મહાભારત · અધ્યાય 12.166

પિતામહ મહાપ્રાજ્ઞ કુરૂણાં પ્રીતિવર્ધન ।
પ્રશ્નં કઞ્ચિત્પ્રવક્ષ્યામિ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ ॥

કીદૃશા માનવાઃ સેવ્યાઃ કૈ પ્રીતિ પરમા ભવેત્ ।
આયત્યાં ચ તદાત્વે ચ કે ક્ષમાસ્તાન્વદસ્વ મે ॥

ન હિ તત્ર ધનં સ્ફીતં ન ચ સમ્બન્ધિબાન્ધવાઃ ।
તિષ્ઠન્તિ યત્ર સુહૃદસ્તિષ્ઠન્તીતિ મતિર્મમ ॥

દુર્લભો હિ સુહૃચ્છ્રોતા દુર્લભશ્ચ હિતઃ સુહૃત્ ।
એતદ્ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠ સર્વં વ્યાખ્યાતુમર્હસિ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

સન્ધેયાન્પુરુષાન્રાજન્નસન્ધેયાંશ્ચ તત્ત્વતઃ ।
વદતો મે નિબોધ ત્વં નિખિલેન યુધિષ્ઠિર ॥

લુબ્ધઃ ક્રૂરસ્ત્યક્તધર્મા નિકૃતિઃ શઠ એવ ચ ।
ક્ષુદ્રઃ પાપસમાચારઃ સર્વશઙ્કી તથાઽલસઃ ॥

દીર્ઘસૂત્રોઽનૃજુઃ ક્રુષ્ટો ગુરુદારપ્રધર્પકઃ ।
વ્યસને યઃ પરિત્યાગી દુરાત્મા નિરપત્રપઃ ॥

સર્વતઃ પાપદર્શી ચ નાસ્તિકો વેદનિન્દકઃ ।
સમ્પ્રકીર્ણેન્દિયો લોકે યઃ કાલનિરતશ્ચરેત્ ॥

અસભ્યો લોકવિદ્વિષ્ટઃ સમયે ચાનવસ્થિતઃ ।
પિશુનોઽથાકૃતપ્રજ્ઞો મત્સરી પાપનિશ્ચયઃ ॥

દુઃશીલોઽથાકૃતાત્મા ચ નૃશંસઃ કિતવસ્તથા ।
મિત્રૈરપકૃતિર્નિત્યમટતેઽર્થં ધનેપ્સયા ॥

દદતશ્ચ યથાશક્તિ યો ન તુષ્યતિ મન્દધીઃ ।
અધૈર્યમપિ યો યુઙ્ક્તે સદા મિત્રં નરાધમઃ ॥

અસ્થાનક્રોધનો યશ્ચ અકસ્માચ્ચ વિરજ્યતે ।
સુહૃદશ્ચૈવ કલ્યાણાનાશુ ત્યજતિ કિલ્બિપી ॥

અલ્પેઽપ્યપકૃતે મૂઢે ન સંસ્મરનિ યત્કૃતમ્ । કાર્યસેવી ચ મિત્રેષુ મિત્રદ્વેષી નરાધિપ ।

શત્રુર્મિત્રમુખો યશ્ચ જિહ્નપ્રેક્ષી વિલોચનઃ ।
ન તુષ્યતિ ચ કલ્યાણે યમ્ત્યજેત્તાદૃશં નરમ્ ॥

પાનપો દ્વેષણઃ ક્રોધી નિર્ઘૃણઃ પરુપસ્તથા ।
પરોપતાપી મિત્રધ્રુક્ તથા પ્રાણિવધે રતઃ ॥

કૃતઘ્નશ્ચાધમો લોકે ન સન્ધેયઃ કથઞ્ચન ।
મિત્રદ્વેષી હ્યસન્ધેયઃ સન્ધેયાનપિ મે શૃણુ ॥

કુલીના વાક્યસમ્પન્ના જ્ઞાનવિજ્ઞાનકોવિદાઃ ।
રૂપવન્તો ગુણોપેતાસ્તથાઽલુબ્ધા જિતશ્રમાઃ ॥

સન્મિત્રાશ્ચ કૃતજ્ઞાશ્ચ સર્વજ્ઞા લોભવર્જિતાઃ ।
માધુર્યગુણસમ્પન્નાઃ સત્યસન્ધા જિતેન્દ્રિયાઃ ॥

વ્યાયામશીલાઃ સતતં ભૃત્યપુત્રાઃ કુલોદ્વહાઃ ।
દોષૈઃ પ્રમુક્તાઃ પ્રથિતાસ્તે ગ્રાહ્યાઃ પાર્થિવૈર્નરાઃ ॥

યથાશક્તિ સમાચારાઃ સમ્પ્રતુષ્યન્તિ હિ પ્રભો ।
નાસ્થાને ક્રોધવન્તશ્ચ ન ચાકસ્માદ્વિરાગિણઃ ॥

વિરક્તાશ્ચ ન દુષ્યન્તિ મનસાઽપ્યર્થકોવિદાઃ । આત્માનં પીડયિત્વાઽપિ સુહૃત્કાર્યપરાયણાઃ ।
વિરજ્યન્તિ ન મિત્રેભ્યો વાસો રક્તમિવાવિકમ્ ॥

દોષાંશ્ચ લોભમોહાદીનર્થેષુ યુવતીપુ ચ ।
ન દર્શયન્તિ સુહૃદો વિશ્વસ્તા બન્ધુવત્સલાઃ ॥

લોષ્ટકાઞ્ચનતુલ્યાર્થાઃ સુહૃત્સુ દૃઢબુદ્ધયઃ । યે ચરન્ત્યનભીમાના નિસૃષ્ટાર્થવિભૂષણાઃ ।
સન્ગૃહ્ણન્તઃ પરિજનં સ્વામ્યર્થપરમાઃ સદા ॥

ઈદૃશૈઃ પુરુષશ્રેષ્ઠૈર્યઃ સન્ધિં કુરુતે નૃપઃ ।
તસ્ય વિસ્તીર્યતે રાજ્યં જ્યોત્સ્ના ગ્રહપતેરિવ ॥

સત્વવન્તો જિતક્રોધા બલવન્તો રણે સદા । જન્મશીલગુણોપેતાઃ સન્ધેયાઃ પુરુષોત્તમાઃ ।

યે ચ દોપસમાયુક્તા નરાઃ પ્રોક્તા મયાઽન । તેષામપ્યધમા રાજન્કૃતઘ્ના મિત્રઘાતકાઃ ।
ત્યક્તવ્યાસ્તુ દુરાચારાઃ સર્વેષામિતિ નિશ્ચયઃ । ॥