મહાભારત · અધ્યાય 12.131

ક્ષીણસ્ય દીર્ઘસૂત્રસ્ય સાનુક્રોશસ્ય બન્ધુષુ ।
પરિશઙ્કિતમુખ્યસ્ય દુષ્ટમન્ત્રસ્ય ભારત ॥

વિરક્તરાજ્યપૌરસ્ય નિર્દ્રવ્યનિચયસ્ય ચ ।
અસમ્ભાવિતમિત્રસ્ય ભિન્નામાત્યસ્ય સર્વતઃ ॥

પરચક્રાભિયાતસ્ય દુર્બલસ્ય બલીયસા ।
આપન્નચેતસો બ્રૂહિ કિં કાર્યમવશિષ્યતે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

બાહ્યશ્ચેદ્વિજિગીષુઃ સ્યાદ્ધર્માર્થકુશલઃ શુચિઃ ।
જવેન સન્ધિં કુર્વીત પૂર્વં પૂર્વં વિમોક્ષયેત્ ॥

[યોઽધર્મવિજિગીષુઃ સ્યાદ્બલવાન્પાપનિશ્ચયઃ.] આત્મનઃ સન્નિરોધેન સન્ધિં તેનાપિ રોચયેત્ ॥

અપાસ્ય રાજધાનીં વા તરેદન્યેન વાઽપદમ્ ।
તદ્ભાવભાવો દ્રવ્યાણિ જીવન્પુનરુપાર્જયેત્ ॥

યાસ્તુ કોશબલત્યાગાચ્છક્યાસ્તરિતુમાપદઃ ।
કસ્તત્રાધિકમાત્માનં સન્ત્યજેદર્થધર્મવિત્ ॥

અપરાધાજ્જુગુપ્સેત કા સપત્નધને દયા ।
ન ત્વેવાત્મા પ્રદાતવ્યઃ શક્યે સતિ કથઞ્ચન ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

આભ્યન્તરે ચ કુપિતે બાહ્યે ચોપનિપીડિતે ।
ક્ષીણે કોશે શ્રુતે મન્ત્રે કિં કાર્યમવશિષ્યતે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ક્ષિપ્રં વા સન્ધિકામઃ સ્યાત્ક્ષિપ્રં વા તીક્ષ્ણવિક્રમ ।
યદાઽપનયનં ક્ષિપ્રમેતદ્વૈ સામ્પરાયિકમ્ ॥

અનુરક્તેન પુષ્ટેન હૃષ્ટેન જગતીપતિઃ ।
અલ્પેનાપિ સ્વસૈન્યેન ભૂમિં જયતિ ભૂમિપઃ ॥

હતો વા દિવમારોહેદ્ધત્વા ચ સુખમાવહેત્ ।
યુદ્ધે હિ સન્ત્યજન્પ્રાણાઞ્શક્રસ્યૈતિ સલોકતામ્ ॥

સર્વલોકાગસં કૃત્વા મૃદુત્વં ગન્તુમેવ ચ ।
વિશ્વાસાદ્વિનયં કુર્યાત્સઞ્જહ્યાદ્વાઽપ્યુપાનહૌ ॥

અપચિક્રમિષુઃ ક્ષિપ્રં સેનાં સ્વાં પરિસાન્ત્વયન્ ।
વિલઙ્ઘયિત્વા સત્રેણ તતઃ સ્વયમુપક્રમેત્ ॥