મહાભારત · અધ્યાય 12.151

તસ્માત્તેઽહં પ્રવક્ષ્યામિ ધર્મમાવૃતચેતસે ।
શ્રીમન્મહાબલસ્તુષ્ટઃ સ્વયં ધર્મમવેક્ષસે ॥

પુરસ્તાદ્દારુણે ભૂત્વા સુચિત્રતરમેવ તત્ ।
અનુગૃહ્ણાતિ ભૂતાનિ સ્વેન વૃત્તેન પાર્થિવઃ ॥

કૃત્સ્ને નૂનં સદસતી ઇતિ લોકો વ્યવસ્યતિ । યત્ર ત્વં તાદૃશો ભૂત્વા ધર્મમેવાનુપશ્યસિ ।

દર્પં હિત્વા પુનશ્ચાપિ ભોગાંશ્ચ તપ આસ્થિતઃ ।
ઇત્યેતદભિભૂતાનામદ્ભુતં જનમેજય ॥

યોઽદુર્બલો ભવેદ્દાતા કૃપણો વા તપોધનઃ ।
અનાશ્ચર્યં તદિત્યાહુર્નાતિદૂરેણ વર્તતે ॥

તપ એવ હિ કાર્પણ્યં સમગ્રમસમીક્ષિતમ્ ।
તચ્ચેત્સમીક્ષયૈવ સ્યાદ્ભવેત્તસ્મિંસ્તપો ગુણઃ ॥

યજ્ઞો દાનં દયા વેદાઃ સત્યં ચ પૃથિવીપતે ।
પઞ્ચૈતાનિ પવિત્રાણિ ષષ્ઠં સુચરિતં તપઃ ॥

તદેવ રાજ્ઞાં પરમં પવિત્રં જનમેજય ।
તેન સમ્યગ્ગૃહીતેન શ્રેયાંસં ધર્મમાપ્સ્યસિ ॥

પુણ્યદેશાભિગમનં પવિત્રં પરમં સ્મૃતમ્ ।
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમાં ગાથાં ગીતાં યયાતિના ॥

યો મર્ત્યઃ પ્રતિપદ્યેત આયુર્જીવેન વા પુનઃ ।
યજ્ઞમેકં તતઃ કૃત્વા તત્સન્ન્યસ્ય તપશ્ચરેત્ ॥

પુણ્યમાહુઃ કુરુક્ષેત્રં કુરુક્ષેત્રાત્સરસ્વતીમ્ ।
સરસ્વત્યાશ્ચ તીર્થાનિ તીર્થેભ્યશ્ચ પૃથૂદકમ્ ॥

યત્રાવગાહ્ય સ્થિત્વા ચ નૈનં શ્વોમરણં તપેત્ ।
મહાસરઃ પુષ્કરાણિ પ્રભાસોત્તરમાનસે ॥

કાલોદકં ચ ગન્તાસિ લબ્ધાયુર્જીવિતે પુનઃ । સરસ્વતીદૃષદ્વત્યોઃ સેવમાનોઽનુસઞ્જ્વરેત્ ।
સ્વાધ્યાયશીલ એતેષુ સર્વેષ્વેવમુપસ્પૃશેત્ ॥

ત્યાગધર્મં પવિત્રાણાં સન્ન્યાસં મનુરબ્રવીત્ ॥

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમાઃ ગાથાઃ સત્યવતા કૃતાઃ । યથા કુમારઃ સત્યો વૈ નૈવ પુણ્યો ન પાપકૃત ।
ન હ્યસ્તિ સર્વભૂતેષુ દુઃખમસ્મિન્કુતઃ સુખમ્ ॥

એવં પ્રકૃતિભૂતાનાં સર્વસંસર્ગયાયિનામ્ । ત્યજતાં જીવિતં પ્રાયો નિવૃત્તે પુણ્યપાપકે ।

યત્ત્વેવ રાજ્ઞો જ્યાયિષ્ઠં કાર્યાણાં તદ્બ્રવીમિ તે ॥

બલેન સંવિભાગૈશ્ચ જય સ્વર્ગં પુનીષ્વ ચ ।
યસ્યૈવ બલમોજશ્ચ સ ધર્મસ્ય પ્રભુર્નરઃ ॥

બ્રાહ્મણાનાં સુખાર્થં ત્વં પર્યેહિ પૃથિવીમિમામ્ ।
યથૈવૈતાન્પુરા ક્ષેપ્સીસ્તથૈવૈતાન્પ્રસાદય ॥

અપિ ધિક્્ક્રિયમાણોઽપિ તર્જ્યમાનોઽપ્યનેકધા । આત્મનો દર્શનં વિદ્વાન્નાહર્તાઽસ્મીતિ મા ક્રુધઃ ।
ઘટમાનઃ સ્વકાર્યેષુ કુરુ નિઃશ્રેયસં પરમ્ ॥

હિમાગ્નિઘોરસદૃશો રાજા ભવતિ કશ્ચન ।
લાઙ્ગલાશિકલ્પો વા ભવેદન્યઃ પરન્તપઃ ॥

ન વિશેષેણ ગન્તવ્યમચિકિત્સેન વા પુનઃ ।
ન જાતુ નાહમસ્મીતિ પ્રસક્તવ્યમસાધુષુ ॥

વિકર્મણા તપ્યમાનઃ પાપાત્પાપઃ પ્રમુચ્યતે ।
નૈતત્કુર્યા પુનરિતિ દ્વિતીયાત્પરિમુચ્યતે ॥

ચરિષ્યે ધર્મમેવેતિ તૃતીયાત્પરિમુચ્યતે ।
શુચિસ્તીર્થાન્યનુચરન્બહુત્વાત્પરિમુચ્યતે ॥

કલ્યાણમનુકર્તવ્યં પુરુષેણ બુભૂષતા ।
યે સુગન્ધીનિ સેવન્તે તથાગન્ધા ભવન્તિ તે ॥

યે દુર્ગન્ધીનિ સેવન્તે તથાગન્ધા ભવન્તિ યે ।
તપશ્ચર્યાપરઃ સત્યં પાપાદ્વિપરિમુચ્યતે ॥

સંવત્સરમુપાસ્યાગ્નિમભિશસ્તઃ પ્રમુચ્યતે ।
ત્રીણિ વર્ષાણ્યુપાસ્યાગ્નિં ભ્રૂણહા વિપ્રમુચ્યતે ॥

મહાસરઃ પુષ્કરાણિ પ્રભાસોત્તરમાનસે ।
અભ્યેત્ય યોજનશતં ભ્રૂણહા વિપ્રમુચ્યતે ॥

યાવતઃ પ્રાણિનો હન્યાત્તજ્જાતીયાંસ્તુ તાવતઃ ।
પ્રમીયમાણાનુન્મોચ્ય પ્રાણિહા વિપ્રમુચ્યતે ॥

અપિ ચાપ્સુ નિમજ્જેત જપંસ્ત્રિરઘમર્ષણમ્ ।
યથાઽશ્વમેધાવભૃથસ્તથા તન્મનુરબ્રવીત્ ॥

ક્ષિપ્રં પ્રણુદતે પાપં સત્કારં લભતે તથા ।
અપિ ચૈનં પ્રસીદન્તિ ભૂતાનિ જડમૂકવત્ ॥

બૃહસ્પતિં દેવગુરું સુરાસુરાઃ સમેત્ય સર્વે નૃપતે ત્વયુજ્જત ।
ધર્મે ફલં હેતુકૃતે મહર્ષે તથેતરસ્મિન્નરકે પાપલોક્યે ॥

ઉભે તુ યસ્ય સુકૃતે ભવેતાં કિં તત્તયોસ્તત્ર જયોત્તરં સ્યાત્ ।
આચક્ષ્વ તત્કર્મફલં મહર્ષે કથં પાપં નુદતે ધર્મશીલઃ ॥
બૃહસ્પતિરુવાચ ।

કૃત્વા પાપં પૂર્વમબુદ્ધિપૂર્વં પુણ્યાનિ ચેત્કુરુતે બુદ્ધિપૂર્વમ્ ।
સ તત્પાપં નુદતે કર્મશીલો વાસો યથા મલિનં ક્ષારયુક્ત્યા ॥

પાપં કૃત્વા હિ મન્યેત નાહમસ્તીતિ પુરુષઃ ।
ચિકીર્ષેદેવ કલ્યાણં શ્રદ્દધાનોઽનસૂયકઃ ॥

છિદ્રાણિ વસનસ્યેવ સાધુના સંવૃણોતિ સઃ ।
યઃ પાપં પુરુષઃ કૃત્વા કલ્યાણમભિપદ્યતે ॥

આદિત્યઃ પુનરુદ્યન્વા તમઃ સર્વં વ્યપોહતિ ।
કલ્યાણમાચરન્નેવં સર્વપાપં વ્યપોહતિ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા તુ રાજાનમિન્દ્રોતો જનમેજયમ્ ।
યાજયામાસ વિધિવદ્વાજિમેધેન શૌનકઃ ॥

તતઃ સ રાજા વ્યપનીતકલ્મષઃ શ્રિયા યુતઃ પ્રજ્વલિતોઽનુરૂપયા ।
વિવેશ રાજ્યં સ્વમમિત્રકર્શનો યથા દિવં પૂર્ણવપુર્નિશાકરઃ ॥