મહાભારત · અધ્યાય 12.160

સત્યં ધર્મં પ્રશંસન્તિ વિપ્રર્ષિપિતૃદેવતાઃ ।
સત્યમિચ્છામ્યહં જ્ઞાતું તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥

સત્યં કિંલક્ષણં રાજન્કથં વા તદવાપ્યતે ।
સત્યં પ્રાપ્ય ભવેત્કિઞ્ચ કથં ચૈવ તદુચ્યતામ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય ધર્માણાં સન્કરો ન પ્રશસ્યતે ।
ધર્મઃ સાધારણઃ સત્યં સર્વવર્ણેષુ ભારત ॥

સત્યં સત્સુ સદા ધર્મઃ સત્યં ધર્મઃ સનાતનઃ ।
સત્યમેવ નમસ્યેત સત્યં હિ પરમા ગતિઃ ॥

સત્યં ધર્મસ્તપોયોગઃ સત્યં બ્રહ્મ સનાતનમ્ ।
સત્યં યજ્ઞઃ પરઃ પ્રોક્તઃ સર્વં સત્યે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

રૂપં યદિહ સત્યસ્ય યથાવદનુપૂર્વશઃ ।
લક્ષણં ચ પ્રવક્ષ્યામિ સત્યસ્યેહ પરાક્રમમ્ ॥

પ્રાપ્યતે ચ યથા સત્યં તચ્ચ વેત્તુમિહાર્હસિ ।
સત્યં ત્રયોદશાવધં સર્વલોકેષુ ભારત ॥

સત્યં ચ સમતા ચૈવ દમશ્ચૈવ ન સંશયઃ ।
અમાત્સર્યં ક્ષમા ચૈવ હ્રીસ્તિતિક્ષાઽનસૂયતા ॥

ત્યાગો ધ્યાનમથાર્યત્વં ધૃતિશ્ચ સતતં દયા ।
અહિંસા ચૈવ રાજેન્દ્ર સત્યાકારાસ્ત્રયોદશ ॥

સત્યં નામાવ્યયં નિત્યમવિકારિ તથૈવ ચ ।
સર્વધર્માવિરુદ્ધં ચ યોગેનૈતદવાપ્યતે ॥

આત્મનીષ્ટે તથાઽનિષ્ટે રિપૌ ચ સમતા તથા ।
ઇચ્છાદ્વેષં ક્ષયં પ્રાપ્ય કામક્રોધક્ષયં તથા ॥

દમી નાન્યસ્પૃહા નિત્યં ગામ્ભીર્યં ધૈર્યમેવ ચ ।
અશાઠ્યં ક્રોધદમનં જ્ઞાનેનૈતદવાપ્યતે ॥

અમાત્સર્યં બુધાઃ પ્રાહુર્દાને ધર્મે ચ સંયમઃ ।
અવસ્થિતેન નિત્યં ચ સત્યેનામત્સરી ભવેત્ ॥

અક્ષમાયાઃ ક્ષમાયાશ્ચ પ્રિયાણીહાપ્રિયાણિ ચ ।
ક્ષમતે સ તઃ સાધુસ્તતઃ પ્રાપ્નોતિ સત્યતામ્ ॥

કલ્યાણં રુતે બાઢં ધીમાન્ન ગ્લાયતે ક્વચિત્ ।
પ્રશાન્તવાઙ્ભના નિત્યં હ્રીસ્તુ ધર્માદવાપ્યતે ॥

ધર્માર્થહેતોઃ ક્ષમતે તિતિક્ષા ધર્મ ઉત્તમઃ ।
લોકસન્ગ્રહણાર્થં વૈ સા તુ ધૈર્યેણ લભ્યતે ॥

અનસૂયા તુ ગામ્ભીર્યં દાનેનૈતદવાપ્યતે । ત્યક્તસ્નેહસ્ય યસ્ત્યાગો વિષયાણાં તથૈવ ચ ।
રાગદ્વેષપ્રહીણસ્ય ત્યાગો ભવતિ નાન્યથા ॥

ધ્યાનં ચ શાઠ્યમિત્યુક્તં મૌનેનૈતદવાપ્યતે । આર્યતા નામ ભૂતાનાં યઃ કરોતિ પ્રયત્નતઃ ।
શુભં કર્મ નિરાકારો વીતરાગસ્તથૈવ ચ ॥

ધૃતિર્નામ સુખે દુઃખે યયા નાપ્નોતિ વિક્રિયામ્ ॥
તાં ભજેત સદા પ્રાજ્ઞો ય ઇચ્છેદ્ભૂતિમાત્મનઃ ॥

સર્વથા ક્ષમિણા ભાવ્યં તથા સત્યપરેણ ચ ।
વીતહર્ષભયક્રોધો ધૃતિમાપ્નોતિ પણ્ડિતઃ ॥

અદ્રોહઃ સર્વભૂતેષુ કર્મણા મનસા ગિરા ।
અનુગ્રહશ્ચ દાનં ચ સતાં ધર્મઃ સનાતનઃ ॥

એતે ત્રયોદશાકારાઃ પૃથક્સત્યૈકલક્ષણાઃ ।
ભજન્તે સત્યમેવેહ બૃંહયન્તે ચ ભારત ॥

નાન્તઃ શક્યો ગુણાનાં ચ વક્તું સત્યસ્ય પાર્થિવ ।
અતઃ સત્યં પ્રશંસન્તિ વિપ્રાઃ સપિતૃદેવતાઃ ॥

નાસ્તિ સત્યાત્પરો ધર્મો નાનૃતાત્પાતકં પરમ્ ।
સ્થિતિર્હિ સત્યં ધર્મસ્ય તસ્માત્સત્યં ન લોપયેત્ ॥

ઉપૈતિ સત્યાદ્દાનં હિ તથા યજ્ઞાઃ સદક્ષિણાઃ ।
ત્રેતાગ્નિહોત્રં વેદાશ્ચ યે ચાન્યે ધર્મનિશ્ચયાઃ ॥

અશ્વમેધસહસ્ત્રં ચ સત્યં ચ તુલયા ધૃતમ્ ।
અશ્વમેધસહસ્રાદ્ધિ સત્યમેવ વિશિષ્યતે ॥