મહાભારત · અધ્યાય 12.145

સપત્ન્યા વચનં શ્રુત્વા ધર્મયુક્તિસમન્વિતમ્ ।
હર્ષેણ મહતા યુક્તો વાક્યં વ્યાકુલલોચનઃ ॥

તં વૈ શાકુનિકં દૃષ્ટ્વા વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ।
સ પક્ષી પૂજયામાસ યત્નાત્તં પક્ષિજીવિનમ્ ॥

ઉવાચ સ્વાગતં તેઽદ્ય બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે ।
સતામ્પશ્ચ ન કર્તવ્યઃ સ્વગૃહે વર્તતે ભવાન્ ॥

તદ્બ્રવીતુ ભવાન્ક્ષિપ્રં કિં કરોમિ કિમિચ્છસિ ।
પ્રણયેન બ્રવીમિ ત્વાં ત્વં હિ નઃ શરણાગતઃ ॥

અરાવપ્યુચિતં કાર્યમાતિથ્યં ગૃહમાગતે ।
છેત્તુમપ્યાગતે છાયાં નોપસંહરતે દ્રુમઃ ॥

શરણાગતસ્ય કર્તવ્યમાતિથ્યં હિ પ્રયત્નતઃ ।
પઞ્ચયજ્ઞપ્રવૃત્તેન ગૃહસ્થેન વિશેષતઃ ॥

પઞ્ચયજ્ઞાંસ્તુ યો મોહાન્ન કરોતિ ગૃહાશ્રમી ।
તસ્ય નાયં ન ચ પરો લોકો ભવતિ ધર્મતઃ ॥

તદ્બ્રૂહિ માં સુવિસ્રબ્ધો યત્ત્વં વાચા વદિષ્યસિ ।
તત્કરિષ્યામ્યહં સર્વં મા ત્વં શોકે મનઃ કૃથાઃ ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા શકુનેર્લુબ્ધકોઽબ્રવીત્ ।
બાધતે ખલુ માં શીતં સન્ત્રાણં હિ વિધીયતામ્ ॥

એવમુક્તસ્તનઃ પક્ષી પર્ણાન્યાસ્તીર્ય ભૂતલે ।
યથા શુષ્કાણિ યત્નેન જ્વલનાર્થં દ્રુતં યયૌ ॥

સ---વાઽઙ્ગારકર્માન્તં ગૃહીત્વાઽગ્નિમથાગમત્ ।
તથા શુષ્કેષુ પર્ણેષુ પાવકં સોઽપ્યદીપયત્ ॥

સ--પ્તં મહત્કૃત્વા તમાહ શરણાગતમ્ ।
----- સુવિસ્રબ્ધઃ સ્વગાત્રાણ્યકુતોભયઃ ॥

-- તથોક્તસ્તથેત્યુક્ત્વા લુબ્ધો ગાત્રાણ્યતાપયત્ ।
અગ્નિપ્રત્યાગતપ્રાણસ્તતઃ પ્રાહ વિહન્ગમમ્ ॥

હર્ષેણ મહતાઽવિષ્ટો વાક્યં વ્યાકુલલોચનઃ ।
તથેમં શકુનિં દૃષ્ટ્વા વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥

દત્તમાહારમિચ્છામિ ત્વયા ક્ષુદ્બાધતે હિ મામ્ ।
સ તદ્વચઃ પ્રતિશ્રુત્ય વાક્યમાહ વિહન્ગમઃ ॥

ન મેઽસ્તિ વિભવો યેન નાશયેયં ક્ષુધાં તવ ।
ઉત્પન્નેન હિ જીવામો વયં નિત્યં વનૌકસઃ ॥

સઞ્ચયો નાસ્તિ ચાસ્માકં મુનીનામિવ કાનને ।
ઇત્યુક્ત્વા તં તદા તત્ર વિવર્ણવદનોઽભવત્ ॥

કથં નુ ખલુ કર્તવ્યમિતિ ચિન્તાપરસ્તદા ।
બભૂવ ભરતશ્રેષ્ઠ ગર્હયન્વૃત્તિમાત્મનઃ ॥

મુહૂર્તાલ્લબ્ધસઞ્જ્ઞસ્તુ સ પક્ષી પક્ષિઘાતિનમ્ ।
ઉવાચ તર્પયિષ્યે ત્વાં મુહૂર્તં પ્રતિપાલય ॥

ઇત્યુક્ત્વા શુષ્કપર્ણૈસ્તુ સમુજ્જ્વાલ્ય હુતાશનમ્ ।
હર્ષેણ મહતાઽવિષ્ટઃ કપોતઃ પુનરબ્રબીત્ ॥

ઋષીણાં દેવતાનાં ચ પિતૃણાં ચ મહાત્મનામ્ ।
યુતઃ પૂર્વં મયા ધર્મો મહાનતિથિપૂજને ॥

કુરુષ્વાનુગ્રહં સૌમ્ય સત્યમેતદ્બ્રબીમિ તે ।
નિશ્ચિતા ખલુ મે બુદ્ધિરતિથિપ્રતિપૂજને ॥

તતઃ કૃતપ્રતિજ્ઞો વૈ સ પક્ષી પ્રહસન્નિવ ।
તમગ્નિં ત્રિઃ પરિક્રમ્ય પ્રવિવેશ મહામતિઃ ॥

અગ્નિમધ્યે પ્રવિષ્ટં તુ લુબ્ધો દૃષ્ટ્વા ચ પક્ષિણમ્ ।
ચિન્તયામાસ મનસા કિમિદં વૈ મયા કૃતમ્ ॥

અહો મમ નૃશંસસ્ય ગર્હિતસ્ય સ્વકર્મણા ।
અધર્મઃ સુમહાન્ધોરો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥

એવં બહુવિધં ભૂરિ વિલલાપ સ લુબ્ધકઃ ।
ગર્હયન્સ્વાનિ કર્માણિ દ્વિજં દૃષ્ટ્વા તથાઽગતમ્ ॥