મહાભારત · અધ્યાય 12.167

વિસ્તરેણાર્થસમ્બન્ધં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ।
મિત્રદ્રોહી કૃતઘ્નશ્ચ યઃ પ્રોક્તસ્તં ચ મે વદ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

હન્ત તે વર્તયિષ્યેઽહમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
ઉદીચ્યાં દિશિ યદ્વૃત્તં મ્લેચ્છેષુ મનુજાધિપ ॥

બ્રાહ્મણો મધ્યદેશીયઃ કૃષ્ણાઙ્ગો બ્રહ્મવર્જિતઃ ।
ગ્રામં દસ્યુગણાકીર્ણં પ્રાવિશદ્ધનતૃષ્ણયા ॥

તત્ર દસ્યુર્ધનયુતઃ સર્વવર્ણવિશેષવિત્ ।
બ્રહ્મણ્યઃ સત્યસન્ધશ્ચ દાને ચ નિરતોઽભવત્ ॥

તસ્ય ક્ષયમુપાગમ્ય તતો ભિક્ષામયાચત ।
પ્રતિશ્રયં ચ વાસાર્થં ભિક્ષાં ચૈવાથ વાર્ષિકીમ્ ॥

પ્રાદાત્તસ્મૈ સ વિપ્રાય વસ્ત્રં ચ સદશં નવમ્ ।
નારીં ચાપિ વયોપેતાં ભર્ત્રા વિરહિતાં તથા ॥

એતત્સમ્પ્રાપ્ય હૃષ્ટાત્મા ગૌતમોઽથ દ્વિજસ્તથા ।
તસ્મિન્ગૃહવરે રાજંસ્તયા રેમે સ ગૌતમઃ ॥

કુટુસ્બાર્થં ચ દસ્યોશ્ચ સાહાય્યં ચાપ્યથાકરોત્ ।
સોઽવસદ્વર્ષમેકં વૈ સમૃદ્ધે શબરાલયે ॥

બાણવેધે પરં યત્નમકરોચ્ચૈવ ગૌતમઃ । ચક્રાઙ્ગાન્સ ચ નિત્યં વૈ સર્વતો વનગોચરાન્ ।
જઘાન ગૌતમો રાજન્યથા દસ્યુગણાસ્તથા ॥

હિંસાપટુર્ઘૃણાહીનઃ સદા પ્રાણિવધે રતઃ ।
ગૌતમઃ સન્નિકર્ષેણ દસ્યુભિઃ સમતામિયાત્ ॥

તથા તુ વસતસ્તસ્ય દસ્યુગ્રામે સુખં તદા ।
અગમન્બહવો માસા નિઘ્નતઃ પક્ષિણો બહૂન્ ॥

તતઃ કદાચિદપરો દ્વિજસ્તં દેશમાગતઃ ।
જટાચીરાજિનધરઃ સ્વાધ્યાયનિરતઃ શુચિઃ ॥

વિનીતો વેદશાસ્ત્રેષુ વેદાન્તાનાં ચ પારગઃ । અદૃશ્યત તતસ્તત્ર સખા તસ્યૈવ તુ દ્વિજઃ ।
તં દસ્યુગ્રામમગમદ્યત્રાસૌ ગૌતમોઽભવત્ ॥

સ તુ વિપ્રગૃહાન્વેપી શૂદ્રાન્નપરિવર્જકઃ ।
ગ્રામે દસ્યુસમાકીર્ણે વ્યચરત્સર્વતો દ્વિજઃ ॥

તતઃ સ ગૌતમગૃહં પ્રવિવેશ દ્વિજોત્તમઃ ।
ગૌતમશ્ચાપિ સમ્પ્રાપ્તસ્તાવન્યોન્યેન સન્ગતૌ ॥

ચક્રાઙ્ગભારસ્કન્ધં તં ધનુષ્પાણિં ધૃતાયુધમ્ ।
રુધિરેણાવસિક્તાઙ્ગં ગૃહદ્વારમુપાગતમ્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા પુરુષાદાભમપધ્વસ્તં ક્ષમાગતમ્ ।
અભિજ્ઞાય દ્વિજો વ્રીડન્નિદં વાક્યમથાબ્રવીત્ ॥

કિમિદં કુરુપે મોહાદ્વિપ્રસ્ત્વં હિ કુલોદ્ભવઃ ।
મધ્યદેશપરિજ્ઞાતો દસ્યુભાવં ગતઃ કથમ્ ॥

પૂર્વાન્સ્મર દ્વિજ જ્ઞાતીન્પ્રખ્યાતાન્વેદપારગાન્ ।
યેષાં વંશેઽભિજાતસ્ત્વમીદૃશઃ કુલપાંસનઃ ॥

અવબુધ્યાત્મનાઽત્માનં સત્વં શીલં શ્રુતં દમમ્ ।
અનુક્રોશં ચ સંસ્મૃત્ય ત્યજ વાસમિમં દ્વિજ ॥

સ એવમુક્તઃ સુહૃદા તેન તત્ર હિતૈપિણા ।
પ્રત્યુવાચ તતો રાજન્વિનિશ્વસ્ય તદાઽર્તબત્ ॥

નિર્ધનોઽસ્મિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ નાપિ વેદવિદપ્યહમ્ ।
વિત્તાર્થમિહ સમ્પ્રાપ્તં વિદ્ધિ માં દ્વિજસત્તમ ॥

ત્વદ્દર્શનાત્તુ વિપ્રેન્દ્ર કૃતાર્થોઽસ્મ્યદ્ય વૈ દ્વિજ ।
અધ્વાનં સહ યાસ્યાવઃ શ્વો વસસ્વાદ્ય શર્વરીમ્ ॥

સ તત્ર ન્યવસદ્વિપ્રો ઘૃણી કિઞ્ચિદસંસ્પૃશન્ ।
ક્ષુધિતશ્છન્દ્યમાનોઽપિ ભોજનં નાભ્યનન્દત ॥