મહાભારત · અધ્યાય 12.143

પિતામહ મહાપ્રાજ્ઞ સર્વશાસ્ત્રવિશારદ ।
શરણાગતં પાલયતો યો ધર્મસ્તં બ્રવીહિ મે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

મહાન્ધર્મો મહારાજ શરણાગતપાલને ।
અર્હઃ પ્રષ્ટું ભવાંશ્ચૈનં પ્રશ્નં ભરતસત્તમ ॥

શિબિપ્રભૃતયો રાજન્રાજાનઃ શરણં ગતાન્ ।
પરિપાલ્ય મહાત્માનઃ સંસિદ્ધિં પરમાં ગતાઃ ॥

શ્રૂયતે ચ કપોતેન શત્રુઃ શરણમાગતઃ ।
પૂજિતશ્ચ યથાન્યાયં સ્વૈશ્ચ માંસૈર્નિમન્ત્રિતઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

કથં કપોતેન પુરા શત્રુઃ શરણમાગતઃ ।
સ્વમાંસં ભોજિતઃ કાં ચ ગતિં લેભે સ ભારત ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

શૃણુ રાજન્કથાં દિવ્યાં સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્ ।
નૃપતેર્મુચુકુન્દસ્ય કથિતાં ભાર્ગવેણ વૈ ॥

ઇમમર્થં પુરા પાર્થ મુચુકુન્દો નરાધિપઃ ।
ભાર્ગવં પરિપપ્રચ્છ પ્રણતઃ પુરુષર્ષભ ॥

તસ્મૈ શુશ્રૂષમાણાય ભાર્ગવોઽકથયત્કથામ્ ।
ઇમાં યથા કપોતેન સિદ્ધિઃ પ્રાપ્તા નરાધિપ ॥
ઉશનોવાચ ।

ધર્મિશ્ચયસંયુક્તાં કામાર્થસહિતાં કથામ્ ।
શૃણુષ્વાવહિતો રાજન્ગદતો મે મહાભુજઃ ॥

કશ્ચિત્ક્ષુદ્રસમાચારઃ પૃથિવ્યાં કાલસમ્મિતઃ ।
ચચાર પૃથિવીપાલ ઘોરઃ શકુનિલુબ્ધકઃ ॥

કાકોલ ઇવ કૃષ્ણાઙ્ગો રૂક્ષઃ પાપસમાહિતઃ ।
યવમધ્યઃ કૃશગ્રીવો હ્રસ્વપાદો મહાહનુઃ ॥

નૈવ તસ્ય સુહૃત્કશ્ચિન્ન સમ્બન્ધી ન બાન્ધવાઃ ।
બાન્ધવૈઃ સમ્પરિત્યક્તસ્તેન રૌદ્રેણ કર્મણા ॥

નરઃ પાપસમાચારસ્ત્યક્તવ્યો દૂરતો બુધૈઃ ।
આત્માનં યો ન સન્ધત્તે સોન્યસ્ય સ્યાત્કથં હિતઃ ॥

યે નૃશંસા દુરાત્માનઃ પ્રાણિપ્રાણહરા નરાઃ ।
ઉદ્વેજનીયા ભૂતાનાં વ્યાલા ઇવ ભવન્તિ તે ॥

સ વૈ ક્ષારકમાદાય વને હત્વા ચ પક્ષિણઃ ।
ચકાર વિક્રયં તેષાં પતઙ્ગાનાં જનાધિપઃ ॥

એવં તુ વર્તમાનસ્ય તસ્ય વૃત્તિં દુરાત્મનઃ ।
અગમત્સુમહાન્કાલો ન ચાધર્મમબુધ્યત ॥

તસ્ય ભાર્યાસહાયસ્ય રમમાણસ્ય શાશ્વતમ્ ।
દૈવયોગવિમૂઢસ્ય નાન્યા વૃત્તિરરોચત ॥

તતઃ કદાચિત્તસ્યાથ વનસ્થસ્ય સમન્તતઃ ।
પાતયન્નિવ વૃક્ષાંસ્તાન્સુમહાન્વાતસમ્ભ્રમઃ ॥

મેઘસન્કુલમાકાશં વિદ્યુન્મણ્ડલમણ્ડિતમ્ ।
સઞ્છન્નસ્તુ મુહૂર્તેન નૌસાર્થૈરિવ સાગરઃ ॥

વારિધારાસમૂહેન સમ્પ્રહૃષ્ટઃ શતક્રતુઃ ।
ક્ષણેન પૂરયામાસ સલિલેન વસુન્ધરામ્ ॥

તતો ધારાકુલે લોકે સમ્ભ્રમન્નષ્ટચેતનઃ ।
શીતાર્તસ્તદ્વનં સર્વમાકુલેનાન્તરાત્મના ॥

નૈવ નિમ્નં સ્થલં વાઽપિ સોઽવિન્દત વિહન્ગહા ।
પૂરિતો હિ જલૌઘેનન તસ્ય માર્ગો વનસ્ય તુ ॥

પક્ષિણં વર્ષવેગેન હતા લીનાસ્તુ પાદપાત્ ।
મૃગસિહવરાહાશ્ચ યે ચાન્યે તત્ર પક્ષિણઃ ॥

મહતા વાતવર્ષેણ ત્રાસિતાસ્તે વનૌકસઃ ।
ભયાર્તાશ્ચ ક્ષુધાર્તાશ્ચ બભ્રમુઃ સહિતા વને ॥

સ તુ શીતહતૈર્ગાત્રૈર્જગામૈવ ન તસ્થિવાન્ ।
દદર્શ પતિતાં ભૂમૌ કપોતીં શીતવિહ્વલામ્ ॥

દૃષ્ટવાઽર્તોપિ હિ પાપાત્મા સ તાં પઞ્જરકેઽક્ષિપત્ ।
સ્વયં દુઃખાભિભૂતોઽપિ દુઃખમેવાકરોત્પરે ॥

પાપાત્મા પાપકારિત્વત્પાપમેવ ચકાર સઃ ।
સોઽપશ્યત્તરુષણ્ડેષુ મેઘનીલં વનસ્પતિમ્ ॥

સેવ્યમાનં વિહન્ગૌઘૈશ્છાયાવાસફલાર્થિભિઃ ।
ધાત્રા પરોપકારાય સ સાધુરિવ નિર્મિતઃ ॥

અથાભવત્ક્ષણેનૈવ વિયદ્વિમલતારકમ્ । મહત્સર ઇવોત્ફુલ્લં કુમુદચ્છુરિતોદકમ્ ।
કુસુમાકારતારાઢ્યમાકાશં નિર્મલં બહુ ॥

ઘનૈર્મુક્તં નભો દૃષ્ટ્વા લુબ્ધકઃ શીતવિહ્વલઃ ।
દિશો વિલોકયામાસ વેલાં ચ સુદુરાત્મવાન્ ॥

દૂરે ગ્રામનિવેશશ્ચ તસ્માત્સ્થાનાદિતિ પ્રભો ।
કૃતબુદ્ધિર્દ્રુમે તસ્મિન્વસ્તું તાં રજનીં તતઃ ॥

સાઞ્જલિઃ પ્રણતિં કૃત્વા વાક્યમાહ વનસ્પતિમ્ ।
શરણં યામિ યાન્યસ્મિન્દૈવતાનીતિ ભારત ॥

સ શિલાયાં શિરઃ કૃત્વા પર્ણાન્યાસ્તીર્ય ભૂતલે ।
દુઃખેન મહતાઽવિષ્ટસ્તતઃ સુષ્વાપ પક્ષિહા ॥