મહાભારત · અધ્યાય 12.159

સર્વમેતત્તપોમૂલં કવયઃ પરિચક્ષતે ।
ન હ્યતપ્તતપા મૂઢઃ ક્રિયાફલમવાપ્નુતે ॥

પ્રજાપતિરિદં સર્વં તપસૈવાસૃજત્પ્રભુઃ ।
તથૈવ વેદાનૃપયસ્તપસા પ્રતિપેદિરે ॥

તપસૈવ સસર્જાન્નં ફલમૂલાનિ યાનિ ચ ।
ત્રીઁલ્લોકાંસ્તપસા સિદ્ધાઃ પશ્યન્તિ સુસમાહિતાઃ ॥

ઔષધાન્યગદાદીનિ તિસ્ત્રો વિદ્યાશ્ચ સંસ્કૃતાઃ ।
તષસૈવ હિ સિદ્ધ્યન્તિ તપોમૂલં હિ સાધનમ્ ॥

યદ્દુરાપં દુરારાધ્યં દુરાધર્ષં દુરુત્સહમ્ । તત્સર્વં તપસા શક્યં તપો હિ દુરતિક્રમમ્ ।
ઐશ્વર્યમૃષયઃ પ્રાપ્તાસ્તપસૈવ ન સંશયઃ ॥

સુરાપોઽસમ્મતાદાયી ભ્રૂણહા ગુરુતલ્પગઃ ।
તપસૈવ સુતપ્તેન નરઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥

તપસો બહુરૂપસ્ય તૈસ્તૈર્દ્વારૈઃ પ્રવર્તતઃ ।
નિવૃત્ત્યા વર્તમાનસ્ય તપો નાનશનાત્પરમ્ ॥

અહિંસા સત્યવચનં દાનમિન્દ્રિયનિગ્રહઃ ।
એતેભ્યો હિ મહારાજ તપો નાનશનાત્પરમ્ ॥

ન દુષ્કરતરં દાનાન્નાતિ માતરમાશ્રમઃ ।
ત્રૈવિદ્યેભ્યઃ પરં નાસ્તિ સન્ન્યાસાન્નાપરં તપઃ ॥

ઇન્દ્રિયાણીહ રક્ષન્તિ વિપ્રર્ષિપિતૃદેવતાઃ ।
તસ્માદર્થે ચ ધર્મે ચ તપો નાનશનાત્પરમ્ ॥

ઋષયઃ પિતરો દેવા મનુષ્યા મૃગપક્ષિણઃ ।
યાનિ ચાન્યાનિ ભૂતાનિ સ્યાવરાણિ ચરાણિ ચ ॥

તપઃ પરાયણાઃ સર્વે સિધ્યન્તિ તપસા ચ તે ।
ઇત્યેવં તપસા દેવા મહત્ત્વં પ્રતિપેદિરે ॥

ઇમાનીષ્ટવિભાગાનિ ફલાનિ તપસઃ સદા ।
તપસા શક્યતે પ્રાપ્નું દેવત્વમપિ નિશ્ચયઃ ॥