મહાભારત · અધ્યાય 12.135

અત્રાપ્યુદાહન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
યથા દસ્યુઃ સમર્યાદો દસ્યુત્વાત્સિદ્ધિમાપ્તવાન્ ॥

પ્રહર્તા મતિમાઞ્શૂરઃ શ્રુતવાન્સુનૃશંસવાન્ ।
અક્ષન્નાશ્રમિણાં ધર્મં બ્રહ્મણ્યો ગુરુપૂજકઃ ॥

અનિષાદ્યાં ક્ષત્રિયાજ્જાતઃ ક્ષત્રધર્માનુપાલકઃ ।
કાપચ્યો નામ નૈષાદિર્દસ્યુત્વાત્સિદ્ધિમાપ્તવાન્ ॥

અરણ્યે સાયં પૂર્વાહ્ણે મૃગયૂથપ્રકોપિતા ।
વેધિજ્ઞો મૃગજાતીનાં નૈષાદાનાં ચ કોવિદઃ ॥

સર્વકાનનદેશજ્ઞઃ પારિયાત્રચરઃ સદા ।
ધર્મજ્ઞઃ સર્વવર્ણાનામમોઘેષુર્દૃઢાયુધઃ ॥

અપ્યનેકશતાં સેનામેક એવ જિગાય સઃ ।
સ વૃદ્ધાવમ્બપિતરૌ મહારણ્યેઽભ્યપૂજયત્ ॥

મધુમાંસૈર્મૂલફલૈરન્નૈરુચ્ચાવચૈરપિ ।
સત્કૃત્ય ભોજયામાસ સમ્યક્પરિચચાર હ ॥

આરણ્યકાન્પ્રવ્રજિતાન્બ્રાહ્મણાન્પરિપાલયન્ ।
અપિ તેભ્યો મૃગાન્હત્વા નિનાય સતતં વને ॥

યેઽસ્માન્ન પ્રતિગૃહ્ણન્તિ દસ્યુભોજનશઙ્કયા ।
તેષામાસજ્ય ગેહેષુ કલ્ય એવ સ ગચ્છતિ ॥

તં બહૂનિ સહસ્રાણિ ગ્રામણીત્વેઽભિવવ્રિરે ।
નિર્મર્યાદાનિ દસ્યૂનાં નિરનુક્રોશવર્તિનામ્ ॥
દસ્યવ ઊચુઃ ।

મુહૂર્તદેશકાલજ્ઞઃ પ્રાજ્ઞઃ શૂરો દૃઢવ્રતઃ ।
ગ્રામણીર્ભવ નો મુખ્યઃ સર્વેપામેવ સમ્મતઃ ॥

યથાયથા વક્ષ્યસિ નઃ કરિષ્યામસ્તથાતથા ।
પાલયાસ્માન્યથાન્યાયં યથા માતા યથા પિતા ॥
કાપચ્ય ઉવાચ ।

મા વધીસ્ત્વં સ્ત્રિયં ભીરું મા શિશું મા તપસ્વિનમ્ ।
નાયુધ્યમાનો હન્તવ્યો ન ચ ગ્રાહ્યા બલાત્સ્ત્રિયઃ ॥

સર્વથા સ્ત્રી ન હન્તવ્યા સર્વસત્વેષુ બુધ્યત ।
નિત્યં ગોબ્રાહ્મણે સ્વસ્તિ યોદ્ધવ્યં ચ તદર્થતઃ ॥

સત્યં ચ નાપિ હર્તવ્યં સારવિઘ્નં ચ મા કૃથાઃ ।
પૂજ્યન્તે યત્ર દેવાશ્ચ પિતરોઽતિથયશ્ચ હ ॥

સર્વભૂતેષ્વપિ વરો બ્રાહ્મણો મોક્ષમર્હતિ ।
કાર્યા ચાપચિતિસ્તેષાં સર્વસ્વેનાપિ ભાવયેત્ ॥

યસ્ય ત્વેતે સમ્પ્રદુષ્ટાસ્તસ્ય વિદ્યાત્પરાભવમ્ ।
ન તસ્ય ત્રિષુ લોકેષુ ત્રાતા ભવતિ કસ્ચન ॥

યો બ્રાહ્મણાન્પરિભવેદ્વિનાશં ચાપિ રોચયેત્ ।
સૂર્યોદય ઇવ ધ્વાન્તે ધ્રુવં તસ્ય પરાભવઃ ॥

ઇહૈવ ફલમાસીનઃ પ્રત્યાકાઙ્ક્ષેત સર્વશઃ ।
યેયે નો ન પ્રદાસ્યન્તિ તાંસ્તાંસ્તેનાભિયાસ્યસિ ॥

શિષ્ટ્યર્થં વિહિતો દણ્ડો ન વધાર્થં વિધીયતે ।
યે ચ શિષ્ટાન્પ્રબાધન્તે ધર્મસ્તેષાં વધઃ સ્મૃતઃ ॥

યે ચ રાષ્ટ્રોપરોધેન વૃદ્ધિં કુર્વન્તિ કેચન ।
તાનેવાનુમ્રિયેરંસ્તે કુણપં કૃમયો યથા ॥

યે પુનર્ધર્મશાસ્ત્રેણ વર્તેરન્નિહ દસ્યવઃ । અપિ તે દસ્યવો ભૂત્વા ક્ષિપ્રં સિદ્ધિમવાપ્નુયુઃ ।
ભીષ્મ ઉવાચ ।

તે સર્વમેવાનુચક્રુઃ કાપચ્યસ્યાનુશાસનમ્ ।
વૃદ્ધિં ચ લેભિરે સર્વે પાપેભ્યશ્ચાપ્યુપારમન્ ॥

કાપચ્યઃ કર્મણા તેન મહતીં સિદ્ધિમાપ્તવાન્ ।
સાધૂનામાચરન્ક્ષેમં દસ્યૂન્પાપાન્નિવર્તયન્ ॥

ઇદં કાપચ્યચરિતં યો નિત્યમનુચિન્તયેત્ ।
નારણ્યેભ્યોઽપિ ભૂતેભ્યો ભયમૃચ્છેત્કથઞ્ચન ॥

ન ભયં તસ્ય મર્ત્યેભ્યો નામર્ત્યેભ્યઃ કથઞ્ચન ।
ન સતો નાસતો રાજન્સ હ્યરણ્યેષુ ગોપતિઃ ॥