવાસસામ્ ॥

તાનાગતાન્દ્વિજશ્રેષ્ઠાન્વિરૂપાક્ષો વિશામ્પતે ।
યથાર્હં પ્રતિજગ્રાહ વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥

બૃસ્યસ્તેષાં તુ સન્ન્યસ્તા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય શાસનાત્ ।
ભૂમૌ વરકુશાઃ સ્તીર્ણાઃ પ્રેષ્યૈર્ભરતસત્તમ ॥

તાસુ તે પૂજિતા રાજ્ઞા નિપણ્ણા દ્વિજસત્તમાઃ ।
નિલદર્ભોદકેનાથ અર્ચિતા વિધિવદ્દ્વિજાઃ ॥

વિશ્વેદેવાઃ સપિતરઃ સાગ્નયશ્ચોપકલ્પિતાઃ । વિલિપ્તાઃ પુષ્પવન્તશ્ચ સુપ્રચારાઃ સુપૂજિતાઃ ।
વ્યરાજન્ત મહારાજ નક્ષત્રપતયો યથા ॥

તતો જામ્બૂનદીઃ પાત્રીર્વજ્રાઙ્કા વિમલાઃ શુભાઃ ।
વરાન્નપૂર્ણા વિપ્રેભ્યઃ પ્રાદાન્મધુઘૃતપ્લુતાઃ ॥

તસ્ય નિત્યં મદાપાઢ્યાં માધ્યાં ચ બહવો દ્વિજાઃ ।
ઈપ્સિતં ભોજનવરં લભન્તે સત્કૃતં તથા ॥

વિશેષતસ્તુ કાર્તિક્યાં દ્વિજેભ્યઃ સમ્પ્રયચ્છતિ ।
શરદ્વ્યપાયે રત્નાનિ પૌર્ણમાસ્યામિતિ શ્રુતિઃ ॥

સુવર્ણં રજતં ચૈવ મણીનથ ચ મૌક્તિકાન્ ।
વજ્રાન્મહાધનાંશ્ચૈવ વૈદૂર્યાજિનરાઙ્કવાન્ ॥

રત્નવન્તિ ચ પાત્રાણિ દક્ષિણાર્થં સ ભારત ।
દત્ત્વા પ્રાહ દ્વિજશ્રેષ્ઠાન્વિરૂપાક્ષો મહાયશાઃ ॥

ગૃહ્ણીત રત્નાન્યેતાનિ યથોત્સાહં યથેષ્ટતઃ । યેષુયેષુ ચ ભાણ્ડેષુ ભુક્તવન્તો દ્વિજોત્તમાઃ ।
તાન્યેવાદાય ગચ્છધ્વં સ્વવેશ્માનીતિ ભારત ॥

ઇત્યુક્તવચને તસ્મિન્રાક્ષસેન્દ્રે મહાત્મનિ ।
યથેષ્ટં તાનિ રત્નાનિ જગૃહુર્બ્રાહ્મણવર્ષભાઃ ॥

તતો મહાર્હૈસ્તૈસ્તેન રત્નૈરભ્યર્ચિતાઃ શુભૈઃ ।
બ્રાહ્મણા મૃષ્ટવસનાઃ સુપ્રીતાઃ સમુદોઽભવન્ ॥

તતસ્તાન્રાક્ષસેન્દ્રસ્તુ દ્વિજાનાહ પુનર્વચઃ ।
નાના દેશાગતાન્રાજા બ્રાહ્મણાનનુમન્ય વૈ ॥

અદ્યૈકં દિવસં વિપ્રા ન વોઽસ્તીહ ભયં ક્વચિત્ ।
રાક્ષસેભ્યઃ પ્રમોદધ્વમિષ્ટતો યાત માચિરમ્ ॥

તતઃ પ્રદુદ્રુવુઃ સર્વે વિપ્રસઙ્ઘાઃ સમન્તતઃ ।
ગૌતમોઽપિ સુવર્ણસ્ય ભારમાદાય સત્વરઃ ॥

કૃચ્છ્રાત્સમુદ્વહન્ભારં ન્યગ્રોધં સમુપાગમત્ ।
ન્યષીદચ્ચ પરિશ્રાન્તઃ ક્લાન્તશ્ચ ક્ષુધિતશ્ચ સઃ ॥

તતસ્તમભ્યગાદ્રાજન્રાજધર્મા ખગોત્તમઃ ।
સ્વાગતેનાભ્યનન્દચ્ચ ગૌતમં મિત્રવત્સલઃ ॥

તસ્ય પક્ષાગ્રવિક્ષેપૈઃ ક્લમં વ્યપનયદ્બકઃ ।
પૂજાં ચાપ્યકરોદ્ધીમાન્ભોજનં ચ યથાવિધિ ॥

તતસ્તૌ સંવિદં કૃત્વા ખગેન્દ્રદ્વિજસત્તમૌ ॥

ગૌતમશ્ચિન્તયામાસ રાત્રૌ તસ્ય સમીપતઃ ।
હાટકસ્યાભિરૂપસ્ય ભારોઽયં સુમહાન્મયા ॥

ગૃહીતો લોભમોહાભ્યાં દૂરં ચ ગમનં મમ । ન ચાસ્તિ પથિ ભોક્તવ્યં પ્રાણસન્ધારણં મમ ।
કિં કૃત્વા સુકૃતં હિ સ્યાદિતિ ચિન્તાપરોઽભવત્ ॥

તતઃ સ પથિ ભોક્તવ્યં પ્રેક્ષમાણો ન કિઞ્ચન ।
કૃતઘ્નઃ પુરુષવ્યાઘ્ર મનસેદમચિન્તયત્ ॥

અયં બકપતિઃ પાર્શ્વે માંસરાશિચિતો મહાન્ ।
ઇમં હત્વા ગૃહીત્વાઽસ્ય માંસં યાસ્ય ઇતિ પ્રભો ॥